Phân tích, đánh giá nội dung chủ đề và những đặc sắc về hình thức nghệ thuật đoạn thơ sau đây trong bài thơ “Ngôi nhà có ngọn lửa ấm” của Nguyễn Khoa Điềm:

[…]

“Đã mùa thu

Đêm cha quạt cho con chút lửa

Đặt ấm chỗ con nằm

Trở giấc, lại ngồi lại quạt

Những hòn than lấp lánh lim dim

Mặt con sáng vầng trăng nhỏ

Cha ngồi dáng người thượng cổ

Nhớ mười năm đốt lửa Trường Sơn

Cơn sốt, cơn đói

Người nằm xuống, kẻ còn lưa

Tóc cha sợi đen, sợi bạc

Chợt nhớ lời ru “mùa thu” gió hát

Cha ngồi trầm ngâm thâu đêm…”

(Trích Ngôi nhà có ngọn lửa ấm, Tinh tuyển văn học Việt Nam (Tập 8),

NXB Khoa học Xã hội, tr.655)

Chú thích:

          Nguyễn Khoa Điềm thuộc thế hệ các nhà thơ thời kì chống Mĩ cứu nước. Thơ ông hấp dẫn bởi sự kết hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy tư sâu lắng của người trí thức về đất nước, con người Việt Nam. Năm 2000, ông được nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.

Bài thơ “Ngôi nhà có ngọn lửa ấm” được sáng tác năm 1984.

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận

Có đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

Hướng dẫn chấm:

- Bài làm đầy đủ ba phần: 0,25 điểm.

- Bài làm chưa đầy đủ ba phần: 0,00 điểm.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Đoạn trích thể hiện sự thấu hiểu, tình yêu thương và lòng biết ơn của tác giả dành cho cha.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,5 điểm.

- Thí sinh xác định chưa đầy đủ vấn đề nghị luận: 0,25 điểm.

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

c.1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm, đoạn trích

- Giới thiệu đôi nét khái quát về tác giả Nguyễn Khoa Điềm;

- Giới thiệu khái quát về bài thơ “Ngôi nhà có ngọn lửa ấm", đoạn trích và nêu vấn đề nghị luận.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh giới thiệu được như đáp án: 0,5 điểm.

- Thí sinh chỉ giới thiệu được 1 ý: 0,25 điểm.

c.2. Phân tích, đánh giá nội dung chủ đề:

- Chủ đề: đoạn trích viết về chủ đề tình cảm gia đình - Tình cảm cha - con...

- Phân tích đánh giá chủ đề:

+ Ca ngợi tình yêu thương và sự hi sinh thầm lặng của người cha dành cho con...

+ Suy tư, chiêm nghiệm của người cha về thời gian và cuộc đời...

+ Thể hiện sự thấu hiểu, tình yêu thương và lòng biết ơn của “con” - nhân vật trữ tình dành cho cha.

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm hợp lí, lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng): 1,5 điểm.

- Đáp ứng tương đối yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm khá hợp lí; lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không tiêu biểu): 0,75 -1,25 điểm.

- Chưa đáp ứng yêu cầu của đề bài; lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng; không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 – 0,5 điểm.

c3. Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật:

-Thể thơ tự do phù hợp với việc thể hiện cảm xúc...

- Giọng điệu thủ thỉ, tâm tình như một lời kể, lời tâm sự, có sự kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố tự sự và trữ tình...

- Từ ngữ, hình ảnh: mộc mạc, giản dị, mang tính biểu tượng cao như “ngọn lửa” (tình yêu thương, sự sống, ký ức), “dáng người thượng cổ" (sự từng trải, gánh nặng thời gian)...

- Mạch cảm xúc: từ hiện tại về quá khứ và trở lại hiện tại một cách tự nhiên, không gượng ép...

- Biện pháp tu từ: liệt kê, ẩn dụ,... góp phần tạo nên nhịp điệu chậm rãi, trầm lắng, phù hợp với mạch cảm xúc, gợi tà không gian, thời gian lẫn chiều sâu tâm trạng của nhân vật trữ tình ...

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm hợp lí, lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng): 1,5 điểm.

- Đáp ứng tương đối yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm khá hợp lí: lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không tiêu biểu): 0,75 – 1,25 điểm.

- Chưa đáp ứng yêu cầu của đề bài, lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng; không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25-0,5 điểm.

c4. Đánh giá chung:

Những yếu tố nghệ thuật này vừa giúp tác giả thể hiện cảm xúc chân thành vừa nêu được những suy nghĩ sâu sắc của tác giả về tình cha – một tình cảm âm thầm mà thiêng liêng, có ý nghĩa nhân bản. Tất cả góp phần khẳng định phong cách thơ Nguyễn Khoa Điềm – kết hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy tư sâu lắng

Hướng dẫn chấm:

- Bài làm nêu được cảm nghĩ của bản thân về tác phẩm: 0,25 điểm

- Bài làm chưa nêu được cảm nghĩ của bản thân về tác phẩm:0,00 điểm

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt

Hướng dẫn chấm:

Không cho điểm bài làm mắc quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp

e. Sáng tạo

- Lời văn có cảm xúc, giàu hình ảnh, có chất văn, có giọng điệu riêng

- Biết liên hệ so sánh với tác phẩm khác để làm nổi bật nét đặc sắc của đoạn thơ.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh đáp ứng được một yêu cầu: 0,25 điểm