I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)  

Đọc văn bản: 

TRÊN XUẤT SẮC

(Phạm Sông Hồng)

Tiếng thằng bé vút qua tai tôi khi nó vừa nói như hét vừa lao vào nhà, cả người chúi về phía trước: Mẹ ơi, con được học sinh xuất sắc, được thưởng một cái hộp xếp hình. Tôi chưa kịp khen thì vừa tháo quai cặp khỏi vai, nó lại hỏi tiếp: Mẹ ơi thế tiên tiến với xuất sắc thì cái gì hơn?

Tôi trả lời chưa dứt câu, nó dồn ngay: Thế trên xuất sắc là gì hả mẹ?

Tôi đành xin khất đến hôm sau.

Tôi không muốn trả lời con một cách cho xong việc. Sự trong trắng của trẻ con như tờ giấy trắng, nó đòi hỏi ta phải cẩn trọng, phải băn khoăn khi có lời. Tôi thường hồi hộp khi ngồi vào bàn viết trước một trang giấy quá trắng. 

[…]

Tôi không hài lòng lắm với câu tôi đã định trả lời, tôi bỗng cảm thấy nó có vẻ nông cạn và công thức. Càng ngày tôi càng hiểu những câu hỏi bao giờ cũng thú vị cũng hấp dẫn hơn những câu trả lời. Hình như một trong những cái khổ của người lớn là hay phải trả lời.

Trên xuất sắc nghĩa là từ những miếng nhựa này, con xếp được nhiều thứ nhất.

Thẳng bé như muốn được “trên xuất sắc” ngay, nó ôm thật nhanh cái hộp vào góc nhà và bắt đầu xếp ...

Lúc tôi đến bên thì thằng bé đang xếp một hình gì đó thật khó hiểu: nó gồm các miếng nhựa chồng lên nhau, mỗi "tầng” một miếng cao ngất ngưởng, trên cùng là một miếng vuông.

Con xếp gì đấy? Nhà đây mẹ ạ. Đây không phải là nhà con ạ. Nói rồi tôi định dỡ “ngôi nhà” kì cục kia, xếp mẫu cho nó xem, nhưng nó đã gạt tay tôi ra một cách quyết liệt: Nhà của con, có sân bay trên nóc đấy!

Tôi sững người không phải vì cái gạt tay quyết liệt nhưng yếu ớt kia mà vì mấy tiếng rất đĩnh đạc, rất người lớn của thẳng bé: Nhà của con.

Tôi cũng đã từng xây nhà, những ngôi nhà cát ướt, trong có những vỏ ốc làm chén bát, những cuống lá làm thìa để “ngôi nhà” khỏi trống trải. Mọi người đã cười những “ngôi nhà cát” kì quặc và rồ dại ấy vì hình dáng của chúng chỉ giống mỗi trí tưởng tượng của tôi. Thế mà lúc chiều, suýt nữa tôi đã làm hỏng “ngôi nhà” tưởng tượng của nó. Nó có vẻ giận tôi, bất hợp tác...

Tôi lại lan man nghĩ đến tuổi thơ của mình.

Không hiểu bây giờ tôi là ai nếu hồi ấy mẹ đồng ý khi tôi định bỏ học đi làm kiếm tiền giúp bố mẹ như nhiều nhà khác. Nhà mình nghèo thật, nhưng bố mẹ sẽ cố hết sức để các con được đi học vì mẹ biết dù nói thế con vẫn rất muốn được đi học. Và tôi sẽ là ai khác nữa nếu hồi ấy cha không đồng ý để tôi theo học một ngành rất “con trai”, ngành tự động học mặc dầu ông rất muốn con theo nghề viết.

Hay là cha mẹ không ép tôi vì đã dửng dưng trước tương lai của đứa con đầu lòng bướng bỉnh?

Nếu vậy thì buồn quá!

Rồi chẳng hiểu cơn cớ gì lại đưa đẩy tôi trở về với nghiệp cha. Khi cầm tập truyện đầu tay của tôi, cha chỉ im lặng xoa đầu con gái, mắt cười đầy nước.

Tôi bỗng hiểu cha mẹ đã yêu tôi, đã hi sinh thầm lặng vì những ngôi nhà của tôi như thế nào.

Tôi thấy cần phải gặp con đã như một việc khẩn cấp để xin lỗi nó và để nói với nó rằng: Con đã làm được một việc trên xuất sắc vì con đã xây một ngôi nhà đúng là nhà của con.

Tôi nhìn ngôi nhà xếp kì quặc của nó sừng sững trên bàn, nấn ná mãi mới dắt được xe ra cửa...

(Tiếng đáy, Phạm Sông Hồng,  NXB Hội nhà văn, 2007, tr. 204 – 210) 

Chỉ ra và xác định thành phần biệt lập được sử dụng trong câu văn: Hình như một trong những cái khổ của người lớn là hay phải trả lời.

2

Viết bài văn (khoảng 600 chữ) phân tích dặc sắc nội dung và nghệ thuật của bài thơ Chuyện cánh đồng (Nguyễn Văn Song)

5,0

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: nghị luận văn học.

Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận: Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài khái quát được vấn đề.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Đặc sắc nội dung và nghệ thuật của trích bài thơ Chuyện cánh đồng.

