(4,0 điểm).

Anh/ chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ sau:

MÙA XUÂN LÊN NÚI

Sáng lạnh đợi phà qua sông Lô

Chiều gặp mùa xuân ở Thác Bà

Chợ tết người xuôi tàu Vũ Én

Hơi khói mờ sương thung lũng xa.

 

Rừng cũ chiến khu bao mến yêu

Rừng mới cây ươm đã thẳng đều

Cọ xoè thêm lá xanh tươi thế

Chim hót về em suốt cả chiều.

 

Anh lên cao mãi ngang lưng núi

Bát ngát hoàng hôn mưa ướt hoa

Vỏ quế cay dần hương nhựa mới

Quả bứa trên cành ngơ ngác chua.

 

Dưới núi nhà ai đang vớt bánh

Mà bữa cơm vui vẫn thiếu người

Ngóng về tiền tuyến đường đông lắm

Ngày mẹ cầu mong sắp tới nơi.

 

Lách tách chồi non đội vỏ lên

Gió xuân thổi hết những ưu phiền

Anh nhìn vô tận rừng xa thẳm

Nghĩ về đất nước nghĩ về em.

 

Đêm tím nhoè đi hoa mận rơi

Cỏ mềm rạo rực gót chân nai

Lòng anh hồi hộp như con suối

Thao thức mùa xuân giữa đất trời.

                                               2–1969

(Lưu Quang Vũ, Mây trắng của đời tôi, NXB Tác phẩm mới, 1989)

*  Chú thích:

– Lưu Quang Vũ (1948–1988) là nhà thơ, nhà viết kịch nổi bật của nền văn học Việt Nam hiện đại. Thơ ông giàu cảm xúc, giản dị mà sâu lắng, thường viết về tình yêu gia đình, quê hương và những trăn trở trước cuộc sống. Bài thơ Mùa xuân lên núi ra đời năm 1969, từ trải nghiệm thực tế của tác giả ở vùng núi phía Bắc, thể hiện tâm hồn người lính trẻ trước mùa xuân đất nước.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

* Mở bài:

– Dẫn dắt giới thiệu tác giả, tác phẩm:

+ Lưu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài, một hồn thơ đầy tinh tế, nhạy cảm, luôn trăn trở về tình yêu, con người và đất nước.

+ Bài thơ “Mùa xuân lên núi” được sáng tác vào tháng 2/1969, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt.

– Nêu vấn đề nghị luận: tâm trạng của nhân vật trữ tình (“anh”) hiện lên đầy phong phú và sâu sắc. Đó là sự rung động, say mê trước bức tranh mùa xuân vùng cao, là niềm đồng cảm với hậu phương và đặc biệt là sự hoà quyện tuyệt đẹp giữa tình yêu lứa đôi và tình yêu đất nước.

* Thân bài:

a. Phân tích tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ:

– Tâm trạng rung động, say mê trước bức tranh thiên nhiên mùa xuân vùng Tây Bắc:

+ Mở đầu là hành trình không gian và thời gian từ “Sáng lạnh đợi phà qua sông Lô” đến “Chiều gặp mùa xuân ở Thác Bà”. Nhân vật trữ tình như đang đi vào chính mùa xuân của đất trời với sương mờ, khói bếp, chợ tết bình dị.

+ Đi qua “Rừng cũ chiến khu”, lòng trào dâng niềm “mến yêu” về một thời kháng chiến gian khổ nhưng hào hùng.

+ Sức sống mới hiện lên qua “Rừng mới cây ươm đã thẳng đều”, “cọ xòe thêm lá”. Tâm hồn nhạy cảm nhận ra cả tiếng “chim hót về em” – cảnh vật được nhuốm màu sắc lãng mạn của tình yêu lứa đôi.

+ Khi “lên cao mãi ngang lưng núi”, mọi giác quan được đánh thức để cảm nhận trọn vẹn sức sống mùa xuân: nhìn hoàng hôn bát ngát, ngắm mưa ướt hoa, ngửi thấy vị “vỏ quế cay dần hương nhựa mới”, nếm vị “ngơ ngác chua” của quả bứa.

⇒ Tâm trạng say sưa, giao hoà tuyệt đối với thiên nhiên, cho thấy một tâm hồn yêu cái đẹp, yêu quê hương đất nước tha thiết.

– Niềm đồng cảm sâu sắc với hậu phương và ý thức về hiện thực chiến tranh:

+ Từ trên cao, nhân vật trữ tình hướng tầm mắt xuống bản làng (“Dưới núi nhà ai đang vớt bánh”): Hình ảnh gợi không khí Tết cổ truyền ấm áp.

+ “Mà bữa cơm vui vẫn thiếu người” – một câu thơ trầm xuống, phản ánh hiện thực khốc liệt của chiến tranh. Ngày Tết đoàn viên nhưng những người con, người chồng vẫn đang ở ngoài mặt trận.

+ Thấu hiểu ánh mắt “ngóng về tiền tuyến” và thấu hiểu “Ngày mẹ cầu mong sắp tới nơi” (ngày hoà bình, thống nhất).

⇒ Tâm trạng không chỉ lãng mạn mà còn bám rễ sâu vào hiện thực. Đó là lòng biết ơn, sự thấu cảm với những hy sinh thầm lặng của hậu phương, từ đó tiếp thêm sức mạnh cho người chiến sĩ.

– Sự hoà quyện thiêng liêng giữa tình yêu lứa đôi và tình yêu đất nước:

+ Âm thanh “lách tách chồi non” vươn lên cùng “Gió xuân thổi hết những ưu phiền” tượng trưng cho sức sống mãnh liệt của dân tộc, xua tan đi những đau thương, mất mát.

+ Đứng trước “vô tận rừng xa thẳm”, không gian được mở rộng nhường chỗ cho dòng suy tưởng: “Nghĩ về đất nước nghĩ về em”.

⇒ Đây là nét tâm lý chung, cao đẹp của thế hệ thanh niên thời kì kháng chiến chống Mỹ.

– Cảm xúc rạo rực, thao thức và tình yêu cuộc sống mãnh liệt:

+ “Đêm tím nhòe đi”, “hoa mận rơi”, “Cỏ mềm rạo rực gót chân nai”. Cảnh sắc mang vẻ đẹp hoang dã, nguyên sơ, đầy sức sống.

+ “Lòng anh hồi hộp như con suối”: Trái tim đập chung nhịp đập với thiên nhiên, cuộn trào sức sống tuổi trẻ và tình yêu.

+ “Thao thức mùa xuân giữa đất trời”: Không thể chợp mắt vì say đắm trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên, cũng như thao thức, mong chờ “mùa xuân” hoà bình, độc lập của dân tộc.

b. Giá trị nghệ thuật:

– Thể thơ bảy chữ, hình ảnh gần gũi, sống động, giàu sức gợi, giọng điệu trữ tình, thiết tha; sử dụng đa dạng các biện pháp tu từ: nhân hoá, điệp, so sánh,…

c. Đánh giá chung

– Bài thơ bộc lộ tình yêu thiên nhiên, yêu đất nước và tinh thần lạc quan của con người trong hoàn cảnh kháng chiến.

– Nghệ thuật của bài thơ góp phần thể hiện hiệu quả tâm trạng nhân vật trữ tình.

* Kết bài: