I. PHẦN ĐỌC - HIỂU (4.0 điểm)

     Đọc bài thơ sau:

                                                        MÙA THU CHO CON

(1) Nắng mùa thu như ươm vàng rót mật Tiếng trống trường rộn rã bước chân vui Niềm hân hoan trong ánh mắt rạng ngời Con đến trường học bao điều mới lạ.   (2) Con hãy đi bằng đôi chân kiêu hãnh Và con tim mang ánh lửa tự hào Con hãy cháy hết mình cho hoài bão Với niềm tin của tuổi trẻ tươi hồng.	(3) Con hãy nhớ giữa bộn bề cuộc sống Nhận và cho, biết chia sẻ cho đời Sống bao dung nhân ái với mọi người Mở tấm lòng, tình yêu thương sẽ tới.   (4) Con hãy nhớ trong muôn triệu lí do Không có lí do cho sự chùn bước Không nặng trong tâm những điều mất được Bởi quanh con đều là những yêu tin.
(Trích "Mùa thu cho con", Nguyễn Hạ Thu Sương, Văn học và tuổi trẻ, số tháng 9 năm 2023, NXB Giáo dục, tr.94)

* Chú thích: Nguyễn Hạ Thu Sương là một nhà giáo yêu thích thơ ca. Bài thơ "Mùa thu cho con” là lời của người mẹ viết cho con của mình khi bước vào một năm học mới.

* Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:

(0,5 điểm). Xác định thể thơ và chỉ ra dấu hiệu để xác định thể thơ của văn bản.

VIẾT

Ai cũng biết gia đình là điểm tựa, là tình thân tròn đầy. Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại với nhiều áp lực và thay đổi, việc duy trì và vun đắp tình cảm gia đình đang gặp không ít thách thức. Vậy là học sinh, em nghĩ làm thế nào để trở thành một người con hiếu thảo và có trách nhiệm với gia đình?

 Hãy viết một bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ của em và đề xuất các giải pháp để để thực hiện chuẩn mực đạo đức trên.

a.Đảm bảo cấu trúc của kiểu bài: Nghị luận xã hội

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Là học sinh em làm thế nào để trở thành một người con hiếu thảo và có trách nhiệm với gia đình.

Hướng dẫn chấm:

Học sinh xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,5 điểm

Học sinh xác định chưa đầy đủ vấn đề nghị luận: 0,25

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,5 điểm.

Thí sinh xác định chưa đầy đủ vấn đề nghị luận: 0,25 điểm.

c. Viết được bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận; lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lý lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp, kết hợp chặt chẽ giữa lý lẽ và bằng chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài: giới thiệu vấn đề nghị luận

* Thân bài:

- Giải thích:

. Hiếu thảo là lòng biết ơn, kính trọng, yêu thương và quan tâm chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình.

. Trách nhiệm với gia đình là ý thức và hành động đóng góp cho sự ấm no, hạnh phúc của gia đình - từ việc học tập tốt, giúp đỡ cha mẹ đến chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống.

→ Hai phẩm chất này gắn bó mật thiết với nhau, thể hiện đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”, là nền tảng đạo đức của con người Việt Nam.

- Phân tích vấn đề:

a. Thực trạng:

- Tích cực: Nhiều học sinh hiện nay vẫn giữ được truyền thống tốt đẹp, luôn cố gắng học tập, giúp đỡ cha mẹ và thể hiện lòng biết ơn, quan tâm với gia đình.

- Tiêu cực: Tuy nhiên, vẫn có những bạn tỏ ra vô tâm, sống khép kín, lười biếng hoặc chỉ quan tâm đến bản thân, do ảnh hưởng của lối sống hiện đại, mạng xã hội và sự nuông chiều quá mức từ cha mẹ.

b. Nguyên nhân:

- Chủ quan: Một số bạn trẻ chưa nhận thức đúng vai trò của hiếu thảo và trách nhiệm, còn sống ỷ lại, thiếu tự lập.

- Khách quan:

+ Sự phát triển của công nghệ, mạng xã hội khiến các bạn sa đà vào thế giới ảo.

+ Gia đình và nhà trường đôi khi chưa chú trọng giáo dục đạo đức, nhân cách.

