I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc đoạn thơ:

BÀI THƠ CHƯA THỂ ĐẶT TÊN

Nâng bát cơm trên tay, những hạt gạo gặt từ cánh đồng bà tôi nằm xuống

Từng hạt gạo ngọt thơm, như lời ru của bà, người tôi chưa hề biết mặt

Tôi hình dung khuôn mặt bà mềm mại, khi bà được chôn vào trong lòng đất,

áo quần tơi tả, da dính chặt với xương

Trận đói năm bốn lăm, làng tôi đói mồ chôn xác chết

Mồ bà không ai biết

Bát cơm đắng miệng cha tôi 65 năm

65 năm sau, hương hồn tổ tiên dẫn cha và tôi đứng trước mộ bà

Lần đầu tiên tôi nghe cha gọi “Mẹ”

Cánh đồng lúa sau lưng cha run rẩy

Hai chân tôi gắn chặt vào bùn

Nghe trong khói hương, hồn bà lan tỏa, bám sâu vào đất, mọc rễ vào ruộng đồng

Bà se sẽ hát ru gọi lúa trổ đồng

Nâng bát cơm trên tay, tôi đếm từng hạt gạo

Từng hạt óng ánh mồ hôi của những tổ tiên tôi còng lưng gieo gặt

Từng hạt óng ánh thơm lời ru của bà tôi

đơm lên từ lòng đất

Ngoài kia

trong hoàng hôn

lời ru bà tôi vẫn se sẽ trổ đồng

(Nguyễn Phan Quế Mai, Viết và đọc – Chuyên đề mùa đông 2025,

NXB Hội Nhà văn, tr. 157)

Thực hiện các yêu cầu:

Chỉ ra những dấu hiệu để xác định thể thơ của bài thơ.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

* Mở bài:

– Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

* Thân bài:

a. Giải thích:

– Thích ứng là khả năng linh hoạt điều chỉnh suy nghĩ, thái độ, hành vi và phương pháp làm việc để phù hợp với những sự thay đổi của môi trường sống xung quanh.

– Thích ứng trong mọi hoàn cảnh: Dù ở trong môi trường thuận lợi hay nghịch cảnh, đối mặt với khó khăn dự báo trước hay biến cố bất ngờ, con người vẫn giữ được sự bình tĩnh để tìm ra cách giải quyết và tiếp tục phát triển.

⇒ Đây là kĩ năng mềm cốt lõi, minh chứng cho bản lĩnh và trí tuệ của con người.

b. Bàn luận, phân tích: Vì sao tuổi trẻ cần phải thích ứng trong mọi hoàn cảnh?

– Xuất phát từ bối cảnh thời đại: Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên VUCA (biến động, bất định, phức tạp, mơ hồ) với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ (AI, chuyển đổi số,...). Nếu giới trẻ không chịu thay đổi, giữ tư duy bảo thủ thì tất yếu sẽ bị tụt hậu và đào thải.

– Biến thách thức thành cơ hội: Sự thay đổi đột ngột thường mang đến khủng hoảng, nhưng người có năng lực thích ứng sẽ nhìn thấy cơ hội trong khó khăn. Thay vì oán trách, họ tìm cách hành động để xoay chuyển tình thế.

– Giúp rèn luyện bản lĩnh và sự trưởng thành: Trải qua nhiều môi trường và hoàn cảnh khác nhau, người trẻ sẽ thu nạp được nhiều kinh nghiệm, rèn luyện được khả năng chịu áp lực, thấu cảm tốt hơn và phát triển tư duy sáng tạo.

– Bảo vệ sức khỏe tinh thần: Sự linh hoạt giúp thanh niên tránh được những cú sốc tâm lí, giảm bớt căng thẳng, trầm cảm khi đối mặt với thất bại hay sự cố ngoài ý muốn.

(HS đưa ra dẫn chứng minh hoạ phù hợp)

c. Mở rộng vấn đề và rút ra bài học

– Thích ứng linh hoạt hoàn toàn khác với thói “gió chiều nào che chiều ấy”, đánh mất bản ngã hay thỏa hiệp với cái xấu, cái ác. Tuổi trẻ cần “hòa nhập nhưng không hòa tan”, linh hoạt thay đổi phương pháp nhưng phải giữ vững những giá trị cốt lõi về đạo đức và nhân cách.

– Phê phán: hiện nay vẫn còn một bộ phận thanh niên sống thụ động, quen hưởng thụ trong “vùng an toàn”. Khi gặp sóng gió, họ dễ dàng bỏ cuộc, gục ngã hoặc chỉ biết than vãn, đổ lỗi cho hoàn cảnh.

– Bài học nhận thức:

+ Chủ động học tập suốt đời, trang bị kiến thức và kĩ năng ngoại ngữ, tin học.

+ Rèn luyện tư duy mở, dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn để trải nghiệm cái mới.

+ Chuẩn bị sẵn sàng một tâm thế vững vàng trước những rủi ro có thể xảy ra.

* Kết bài

– Khẳng định lại vấn đề nghị luận và liên hệ bản thân:

+ Năng lực thích ứng trong mọi hoàn cảnh là trang bị không thể thiếu trong hành trang bước vào đời của mỗi thanh niên.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: