PHẦN I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)

Đọc ngữ liệu sau và trả lời câu hỏi:

CHẠY GIẶC

(Nguyễn Đình Chiểu)

Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây,
Một bàn cờ thế phút sa tay.
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,
Mất ổ bầy chim dáo dác bay.
Bến Nghé cửa tiền tan bọt nước,
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây.
Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng,
Nỡ để dân đen mắc nạn này?

*Chú thích

1.

– Nguyễn Đình Chiểu: Tên tự, hiệu: Tự là Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ, Hối Trai. Nhân dân thường gọi là Đồ Chiểu (Cụ Đồ Chiểu) (1822 – 1888). Quê quán ở làng Tân Thới, huyện Bình Dương, tỉnh Gia Định (nay thuộc TP. Hồ Chí Minh). Quê cha là làng Bồ Điền, Thừa Thiên. Ông là một nhà thơ lớn của miền Nam trong nửa cuối thế kỷ XIX, là ngọn cờ đầu của dòng văn học yêu nước chống Pháp. Ông được UNESCO công nhận là Danh nhân Văn hóa Thế giới (2021).

– Bài thơ “Chạy giặc” được sáng tác khi nhà thơ chứng kiến cảnh nhân dân chạy loạn. Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng vào Đà Nẵng, bắt đầu cuộc xâm lược Việt Nam. Nhưng chúng đã gặp sự kháng cự của quân triều đình và nhân dân. Thực dân Pháp quay sang tiến vào Sài Gòn, tràn tới sông Bến Nghé.

2. Từ khó:

– Tiếng súng Tây: Tiếng súng của thực dân Pháp, gợi sự chết chóc, kinh hoàng, là nguyên nhân trực tiếp phá vỡ cuộc sống yên bình.

– Bàn cờ thế: Tình thế, vận mệnh đất nước. Ý nói vận nước đang trong tình trạng nguy nan, có thể bị thua (sa tay) bất cứ lúc nào.

– Phút sa tay: Chỉ sự thất bại, mất nước một cách bất ngờ, nhanh chóng, không thể cứu vãn.

– Tranh ngói nhuốm màu mây: Nhà cửa, làng mạc bị cháy rụi, tan hoang, khói lửa bốc lên ngút trời, phủ lên cả vùng đất.

– Trang dẹp loạn: Người có trách nhiệm, có tài năng, có thể đứng ra dẹp yên giặc giã, cứu nước (ám chỉ triều đình, quan lại).

(1.0 điểm). Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Nêu phương thức biểu đạt chính của bài thơ?