+ Xã hội hiện đại với nhiều giá trị vật chất lấn át khiến tình cảm bị xem nhẹ.

c. Hậu quả:

- Tình cảm gia đình trở nên lạnh nhạt, thiếu gắn bó.

- Học sinh đánh mất nền tảng đạo đức, trở nên vô cảm, ích kỷ.

- Về lâu dài, sẽ ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình và sự phát triển lành mạnh của xã hội.

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh có thể lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp, triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách để làm rõ vấn đề nghị luận, bảo đảm hợp lí, thuyết phục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

- Lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng, bằng chứng phù hợp, kết hợp giữa lí lẽ và dẫn chứng): 1,25 điểm

- Lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,75– 1,0 điểm

- Lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng, không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 – 0,5 điểm

- Giải pháp

. Giải pháp với bản thân: + Nhận thức rõ ý nghĩa của lòng hiếu thảo và trách nhiệm với gia đình. Biết ơn cha mẹ qua lời nói, cử chỉ, việc làm cụ thể: chào hỏi lễ phép, chăm sóc ông bà, giúp đỡ việc nhà.

+ Nỗ lực học tập, rèn luyện đạo đức, sống giản dị và tiết kiệm để cha mẹ yên lòng.

+ Dành thời gian trò chuyện, chia sẻ cùng cha mẹ, tránh sống khép kín hay vô tâm.

→ Phân tích: Khi học sinh tự giác và chủ động, những hành động tuy nhỏ bé nhưng lại nuôi dưỡng tình yêu thương và mang đến niềm hạnh phúc lớn lao cho gia đình.

. Giải pháp với gia đình:

+ Cha mẹ cần làm gương về cách sống hiếu thảo, cư xử yêu thương và có trách nhiệm.

+ Dành thời gian lắng nghe, trò chuyện cùng con, giúp con hiểu được giá trị của tình thân.

+ Giáo dục con bằng tình thương, định hướng cách sống biết ơn và sẻ chia, đồng thời khuyến khích con tham gia việc nhà, rèn luyện tính tự lập.
→ Phân tích: Gia đình là “trường học đầu tiên” hình thành nhân cách con người, vì vậy, cách ứng xử của cha mẹ có tác động rất lớn đến thái độ sống của con cái.

. Giải pháp về phía nhà trường và xã hội:  

+ Nhà trường cần tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, lồng ghép các chủ đề về lòng hiếu thảo, tình cảm gia đình trong các tiết học, hoạt động ngoại khóa.

+ Tổ chức những buổi tọa đàm, kể chuyện, chiếu phim, viết cảm nghĩ về cha mẹ để khơi dậy lòng biết ơn và trách nhiệm trong học sinh.

+ Xây dựng môi trường học đường thân thiện, đoàn kết, lan tỏa các tấm gương “con ngoan, trò giỏi”.

→ Phân tích: Khi được giáo dục và truyền cảm hứng đúng cách, học sinh sẽ biết trân trọng tình cảm gia đình và tự rèn luyện để trở thành người con hiếu thảo.

 - HS biết liên hệ bản thân: Bản thân em luôn cố gắng học tập chăm chỉ để cha mẹ vui lòng; giúp đỡ việc nhà, chăm sóc ông bà, nói lời yêu thương với cha mẹ mỗi ngày. Em hiểu rằng, chỉ cần sống bằng tình yêu thương và lòng biết ơn, mỗi người con đều có thể góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc.

* KẾT BÀI

- Khẳng định lại vấn đề cần nghị luận.

- Bài học cho bản thân.

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh có thể đề xuất một hoặc nhiều giải pháp, trình bày theo nhiều hướng, bảo đảm hợp lí, thuyết phục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

- Giải pháp khả thi, được trình bày thuyết phục: 1,25 điểm

- Giải pháp tương đối khả thi, được trình bày thuyết phục: 0,75 – 1,0 điểm

- Giải pháp tương đối khả thi, được trình bày tương đối thuyết phục: 0,25 – 0,5 điểm

đ. Diễn đạt:

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản

e. Sáng tạo:

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn đạt mới mẻ.

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh thể hiện sự am hiểu về vấn đề nghị luận, có ý tưởng riêng hoặc có cách diễn đạt mới mẻ: 0,5 điểm

Thí sinh thể hiện ý tưởng hoặc có cách diễn đạt tương đối mới mẻ: 0,25 điểm