Đọc kĩ bài thơ và trả lời câu hỏi dưới đây:

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao

Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu

Nước biếc trông như tầng khói phủ

Song thưa để mặc bóng trăng vào.

Mấy chùm trước giậu, hoa năm ngoái

Một tiếng trên không, ngỗng nước nào?

Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,

Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào.

(Thu vịnh - Nguyễn Khuyến)

Xác định các phương thức biểu đạt được sử dụng trong bài thơ.

- Những hình ảnh miêu tả thiên nhiên trong bài thơ: Trời thu xanh ngắt, cần trúc lơ phơ, gió hắt hiu, nước biếc, bóng trăng, hoa, tiếng (ngỗng).

- Nhận xét bức tranh thiên nhiên được miêu tả: Đó là một bức tranh đẹp và buồn. Bức tranh ngày thu, cảnh vật hiện lên trong trẻo, sống động, đầy màu sắc, âm thanh hài hòa, thanh tịnh, nhẹ nhàng đậm chất thu. Nhưng ẩn sâu bên trong lại là nỗi buồn của lòng người. Cảnh đẹp nhưng tĩnh lặng bởi người ngắm cảnh đang chất chứa biết bao suy tư trong đáy mắt.

- Biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong hai câu thơ:

+ So sánh: “nước biếc như tầng khói phủ”

+ Đối: nước biếc > < song thưa; tầng khói phủ > < bóng trăng vào

- Tác dụng: hai biện pháp được sử dụng góp phần tạo ấn tượng mạnh về bức tranh thiên nhiên đẹp nên thơ, huyền ảo; từ đó nhằm tăng tính gợi hình, tạo sự cân đối, nhịp nhàng cho lời thơ.

- Đề tài của bài thơ: Đề tài mùa thu

- Nhận xét: Nhà thơ đã lựa chọn một đề tài quen thuộc trong thơ ca mọi thời đại, nhưng thơ Nguyễn Khuyến vẫn luôn có nét đặc trưng, cá tính riêng không hề bị trộn lẫn.

Ý nghĩa nhan đề “Thu vịnh”: Bài thơ vịnh về mùa thu (làm thơ về mùa thu), cũng có thể hiểu là mùa thu làm thơ (làm thơ trong ngày trời thu).

Tâm trạng của nhân vật trữ tình được thể hiện trong bài thơ:

- Cảnh thu hiện lên đẹp trong trẻo, thanh bình nhưng ẩn sâu bên trong là nỗi niềm buồn hiu hắt, chất chứa trong lòng người ngắm cảnh. Người buồn nên giọng điệu thơ cũng man mác, suy tư. Mỗi dòng thơ hiện lên với bao suy tư, trăn trở của Nguyễn Khuyến trước cuộc đời, thời thế. Nhà thơ xót xa trước thời cuộc, trước cảnh ngộ đất nước. Nguyễn Khuyến gửi vào những áng thơ thu nỗi day dứt vì chưa giúp gì được đất nước, hổ thẹn trước chí khí của Đào Tiềm.

=> Dù cáo quan về ở ẩn, tâm hồn Nguyễn Khuyến vẫn trĩu nặng tình đời, tình người. Nỗi buồn nhân thế là một nỗi buồn đẹp của một tâm hồn vẫn chưa phó mặc cuộc đời cho con tạo vần xoay. Bài thơ tỏa sáng vẻ đẹp của tình yêu thiên nhiên, tình yêu đất nước của Nguyễn Khuyến.

Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Khuyến thể hiện trong bài thơ:

- Nguyễn Khuyến là người có tình yêu thiên nhiên đắm say, mãnh liệt. Yêu thiên nhiên, ông cảm nhận thiên nhiên bằng mọi giác quan và thể hiện vẻ đẹp của thiên nhiên mùa thu bằng những vần thơ đẹp, giàu hình ảnh, đậm cảm xúc của một tâm hồn nhạy cảm.

- Yêu thiên nhiên chính là yêu quê hương, đất nước - đây là vẻ đẹp xuất hiện trong hầu hết các bài thơ của Nguyễn Khuyến. Tình yêu quê hương đất nước trong bài thơ nói riêng và trong thơ Nguyễn Khuyến nói chung không ồn ào, phô trương mà lặng lẽ, sâu sắc, mãnh liệt.

- Nguyễn Khuyến có một tâm hồn nhạy cảm, nhiều suy tư, những suy tư ấy là suy tư về thời cuộc, về đất nước. Mang nặng niềm suy tư ấy, ông ngắm cảnh, làm thơ mà vẫn nghĩ về đất nước, nhân dân. Nên cái "thẹn" cuối bài thơ là nỗi then của một con người luôn cảm thấy day dứt vì không có được danh khiết như bậc danh nhân xưa, không giúp ích được gì cho nhân dân, đất nước. Đó là nỗi thẹn của con người có nhân cách.