Trí nhớ con người không đơn thuần là một chiếc hộp lưu trữ thông tin mà thực chất là một hệ thống phức tạp với nhiều giai đoạn khác nhau. Atkinson và Shiffrin cho rằng trí nhớ bao gồm ba tầng: bộ nhớ cảm giác, bộ nhớ ngắn hạn và bộ nhớ dài hạn. Bộ nhớ cảm giác giúp lưu giữ thông tin từ môi trường xung quanh trong khoảng thời gian cực ngắn. Nếu thông tin này được chú ý, nó sẽ chuyển vào bộ nhớ ngắn hạn, nơi lưu trữ tạm thời nhưng với dung lượng rất hạn chế. Để thông tin có thể tồn tại lâu hơn và chuyển vào bộ nhớ dài hạn, con người cần chủ động sử dụng các chiến lược như nhẩm lại hay liên kết với những gì đã biết. Nếu không có sự chú ý hay lặp lại, thông tin sẽ nhanh chóng bị lãng quên. Ban đầu, các nhà nghiên cứu cho rằng bộ nhớ ngắn hạn chỉ đơn giản là nơi tạm giữ thông tin, nhưng Baddeley và Hitch đã chứng minh rằng nó phức tạp hơn nhiều. Họ đưa ra mô hình bộ nhớ làm việc, trong đó có một trung tâm điều hành giúp kiểm soát sự chú ý và quyết định thông tin nào quan trọng. Ngoài ra, bộ nhớ làm việc còn bao gồm một hệ thống xử lý âm thanh và ngôn ngữ, giúp ta có thể nhẩm lại số điện thoại hay một câu nói trong đầu, và một hệ thống lưu giữ hình ảnh, không gian, giúp ta nhớ đường đi hay vị trí của đồ vật. Về sau, Baddeley bổ sung thêm một thành phần gọi là bộ đệm tình tiết, có vai trò liên kết ký ức ngắn hạn với ký ức dài hạn, giúp con người có thể hình dung lại những sự kiện đã qua một cách có tổ chức hơn. Trí nhớ dài hạn cũng không phải là một khối thống nhất mà được chia thành ba loại chính theo nghiên cứu của Tulving. Trí nhớ ngữ nghĩa lưu trữ kiến thức chung, chẳng hạn như việc ta biết Paris là thủ đô của Pháp. Trí nhớ tình tiết giúp con người ghi nhớ những sự kiện cá nhân, chẳng hạn như lần đầu tiên đi du lịch nước ngoài hay buổi gặp gỡ quan trọng. Trong khi đó, trí nhớ thủ tục lại liên quan đến các kỹ năng mà ta có thể thực hiện một cách tự động, chẳng hạn như đi xe đạp hay đánh máy mà không cần suy nghĩ quá nhiều. Tuy nhiên, trí nhớ không phải lúc nào cũng bền vững. Ebbinghaus phát hiện rằng trí nhớ có xu hướng phai nhạt theo thời gian theo một quy luật gọi là đường cong quên. Nếu không được ôn tập, phần lớn thông tin sẽ bị mất sau vài ngày. Nhưng may mắn là có nhiều cách để giúp trí nhớ bền vững hơn, chẳng hạn như ôn tập có chủ đích theo chu kỳ hoặc liên kết thông tin mới với những gì đã biết từ trước. Ngoài ra, mức độ ghi nhớ cũng phụ thuộc vào cách ta tiếp nhận thông tin ngay từ đầu. Craik và Lockhart cho rằng trí nhớ bền vững hơn nếu thông tin được xử lý một cách sâu sắc, thay vì chỉ học thuộc lòng mà không thực sự hiểu. Khi con người chủ động tư duy, liên tưởng hoặc đặt câu hỏi về nội dung mới, ký ức sẽ trở nên mạnh mẽ hơn và ít bị lãng quên.

(Athanasios Drigas, Eleni Mitsea, Charalabos Skianis, Siêu trí nhớ: Chiến lược siêu nhận thức để cải thiện hoạt động của bộ nhớ và vai trò của VR và thiết bị di động, Theo NLM, 2022)

Vì sao các nhà khoa học cho rằng bộ nhớ làm việc không chỉ đơn thuần là nơi lưu trữ tạm thời?

Đáp án đúng là B

Phương pháp giải

Căn cứ vào nội dung văn bản.

Dạng bài đọc hiểu văn bản - Câu hỏi kết hợp

Lời giải

- Đáp án A sai vì việc lặp lại thông tin có thể giúp duy trì ký ức trong ngắn hạn, nhưng không đảm bảo trí nhớ dài hạn nếu không có quá trình xử lý sâu sắc.