0,5

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:  

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm.

- Phân tích nội dung: Bài thơ thể hiện những cảm nhận, suy tư của nhân vật trữ tình về những câu chuyện đồng kể; từ đó bộc lộ tình cảm gắn bó, yêu mến, trân trọng với thiên nhiên, con người và truyền thống của đất quê.

+ Yêu mến thiết tha lắng nghe đồng kể về thiên nhiên quê hương bình dị, tươi đẹp và nghĩa tình (cỏ hoa - xa xanh trải tới bao la cuối trời, bông sen trắng - thơm, rạ rơm - vương nợ hạt cơm quê mình...)

+ Trân trọng, tự hào lắng nghe đồng kể về con người quê hương với những nỗi nhọc nhằn, lam lũ mà vẫn bền bỉ, kiên cường, giàu sức sống (dấu chân trần - vẹt mòn đọng váng bùn ngâm, móng bầm bám ruộng, mồ hôi đánh cược mênh mông lũ tràn, nghe đất cựa muôn ngàn mầm cây...)

+ Xúc động, biết ơn lắng nghe đồng kể về những giá trị quá khứ, kí ức và nguồn cội của quê hương với hiện tại và tương lai (Nắm xương dưới cỏ kể ngày rất xa, buồn vui từ thuở ông bà, in sắc biếc quê nhà...)

- Phân tích nghệ thuật:

+ Thể thơ lục bát với cách ngắt nhịp chẵn đều đặn, gieo vần chân, vần lưng tạo âm hưởng thơ luyến láy, ngọt ngào, da diết, diễn tả cảm xúc nhẹ nhàng, sâu lắng, thiết tha trong những hoài niệm, suy tư về chuyện đồng quê.

+ Yếu tố tự sự với hình thức lời kể chuyện tạo giọng điệu trò chuyện, tâm tình, thủ thỉ, gợi cảm xúc gần gũi, thân thuộc trong những cảm nhận, hoài niệm tha thiết về vẻ đẹp của đồng quê, những suy tư sâu lắng về hồn quê.

+ Hình ảnh thơ bình dị, giàu sức gợi (cỏ hoa, ra rơm, hạt cơm, ngọn khói, chân trần, váng bùn, móng bầm, muôn ngàn mầm cây...) góp phần vừa diễn tả hồn quê, vừa bộc lộ tâm tình con người gắn bó với ruộng đồng quê hương.

+ Ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng, giàu cảm xúc, sử dụng các biện pháp tu từ (nhân hóa, điệp ngữ, hoán dụ....) góp phần diễn tả tinh tế những cảm xúc, suy ngẫm của nhân vật trữ tình trước vẻ đẹp của đồng quê.

- Đánh giá chung:

+ Khẳng định giá trị đặc sắc trong nội dung và nghệ thuật của tác phẩm: Bằng hình thức nghệ thuật đặc sắc, bài thơ đã thể hiện những cảm xúc, hoài niệm, suy tư về thiên nhiên, cuộc sống, con người nơi đồng quê; từ đó, nhà thơ bộc lộ tình yêu, lòng biết ơn, niềm tự hào tha thiết về quê hương.

+ Bài thơ góp phần thể hiện phong cách sáng tác của nhà thơ; khơi dậy trong tâm hồn người đọc tình cảm gắn bó với quê hương.

Lưu ý: Thí sinh có thể triển khai bài viết theo nhiều cách khác nhau, bày tỏ những quan điểm riêng nhưng cần có sự hợp lí, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật; khuyến khích những bài viết triển khai theo từng luận điểm mạch lạc, khoa học.

3,5

(0,25)

(2,0)

0,75

0,5

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp Tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

0,25

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, diễn đạt mới mẻ.

0,5

a) Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn (khoảng 200 chữ). Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng - phân - hợp, móc xích hoặc song hành.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Vai trò của trí tưởng tượng đối với con người trong cuộc sống.

0,25

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận.

Thí sinh có thể chọn các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách nhưng phải thể hiện được cảm nhận phù hợp, thuyết phục. Có thể triển khai theo hướng:

- Trí tưởng tượng là khả năng tạo ra trong tâm trí những hình ảnh, ý tưởng hoặc tình huống mới không nhất thiết phải tồn tại hoặc đang hiện diện trong thực tế.

- Trí tưởng tượng giúp con người hình dung về tương lai mình mong muốn, từ đó nuôi dưỡng ước mơ, xác định mục tiêu trong cuộc sống.

- Trí tưởng tượng tạo động lực trên hành trình vươn lên, giúp mỗi người chủ động, linh hoạt, sáng tạo và thích nghi trong mọi hoàn cảnh, nắm bắt cơ hội để phát huy và khẳng định thế mạnh, giá trị của bản thân.

- Trí tưởng tượng góp phần giúp mỗi người kiến tạo những thành tựu có giá trị, mang đến đóng góp cho sự phát triển của xã hội, lan tỏa nguồn cảm hứng tích cực cho cộng đồng.

Lưu ý: học sinh có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải hợp lý, thuyết phục.

1,0

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp Tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

0,25

e) Sáng tạo

Thể hiện sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

0,25