Trong ý nghĩ của công chúng, hoạt động khoa học thường được coi là một việc làm hoàn toàn duy lí, chỉ dựa trên logic thuần túy và tước bỏ mọi cảm xúc, và vật lí cũng là một môn khoa học nên hoàn toàn không biết đến thưởng ngoạn cái đẹp. Nó không có quyền đưa ra những đánh giá tốt, xấu, mà chỉ tính đến những sự kiện chính xác, lạnh lùng và khách quan. Tuy nhiên, dù là một nhà khoa học nhưng tôi vẫn nhạy cảm với cái đẹp và sự hài hòa của thiên nhiên như một nhà thơ hay một họa sĩ. Trong công việc, ngoài những suy ngẫm, cân nhắc ở cấp độ lí trí ra, tôi vẫn thường để mình bị dẫn dắt bởi những suy ngẫm mĩ học. Ý nghĩ cho rằng công việc của một nhà khoa học hoàn toàn không có xúc cảm là hết sức sai lầm. Con người luôn có lí trí và tình cảm, và nhà khoa học, cũng như bất kì ai, không thể tách rời những cảm xúc của mình ra khỏi lí trí khi tìm cách đối thoại với tự nhiên. Các nhà bác học vĩ đại nhất cũng đều đưa ra ý kiến rõ ràng về vai trò của cái đẹp đối với khoa học. Chẳng hạn, nhà toán học người Pháp Henri Poincaré đã nói: “Nhà khoa học không nghiên cứu tự nhiên vì mục đích vụ lợi. Anh ta nghiên cứu nó vì tìm thấy ở đó niềm vui sướng; và anh ta tìm thấy niềm vui sướng bởi vì tự nhiên rất đẹp. Nếu tự nhiên không đẹp, nó sẽ không đáng để nghiên cứu, và cuộc đời cũng sẽ không đáng sống.” Tôi hoàn toàn tán thành ý kiến này. Đối với tôi, niềm đam mê nghiên cứu thực tại, không nghi ngờ gì nữa, được thúc đẩy trước tiên bởi sự cảm nhận cái đẹp của thế giới.

(Trịnh Xuân Thuận, Vũ trụ và hoa sen, NXB Tri thức, Hà Nội, 2015) 

Mục đích chính của tác giả trong đoạn trích này là gì?

Đáp án đúng là A

Phương pháp giải

Căn cứ vào nghĩa của từ

Nội dung/ Thông điệp

Lời giải

- Để làm được câu này, trước tiên phải đi cắt nghĩa từ “duy lí”. Duy lí được hiểu là một học thuyết dựa trên bằng chứng, tư duy để nhìn nhận vấn đề.

- Tìm hiểu nghĩa của các phương án đã cho: 

+ Duy cảm: là học thuyết khẳng định rằng mọi thứ đều tồn tại bên trong tinh thần và thuộc về ý thức.

+ Duy ý chí: là học thuyết khẳng định rằng mọi thứ đều tồn tại ở ý chí con người.

+ Duy vật: là học thuyết khẳng định rằng mọi thứ đều tồn tại bên trong vật chất.

+ Duy thực: là học thuyết khẳng định rằng mọi thứ đều tồn tại ở hiện thực.

- Phân tích, loại trừ:

+ Đáp án A đúng vì “tinh thần” và “ý thức” đối lập với “bằng chứng” và “tư duy”. (một bên thiên về cảm tính, một bên thiên về lý trí, kiến thức).

+ Đáp án B sai vì “ý chí” không đối lập với “bằng chứng” và “tư duy”.

+ Đáp án C sai vì “vật chất” không đối lập với “bằng chứng” và “tư duy”.

+ Đáp án D sai vì “hiện thực” không đối lập với “bằng chứng” và “tư duy”.

Đáp án đúng là D

Phương pháp giải

Căn cứ vào các thao tác lập luận đã học

Thao tác lập luận

Lời giải

- Thao tác lập luận được sử dụng trong đoạn trích trên là: chứng minh, bình luận, bác bỏ

- Phân tích, suy luận: Tác giả đã đưa ra những chứng minh và bình luận của mình để bác bỏ luận điểm cho rằng khoa học là việc làm hoàn toàn duy lí, tước bỏ mọi cảm xúc và không biết thưởng ngoạn cái đẹp rồi từ đó khẳng định bộ môn khoa học vẫn hướng đến những vẻ đẹp nhất định. 