- Đáp án B đúng vì văn bản khẳng định rằng Craik & Lockhart cho rằng trí nhớ sẽ bền vững hơn nếu thông tin được xử lý sâu sắc, thay vì chỉ học thuộc lòng một cách máy móc. Khi con người chủ động tư duy, liên tưởng hoặc đặt câu hỏi, ký ức sẽ mạnh mẽ hơn.

- Đáp án C sai vì bộ nhớ cảm giác chỉ lưu giữ thông tin trong khoảng thời gian cực ngắn, không quyết định trí nhớ dài hạn.

- Đáp án D sai vì việc phân loại này giúp hiểu rõ hơn về trí nhớ dài hạn, nhưng không phải là yếu tố quyết định trí nhớ có bền vững hay không.

Đáp án đúng là C

Phương pháp giải

Căn cứ vào nội dung văn bản.

Dạng bài đọc hiểu văn bản - Câu hỏi kết hợp

Lời giải

- Đáp án A sai vì chỉ có mô hình của Atkinson & Shiffrin chia trí nhớ thành ba tầng. Mô hình của Baddeley & Hitch không phân tầng như vậy mà tập trung vào bộ nhớ làm việc.

- Đáp án B sai vì mô hình của Atkinson & Shiffrin từng coi bộ nhớ ngắn hạn là nơi lưu trữ đơn giản, nhưng Baddeley & Hitch chứng minh rằng nó phức tạp hơn, với các chức năng điều hành và xử lý thông tin.

- Đáp án C đúng vì cả hai mô hình đều chỉ ra rằng sự chú ý đóng vai trò quan trọng trong việc giúp thông tin từ bộ nhớ ngắn hạn chuyển vào bộ nhớ dài hạn.

- Đáp án D sai vì Atkinson & Shiffrin vẫn giữ quan điểm trí nhớ có trình tự từ ghi nhớ đến lưu trữ, chỉ có Baddeley & Hitch mở rộng thêm về khả năng xử lý thông tin.

Đáp án đúng là A

Phương pháp giải

Căn cứ vào nội dung văn bản.

Dạng bài đọc hiểu văn bản - Câu hỏi kết hợp

Lời giải

- Đáp án A đúng vì văn bản nêu rõ rằng ban đầu các nhà khoa học coi bộ nhớ ngắn hạn chỉ là nơi lưu trữ, nhưng sau đó Baddeley & Hitch chứng minh rằng nó còn có chức năng xử lý.

- Đáp án B sai vì bộ nhớ làm việc không phải là một phần của bộ nhớ ngắn hạn, mà là một hệ thống phức tạp hơn có thể xử lý thông tin.

- Đáp án C sai vì bộ nhớ làm việc có liên quan chặt chẽ đến bộ nhớ ngắn hạn.

- Đáp án D sai vì điều này thuộc chức năng của bộ đệm tình tiết trong bộ nhớ làm việc, không phải bộ nhớ làm việc nói chung.

Đáp án đúng là D

Phương pháp giải

Căn cứ vào nội dung văn bản.

Dạng bài đọc hiểu văn bản - Câu hỏi kết hợp

Lời giải

- Đáp án A sai vì nếu bộ nhớ dài hạn bị ảnh hưởng, người đó sẽ gặp khó khăn trong việc nhớ lại các sự kiện cũ, nhưng đề bài nêu rằng họ nhớ quá khứ rất rõ → Bộ nhớ dài hạn vẫn hoạt động bình thường.

- Đáp án B sai vì bộ đệm tình tiết có chức năng liên kết trí nhớ ngắn hạn với dài hạn, giúp ghi nhớ có tổ chức hơn. Tuy nhiên, nếu nó bị ảnh hưởng, người ta vẫn có thể học thông tin mới, chỉ là gặp khó khăn trong việc tạo mối liên kết với trí nhớ cũ, không phải mất khả năng học kiến thức mới.

- Đáp án C sai vì bộ nhớ cảm giác chỉ giữ thông tin trong một khoảng thời gian cực ngắn (vài phần nghìn giây) và không ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học lâu dài. Nếu bộ nhớ cảm giác gặp vấn đề, người đó sẽ không thể tiếp nhận thông tin ngay từ đầu, nhưng trong trường hợp này, vấn đề nằm ở khả năng xử lý và lưu trữ thông tin mới, chứ không phải tiếp nhận ban đầu.

- Đáp án D đúng vì văn bản đề cập rằng bộ nhớ làm việc có vai trò xử lý thông tin mới và quyết định thông tin nào cần lưu giữ. Nếu nó bị quá tải hoặc hoạt động kém, người ta sẽ không thể xử lý thông tin mới hiệu quả, dẫn đến khó khăn trong việc học. Điều này phù hợp với tình huống đề bài đưa ra.