PHẦN I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)

Đọc văn bản:

THƠ KHUYÊN HỌC

Đen thì gần mực, đỏ gần son,

Học lấy cho hay, con hỡi con!

Cái bút, cái nghiên là của quý,

Câu kinh, câu sử, ấy mùi ngon!

Vàng mua chứa để, vàng hay hết,[1]

Chữ bán dư ăn, chữ hãy còn.

Nhờ Phật một mai nên đấng cả,[2]

Bõ công cha mẹ mới là khôn.

                               (Thơ Nguyễn Khuyến, NXB Văn Học, 2010)

Chú thích:

1. Vàng mua chứa để, vàng hay hết: Vàng ta mua về, chứa để rồi cũng sẽ hết.

2. Đấng cả: Đấng bậc (người) có địa vị cao sang, có danh tiếng.

Trả lời câu hỏi/ thực hiện yêu cầu sau:

(1.0 điểm). Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Xác định phương thức biểu đạt chính của bài thơ.

II. PHẦN VIẾT (4,0 điểm)

Viết một bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) phân tích, đánh giá chủ đề và đặc sắc hình thức nghệ thuật trong truyện ngắn sau:

MỘT CƠN GIẬN

(Tóm tắt phần trước: Thanh cùng những người bạn trò chuyện về những cơn giận và hậu quả của nó. Thanh cũng kể câu chuyện làm cho anh ân hận mãi. Vì sự bực tức không rõ nguyên nhân từ trước, cộng thêm việc mặc cả không thành và những lời nói khó chịu của người phu xe, cơn giận của Thanh lên đến đỉnh điểm. Trên đường đi, gặp cảnh sát, vì muốn trả thù, Thanh đã nói những điều bất lợi cho người phu xe, khiến anh ta phải chịu nộp phạt và bị thu xe. Sau hôm đó, cơn giận của anh cũng đã hết nhưng trong lòng lại dâng lên nỗi day dứt, kéo dài đến mấy ngày sau. Chính vì thế Thanh đã đi tìm đến nhà của người kéo xe đó).

– Thế bây giờ bác ta đâu?

Bà cụ trả lời:

– Đi ngay từ hôm ấy, mà không biết đi đâu. Đã ba hôm nay chúng tôi dò mà không thấy. Chắc là sợ cai không dám về nữa, dù có về mà không có tiền cũng chết với nó. Thật cũng là cái vạ; nghe đâu chú nó nói hôm ấy tại người khách đi xe không biết nói với người đội xếp thế nào mới bị bắt, chớ không cũng chẳng việc gì.

Tôi yên lặng, trong lòng nao nức. Bà cụ chép miệng, chỉ người đàn bà ngồi sau:

 – Tội nghiệp cho vợ con chú đây, ốm đã mấy ngày hôm nay không có thuốc. Đứa cháu không biết có qua khỏi được không.

Tôi đứng lại gần xem. Trên cánh tay người mẹ, chỉ còn là một dúm thịt con đã dăn deo: đứa bé há hốc miệng thở ra, mặt xám nhợt. Người mẹ thỉnh thoảng lấy cái lông gà dúng vào chén mật ong để bên cạnh, phết lên lưỡi đứa bé.

– Cháu nó sài đã hơn một tháng nay. Hôm nọ đỡ. Mấy hôm nay vì không có tiền mua thuốc nên bệnh lại tăng. Ông lang bảo cháu khó qua khỏi được.

 Người mẹ nói xong nấc lên một tiếng rồi nức nở khóc. Bà cụ già lê nhích lại gần, cúi xuống khe khẽ kéo lại những cái tã rách như xơ mướp. Cái cảnh đau thương ấy làm tôi rơm rớm nước mắt. Một cảm giác nghẹn ngào đưa lên chẹn lấy cổ. Tôi lấy tờ giấy bạc năm đồng đưa cho người mẹ, rồi vội vàng bước ra cửa, để mặc hai người nhìn theo ngờ vực. Qua ngưỡng cửa, tôi va phải một người đàn ông ốm yếu tay cắp một cái áo quan con bằng gỗ mới. Đến bên đường, tôi nghe thấy trong căn nhà lụp xụp đưa ra tiếng khóc của hai người đàn bà. Đứa bé con đã chết. Anh Thanh lặng yên một lát nghĩ ngợi, rồi nói tiếp:

– Cái kỷ niệm buồn rầu ấy cứ theo đuổi tôi mãi mãi đến bây giờ, rõ rệt như cái việc mới xảy ra hôm qua. Sự đó nhắc cho tôi nhớ rằng người ta có thể tàn ác một cách rất dễ dàng. Và mỗi lần tôi nghĩ đến anh phu xe ngoại ô kia, tôi lại thấy đau đớn trong lòng như có một vết thương chưa khỏi.

(Trích Một cơn giận, in trong Truyện ngắn Thạch Lam, NXB Văn học, 2023, tr 45-46)

(1.0 điểm). Câu thơ “Đen thì gần mực, đỏ gần son” trong bài thơ được Nguyễn Khuyến vận dụng sáng tạo từ câu tục ngữ nào?

(1.0 điểm). Nhận xét ngôn ngữ được sử dụng trong bài thơ.

(1.0 điểm). Hãy nêu một thông điệp từ bài thơ có ý nghĩa đối với em.

(1.0 điểm). Tác giả kết bài thơ bằng việc nêu cái đích sự học đó là thành người có tài năng và phẩm chất cao thượng (nên đấng) nên khi thành tài cần có lòng cảm ân, em có đồng tình không? Vì sao?