I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc văn bản sau:                                             

HƯƠNG VỊ QUÊ NHÀ

Con bây giờ thèm những bữa canh chua

Mà mẹ nấu trong ngày hè nắng cháy

Vị quê ơi, sao mà ngon đến vậy?

Đi suốt đời vẫn ngọt mãi trong tim...

 

Cá chạch đồng¹ cha bắt được, mẹ rim

Con học về đã thơm từ đầu ngõ

Đêm quê hương, theo cha con xách giỏ

Cánh đồng xa, xiêu vẹo ánh trăng gầy...

 

Đêm Giêng - Hai, thầm lặng cánh vạc bay

Trong cơn mưa kéo qua ngày giáp hạt

Chẳng thể quên những năm nhà đói khát

Để bây giờ vẫn khắc khoải... trong mơ...

 

Thương ao làng, những năm tháng tuổi thơ

Theo chân anh, hôi² con tôm, con cá

Kho tương gừng sao mà ngon đến lạ?

Xa quê rồi, đọng mãi vị nồng cay....

 

Canh cua đồng, mẹ nấu với rau đay

Thêm cà muối, vị quê thành nỗi nhớ

Quê hương ơi! Bao tâm tình tuổi nhỏ

Gọi con về ... thương nhớ một miền quê...               

   (Vũ Tuấn, Tập thơ Khúc ru quê - NXB Hội nhà văn Việt Nam, năm 2022, tr.114-115)

¹ Cá chạch đồng: Một loài cá nước ngọt, thân tròn, dài, da trơn, thường sống ở tầng đáy các ao, hồ, ruộng lúa hoặc sông ngòi.

² Hôi (trong cụm từ “hôi con tôm, con cá”): Đây là một phương ngữ phổ biến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ và miền Trung, chỉ hành động nhặt nhạnh những con tôm, con cá còn sót lại dưới bùn sau khi ao, hồ đã được tát cạn và chủ nhà đã thu hoạch xong cá lớn.

(0,5 điểm). Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào?

1

Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) nêu cảm nghĩ của em về đoạn thơ:                                      

Canh cua đồng, mẹ nấu với rau đay

Thêm cà muối, vị quê thành nỗi nhớ

Quê hương ơi! Bao tâm tình tuổi nhỏ

Gọi con về ... thương nhớ một miền quê...

2,0

Đoạn văn đáp ứng được các yêu cầu sau:

a. Yêu cầu chung: xác định đúng vấn đề; bảo đảm yêu cầu về hình thức, dung lượng

- Vấn đề biểu cảm: Cảm nghĩ về tình yêu quê hương, nỗi nhớ quê qua đoạn thơ.

- Hình thức: có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp...

- Dung lượng: khoảng 200 chữ.

0,5

b. Yêu cầu cụ thể: thí sinh triển khai đoạn văn theo trình tự hợp lí và sử dụng đúng các kĩ năng nghị luận.

b1. Cảm nhận được những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của khổ thơ qua những bằng chứng dẫn từ văn bản đọc hiểu

- Nêu cảm nghĩ về nội dung:

+ Hình ảnh canh cua đồng, rau đay, cà muối: Những món ăn dân dã, rẻ tiền nhưng là linh hồn của hồn quê Việt Nam, gắn liền với bàn tay tần tảo của người mẹ.

+ Vị quê thành nỗi nhớ: Sự chuyển hóa từ vị giác (ăn) sang tâm tưởng (nhớ), khẳng định quê hương không ở đâu xa mà kết tinh trong những điều giản đơn nhất.

+ Tiếng gọi Quê hương ơi!: Lời cảm thán chân thành, bộc lộ trực tiếp tình yêu thương, sự gắn bó sâu nặng của người con với nơi chôn rau cắt rốn.

=> Đoạn thơ gợi nhớ về tuổi thơ êm đềm, tình mẫu tử, tình cảm gia đình ấm áp. Qua đó làm nổi bật tình yêu quê hương sâu nặng. - Nêu cảm nghĩ về nghệ thuật:

+ Thể thơ tám chữ, nhịp điệu chậm rãi, như lời thủ thỉ tâm tình.

+ Từ ngữ giàu sức gợi: Bao tâm tình, gọi con về, thương nhớ tạo nên âm hưởng bồi hồi, xao xuyến.

+ Hình ảnh thơ chân thực, gần gũi nhưng có sức khái quát cao về biểu tượng quê hương.

b2. Đánh giá khẳng định lại về khổ thơ và rút ra bài học

- Khẳng định khổ thơ là một bức tranh tâm tình đẹp đẽ, khơi gợi tình yêu cội nguồn trong lòng độc giả.

- Rút ra bài học: Biết trân trọng những giá trị truyền thống và tình cảm gia đình.

b3. Sáng tạo

- Có những ý đột phá, vượt ra ngoài Đáp án nhưng có sức thuyết phục.

- Có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo.

1,0

0,25

0,25

HƯỚNG DẪN CHẤM

a. Đối với yêu cầu chung: 0,5 điểm

- Xác định được vấn đề nghị luận: 0,25 điểm

- Bảo đảm yêu cầu về hình thức đoạn văn và dung lượng 200 +/- 100 chữ: 0,25 điểm; nếu không đáp ứng 1 trong 2 yêu cầu về hình thức hoặc dung lượng: 0 điểm.

b. Đối với yêu cầu cụ thể: 1,5 điểm

Giám khảo xem xét và chấm điểm bài làm của thí sinh theo các yêu cầu mà Đáp án đã nêu. Số điểm trong mỗi ý bao gồm cả yêu cầu về diễn đạt, trình bày. Cụ thể như sau:

b1: 1,0 điểm

- Nêu cảm nghĩ được từ 2 ý trở lên như Đáp án: 1,0 điểm

- Nêu cảm nghĩ được 1 ý: 0,5 điểm

b2: 0,25 điểm

Đánh giá được 1 ý vẫn chấm 0,25 điểm

b3: 0,25 điểm

Đáp ứng được 1 tiêu chí vẫn chấm 0,25 điểm

Lưu ý:

Trừ điểm mắc lỗi (diễn đạt, chính tả, dùng từ và viết câu):

- Trừ 0,5 điểm nếu đoạn văn mắc từ 4 - 6 lỗi;

- Trừ 0,75 điểm nếu đoạn văn mắc từ 7 - 8 lỗi;

- Không chấm vượt quá 1,0 điểm của cả câu nếu đoạn văn mắc trên 8 lỗi.

Bài văn đáp ứng được các yêu cầu sau:

a. Yêu cầu chung: xác định đúng vấn đề nghị luận; bảo đảm yêu cầu về dung lượng và sử dụng bằng chứng

- Vấn đề nghị luận: một số giải pháp thiết thực giúp mỗi người vươn lên trong cuộc sống.

- Dung lượng: khoảng 600 chữ.

- Bằng chứng: thực tế đời sống.

b. Yêu cầu cụ thể: thí sinh triển khai bài viết theo trình tự hợp lí và sử dụng đúng các kĩ năng nghị luận.

b1. Viết được mở bài và kết bài cho bài văn nghị luận xã hội

- Mở bài: giới thiệu được vấn đề nghị luận.

- Kết bài: khẳng định được vấn đề nghị luận.

b2. Giải thích được vấn đề nghị luận

Vươn lên trong cuộc sống là quá trình mỗi người biết nỗ lực vượt qua khó khăn, thử thách, không đầu hàng trước hoàn cảnh để tiến bộ và hoàn thiện bản thân.

b3. Đề xuất được một số giải pháp theo yêu cầu của vấn đề nghị luận

- Lí do đề xuất giải pháp: Thực tế cho thấy, nhiều học sinh ngại khó, sợ sai, thiếu tự tin. Dễ bỏ cuộc khi gặp thử thách. Hậu quả: Thụ động, thiếu bản lĩnh. Đánh mất cơ hội phát triển. Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ tâm lí sợ thất bại, thiếu mục tiêu rõ ràng, chưa có kĩ năng đối diện với khó khăn; bên cạnh đó còn do môi trường xung quanh đôi khi quá coi trọng kết quả mà chưa khuyến khích quá trình nỗ lực.…

- Đề xuất các giải pháp:

+ Thay đổi nhận thức và xác định mục tiêu đúng đắn: Hiểu rằng khó khăn, thất bại là điều tất yếu. Xem thử thách là cơ hội để trưởng thành; xác định mục tiêu rõ ràng, phù hợp với bản thân, giúp con người có định hướng và động lực để vươn lên.

+ Rèn luyện ý chí và nâng cao năng lực bản thân: Kiên trì, không bỏ cuộc trước khó khăn. Dám nghĩ, dám làm, dám thử sức. Chủ động học tập, rèn luyện kĩ năng. Biết tự điều chỉnh và hoàn thiện bản thân để tạo nền tảng vững chắc để phát triển lâu dài…

+ Hành động tích cực và tận dụng môi trường hỗ trợ: Bắt đầu từ những việc nhỏ, từng bước tiến bộ. Giữ tinh thần lạc quan, sống có trách nhiệm. Tận dụng sự hỗ trợ từ gia đình, nhà trường, bạn bè. Tất cả sẽ giúp biến ý chí thành kết quả thực tế và duy trì động lực bền vững…

+ …

b4. Mở rộng, nâng cao được vấn đề nghị luận và rút ra bài học

- Phê phán những người sống an phận, ngại khó, luôn viện lí do để không cố gắng; Phê phán lối sống phụ thuộc, thiếu ý chí vươn lên.

- Rút ra bài học: Nhận thức được vai trò của ý chí và sự nỗ lực. Tự đặt mục tiêu học tập, rèn luyện bản thân mỗi ngày...

b5. Sáng tạo

- Có những ý đột phá, vượt ra ngoài Đáp án nhưng có sức thuyết phục.

- Có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo

3,0

0,5

0,25

0,25

1,0

0,5

0,5

HƯỚNG DẪN CHẤM

a. Đối với yêu cầu chung: 1,0 điểm

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,25 điểm

- Bảo đảm yêu cầu về dung lượng 600 +/- 200 chữ: 0,25 điểm

- Bảo đảm yêu cầu về bằng chứng:

+ Thuyết phục, bao quát các khía cạnh của vấn đề nghị luận: 0,25 điểm

+ Sử dụng bằng chứng từ đời sống: 0,25 điểm

b. Đối với yêu cầu cụ thể: 3,0 điểm

Giám khảo xem xét và chấm điểm bài làm của thí sinh theo các yêu cầu mà Đáp án đã nêu. Số điểm trong mỗi ý bao gồm cả yêu cầu về diễn đạt, trình bày. Cụ thể như sau:

b1: 0,5 điểm

- Biết dẫn dắt và nêu vấn đề nghị luận: 0,25 điểm

- Biết khẳng định vấn đề nghị luận: 0,25 điểm

b2: 0,25 điểm

- Giải thích được vấn đề nghị luận: 0,25 điểm

b3: 1,25 điểm

- Làm rõ được lí do đề xuất giải pháp: 0,25 điểm; làm rõ được 1 lí do vẫn chấm 0,25 điểm

- Đề xuất một số giải pháp: 1,0 điểm

+ Đề xuất được 3 giải pháp: 1,0 điểm

+ Đề xuất được 2 giải pháp: 0,75 điểm

+ Đề xuất được 1 giải pháp: 0,5 điểm

b4: 0,5 điểm

- Mở rộng nâng cao được vấn đề nghị luận: 0,25 điểm; trả lời được 1 ý vẫn chấm 0,25 điểm

- Rút ra được bài học: 0,25 điểm; trả lời được 1 ý vẫn chấm 0,25 điểm

b5: 0,5 điểm

- Ý mới có sức thuyết phục: 0,25 điểm

- Diễn đạt tinh tế, độc đáo: 0,25 điểm

Lưu ý:

Trừ điểm mắc lỗi (diễn đạt, chính tả, dùng từ và viết câu):

- Trừ 0,5 điểm nếu bài văn mắc từ 6 - 8 lỗi;

- Trừ 1,0 điểm nếu bài văn mắc từ 9 - 12 lỗi;

- Không chấm quá 2,0 điểm của cả câu nếu bài văn mắc trên 12 lỗi.