I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc văn bản sau:

ĐẤT NƯỚC NHỮNG ĐÊM DÀI KHÔNG NGỦ

Đêm mưa lớn mẹ chong đèn thao thức

Lũ cuốn trôi ngập xóa những cánh đồng

Con tự hỏi, ngọn đèn kia tự hỏi:

Trong hồn người còn thao thức nào không?

 

Rừng trọc lốc mưa nguồn dâng lũ xoáy

Đồi sạt đồi nghe núi lở vào đêm

Bao thôn nhỏ bị vùi trong thảm hoạ

Bao kiếp người thoi thóp bị xóa quên

 

Đất nước những đêm dài không ngủ

Mẹ nuôi ta hạt thóc ngủ trong bùn

Con cá ngủ trong nhọc nhằn sóng bão

Chỉ mẹ ta thao thức với đất buồn

 

Chỉ mẹ ta thương đất đã ngàn năm

Bao xương máu như phù sa bồi đắp

Bao lớp người không nhớ tên rõ mặt

Phải ra đi trong thảm hoạ vô cùng

 

Đất nước những đêm dài mất ngủ

Thương Cửu Long thương đến tận sông Hồng

Khi đất nước đối mặt cùng bão tố

Người bên người vượt qua mọi cuồng phong.

(Nguyễn Việt Chiến, dẫn theo Báo Thanh Niên số 327, 23.11.2025, tr.11)

Thực hiện các yêu cầu:

Xác định phương thức biểu đạt chính trong văn bản.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

* Mở bài:

– Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

* Thân bài:

a. Giải thích

– Biến đổi khí hậu là vấn đề môi trường: đây là hiện tượng nóng lên toàn cầu, dẫn đến các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lũ, hạn hán, nước biển dâng, sạt lở đất... làm suy thoái hệ sinh thái và đe dọa trực tiếp đến sự sống.

– Là phép thử đối với lòng nhân ái của con người: Phép thử là hoàn cảnh khó khăn đặt ra để đo lường bản chất, phẩm chất. Khi thiên tai ập đến, ranh giới giữa sự sống và cái chết trở nên mong manh, đó chính là lúc tình yêu thương, sự hi sinh và tinh thần đùm bọc của con người được bộc lộ rõ nét và chân thực nhất.

b. Phân tích và chứng minh

– Biến đổi khí hậu tạo ra những bi kịch tàn khốc, đẩy con người vào hoàn cảnh ngặt nghèo:

+ Con người đã phải trả giá cho lòng tham và sự vô cảm đối với thiên nhiên. Giống như bài thơ Đất nước những đêm dài không ngủ đã viết: “Rừng trọc lốc mưa nguồn dâng lũ xoáy/ Đồi sạt đồi nghe núi lở vào đêm”.

+ Thiên tai càn quét cướp đi sinh mạng, tài sản, đẩy bao gia đình vào cảnh màn trời chiếu đất. Chính trong sự dồn ép đến tận cùng ấy, “phép thử” về nhân tính được kích hoạt.

– Vượt lên thảm hoạ, biến đổi khí hậu là “phép thử” làm bừng sáng lòng nhân ái giữa người với người:

+ Trong hoạn nạn, con người không bỏ rơi nhau. Tình đồng bào thiêng liêng được thắp sáng rực rỡ.

+ Như câu thơ “Người bên người vượt qua mọi cuồng phong”, sức mạnh của lòng nhân ái đã trở thành chiếc phao cứu sinh vững chắc nhất, giúp những mảnh đời bất hạnh có thêm niềm tin để gượng dậy sau mất mát.

– “Phép thử” lòng nhân ái dành cho chính Mẹ Thiên Nhiên và các thế hệ tương lai:

+ Nhân ái không chỉ là con người thương nhau, mà còn là sự thức tỉnh lương tri để biết xót thương và bảo vệ Mẹ Thiên Nhiên.

+ Dừng ngay những hành động chặt phá rừng, xả thải độc hại chính là biểu hiện cao nhất của lòng nhân ái dành cho thế hệ mai sau.

c. Mở rộng vấn đề và rút ra bài học

– Lên án những kẻ trượt ngã trong “phép thử” nhân ái: Những kẻ vô cảm, lợi dụng thiên tai bão lũ để “chặt chém” giá cả, trục lợi từ tiền từ thiện, hay những người vẫn ngày đêm tàn phá môi trường vì lợi ích kinh tế thiển cận. Đó là tội ác đe dọa đến sự sống còn của cả nhân loại.

– Bài học nhận thức:

+ Sống xanh, tiết kiệm năng lượng, trồng thêm cây xanh để bảo vệ môi trường.

+ Sẵn sàng dang rộng vòng tay giúp đỡ đồng bào lúc khó khăn, hoạn nạn; biết yêu thương con người và vạn vật xung quanh.

* Kết bài: