Đọc ngữ liệu sau và trả lời câu hỏi:

Nỗi lòng biết ngỏ cùng ai.

Thiếp trong cánh cửa chàng ngoài chân mây.

Trong cửa này đã đành phận thiếp,

Ngoài mây kia hả kiếp chàng vay (1)?

 

Những mong cả nước vui vầy

Nào ngờ đôi ngả nước mây cách với.

Thiếp chẳng tưởng ra người chinh phụ,

Chàng hả từng học lũ vương tôn (2).

 

Cớ sao cách trở nước non

Khiến người thôi sớm thôi hôm những sầu

Khách phong lưu đang chừng niên thiếu,

Sảnh nhau cùng dan díu chữ duyên.

 

Nỡ nào đôi lứa thiếu niên,

Quan san để cách, hàn huyên cho đành (3)

Thuở lâm hành oanh chưa bén liễu,

Hỏi ngày về ước nẻo quyên ca.

Nay quyên đã giục oanh già,

Ý nhi (4) lại gáy trước nhà líu lo.

 

Thuở đăng đồ (5) mai chưa dạn gió,

Hỏi ngày về chỉ độ đào bông.

Nay đào đã quyến gió đông,

Phù dung lại đã bên sông bơ xờ

(Theo Đặng Trần Côn, Đoàn Thị Điểm, Chinh phụ ngâm khúc, NXB văn học 2002, tr.35)

* Chú thích:

(1) Vay: tiếng đệm của câu than thở.

(2) Vương tôn: con nhà giàu sang, cũng có nghĩa là người đi chơi xa không đoái đến gia đình.

 (3) Quan san, hàn huyên: (quan: ải, san: núi, hàn: lạnh, huyên: ấm), ý nói cách trở, không biết tin tức của nhau.

(4) Ý nhi: chim én (yến) thường làm tổ trong mái nhà.

(5) Đăng đồ: lên đường ra đi nơi xa.

Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ nào? Chỉ ra đặc điểm về số chữ, số dòng của thể thơ trong khổ thơ thứ nhất?

- Tâm trạng của người chinh phụ nảy sinh trong hoàn cảnh: hai vợ chồng xa cách vì người chồng đi chinh chiến nơi xa lâu chưa có tin tức gì.

- Chi tiết giúp em nhận biết hoàn cảnh ấy: Thiếp trong cánh của chàng ngoài chân mây/ Nào ngờ đôi ngả nước mây cách với/ Cớ sao cách trở nước non/...

Biện pháp điệp ngữ được sử dụng đoạn thơ: Thuở...chưa... Hỏi ngày về...nay...

Tác dụng:

- Tạo liên kết, tạo nhịp điệu tha thiết, khắc khoải cho lời thơ, làm cho lời thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, gợi hình gợi cảm, tăng hiệu quả diễn đạt.

- Nhấn mạnh, làm nổi bật khoảng cách thời gian của hai vợ chồng: ngày đi, người chồng ước hẹn sẽ trở về khi ước nẻo quyên ca, chỉ độ đào bông - đó là mùa xuân tươi đẹp; nhưng giờ quyên đã giục oanh già, đào đã quyển gió đông - mùa đông đã đến mà người chồng vẫn chưa có tin tức gì.

+ Qua đó, thể hiện nỗi nhớ nhung, mong ngóng và lo lắng của người chinh phụ cho người chồng. Đồng thời nói lên tấm lòng cảm thương, chia sẻ của nhà văn với tình cảnh nỗi niềm người chinh phụ.

Theo em nhan đề Chinh phụ ngâm khúc rất phù hợp với nội dung tư tưởng của đoạn thơ trên.

Lý giải:

- Nhan đề được hiểu là: Khúc ngâm của người phụ nữ có chồng đi chinh chiến ở xa.

- Nội dung tư tưởng của đoạn thơ là: diễn tả nỗi buồn của người chinh phụ do chiến tranh mà phải xa cách chồng, không có tin tức của chồng, nàng phải sống trong cô đơn, sầu nhớ, lo lắng. Tâm trạng của người phụ nữ đã trở thành một khúc bi ca, buồn sầu.

Đoạn thơ đã gửi gắm đến người đọc những thông điệp ý nghĩa: Đồng cảm với số phận bi kịch, đáng thương của con người (người phụ nữ) trong xã hội cũ.

- Lên án tố cáo chiến tranh phi nghĩa khiến con người phải hứng chịu biết bao nỗi buồn khổ, mất mát.

- Yêu quý, trân trọng và có ý thức gìn giữ cuộc sống hoà bình mà mình đang có.