+ Bác bỏ: bác bỏ ý kiến cho rằng cho rằng khoa học là việc làm hoàn toàn duy lí “Tuy nhiên, dù là một nhà khoa học nhưng tôi vẫn nhạy cảm với cái đẹp và sự hài hòa của thiên nhiên như một nhà thơ hay một họa sĩ; Ý nghĩ cho rằng công việc của một nhà khoa học hoàn toàn không có xúc cảm là hết sức sai lầm.”.

+ Chứng minh: Chẳng hạn, nhà toán học người Pháp Henri Poincaré đã nói: “Nhà khoa học không nghiên cứu tự nhiên vì mục đích vụ lợi. Anh ta nghiên cứu nó vì tìm thấy ở đó niềm vui sướng; và anh ta tìm thấy niềm vui sướng bởi vì tự nhiên rất đẹp. Nếu tự nhiên không đẹp, nó sẽ không đáng để nghiên cứu, và cuộc đời cũng sẽ không đáng sống.”.

+ Bình luận: đưa ra bình luận của bản thân “Con người luôn có lí trí và tình cảm, và nhà khoa học, cũng như bất kì ai, không thể tách rời những cảm xúc của mình ra khỏi lí trí khi tìm cách đối thoại với tự nhiên; Đối với tôi, niềm đam mê nghiên cứu thực tại, không nghi ngờ gì nữa, được thúc đẩy trước tiên bởi sự cảm nhận cái đẹp của thế giới.”.

- Phân tích, loại trừ: các đáp án A, B, C sai vì phân tích, giải thích là thao tác lập luận không xuất hiện trong đoạn trích trên.

Đáp án đúng là C

Phương pháp giải

Căn cứ vào nội dung bài đọc, chú ý đoạn cuối bài đọc. 

Nội dung/ Thông điệp

Lời giải

- Phần cuối đoạn trích, tác giả trình bày: Đối với tôi, niềm đam mê nghiên cứu thực tại, không nghi ngờ gì nữa, được thúc đẩy trước tiên bởi sự cảm nhận cái đẹp của thế giới.

=> Đối với tác giả, mục đích khiến đầu tiên khích lệ ông nghiên cứu khoa học là nhận thức về vẻ đẹp của thế giới.

- Phân tích, loại trừ: Các đáp án A, B, D không được nhắc tới trong đoạn trích.

Đáp án đúng là A

Phương pháp giải

Căn cứ vào nội dung của đoạn trích

Nội dung/ Thông điệp

Lời giải

- Nội dung KHÔNG được suy ra từ bài đọc là: Bộ môn vật lí không quan tâm đến việc thưởng ngoạn cái đẹp. Vì bài đọc có đưa ra ý kiến cho rằng bộ môn vật lí không quan tâm đến cái đẹp, sau đó tác giả phản bác ý kiến này và khẳng định: Con người luôn có lí trí và tình cảm, và nhà khoa học, cũng như bất kì ai, không thể tách rời những cảm xúc của mình ra khỏi lí trí khi tìm cách đối thoại với tự nhiên.

- Phân tích, suy luận:

+ Đáp án B được suy ra từ bài đọc vì bài đọc có khẳng định: Ý nghĩ cho rằng công việc của một nhà khoa học hoàn toàn không có xúc cảm là hết sức sai lầm. 

+ Đáp án C được suy ra từ bài đọc vì bài đọc có khẳng định: Các nhà bác học vĩ đại nhất cũng đều đưa ra ý kiến rõ ràng về vai trò của cái đẹp đối với khoa học.

+ Đáp án D được suy ra từ bài đọc vì bài đọc có khẳng định: Nhà khoa học không nghiên cứu tự nhiên vì mục đích vụ lợi. Anh ta nghiên cứu nó vì tìm thấy ở đó niềm vui sướng; và anh ta tìm thấy niềm vui sướng bởi vì tự nhiên rất đẹp.