I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc đoạn trích:

Góp ý hoặc phê bình là cách để thể hiện ý chí, nhằm cố gắng tạo ảnh hưởng đến các sự kiện, con người hoặc hành động của họ, dù trong vô thức hoặc có ý thức. Khi góp ý hoặc phê bình ai đó, nghĩa là chúng ta muốn sửa đổi cuộc sống của họ. Còn có nhiều cách khác, mang tính áp đặt hơn, để gây ảnh hưởng như: thao túng, nói bóng gió, thưởng phạt, cấm đoán hoặc cho phép, hùa theo đám đông... Người ta có thể viết cả kho sách về nghệ thuật tạo ảnh hưởng. Tuy nhiên, ở đây, chúng ta cần chú ý đến “nghệ thuật” này nếu biết yêu thương, vì khi muốn nuôi dưỡng sự trưởng thành tinh thần của nhau, chúng ta phải tìm ra cách hiệu quả nhất để đạt được điều đó trong bất kì hoàn cảnh nào. Ví dụ, những bậc phụ huynh biết yêu thương con cái phải nghiêm khắc tự vấn bản thân và những giá trị mình có thể hỗ trợ trước khi ra quyết định điều gì là tốt nhất cho các con. Đồng thời, họ còn phải lưu tâm đến cá tính và khả năng của đứa trẻ trước khi quyết định xem cách dạy bảo nào phù hợp nhất: khi nào la rầy, khi nào khen ngợi, khi nào cần quan tâm nhiều, hoặc thậm chí thông qua những câu chuyện ngụ ngôn. Lên tiếng thẳng thắn với ai đó theo cách mà họ không thể chấp nhận sẽ chỉ lãng phí thời gian, mà còn lợi bất cập hại. Để yêu thương, chúng ta phải đủ bao dung để điều chỉnh cách giao tiếp của mình sao cho phù hợp với người mình yêu thương.

(Trích Con đường chẳng mấy ai đi, M. Scott Peck, Lâm Đặng Cam Thảo dịch, NXB Dân trí, 2025, tr.164)

Thực hiện các yêu cầu:

Đoạn trích trên thuộc loại văn bản nào?

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

* Mở bài:

– Giới thiệu khái quát về hai tác giả, tác phẩm: Hai đoạn trích trong Khúc hồi tưởng tháng ba (Nguyễn Văn Chương) và Tháng ba (Nguyễn Phan Hách).

– Dẫn dắt vào vấn đề nghị luận: cùng mượn bối cảnh không gian, thời gian là tháng ba với sắc đỏ hoa gạo để bộc lộ nỗi nhớ thương về người bà, người mẹ nhưng mỗi đoạn thơ lại mang đến một cung bậc cảm xúc riêng biệt.

* Thân bài:

a. Phân tích cảm xúc của nhân vật trữ tình trong đoạn Khúc hồi tưởng tháng ba – Nguyễn Văn Chương:

– Cảm xúc hoài niệm về tháng ba đói nghèo, gian khổ:

+ Mở ra với hình ảnh “tháng ba ngơ ngác trễ nghèo”, gợi sự túng thiếu (tháng ba ngày hạt, mùa màng giáp hạt).

+ Sự tương phản xót xa: Thiên nhiên tươi đẹp, lãng mạn (hoa gạo rực hồng, cỏ mật thơm) nhưng lại hoàn toàn vô nghĩa trước cái đói quắt quay của con người (“Đẹp thì có đẹp nhưng mà đói cơm”, “Thơm thì thơm chẳng thể đơm bát nào”).

– Tình thương xót vô bờ bến dành cho người bà: Nỗi xót xa dồn vào hình ảnh người bà tần tảo “Chân chim đuôi mắt nhăn nheo thương bà”. Bà đã gánh vác cả một thời kì gian khó, nuôi cháu bằng những món ăn dân dã, nghèo nàn “khoai giun bánh khúc”.

– Sự ân hận, ngậm ngùi, xót xa khôn nguôi ở hiện tại:

+ Nhân vật trữ tình thốt lên lời “tiếc” và “thương”.

+ “Bây giờ miếng ngọt miếng bùi/ Tìm bà đâu nữa ngậm ngùi tháng ba”: Khi cuộc sống đã no đủ, hạnh phúc thì bà không còn nữa. Sự "ngậm ngùi" là nỗi đau đớn thầm lặng, là tấm lòng hiếu thảo của người cháu rưng rưng nhớ về bà.

b. Phân tích cảm xúc của nhân vật trữ tình trong đoạn 2 (Tháng ba – Nguyễn Phan Hách)

– Cảm xúc say mê, ngây ngất trước tháng ba tuổi thơ rực rỡ:

+ Tháng ba trong kí ức hiện lên rộn rã, tươi vui, tràn đầy sức sống: “Lấp lóe cây gạo đẫm hoa đỏ”, “Chim vàng anh hót”, “rót mật nắng say”.

+ Tâm trạng nhân vật bộc lộ trực tiếp qua các từ “ngây ngất”, “náo nức”.

– Nỗi nhớ thiết tha về người mẹ trẻ trung, xinh đẹp: Hình ảnh người mẹ không gắn với sự nghèo khổ mà gắn liền với vẻ đẹp thanh xuân rực rỡ, mang đậm bản sắc văn hoá đồng bằng Bắc Bộ: “Mẹ tôi yếm đỏ bao xanh/ Hoa rơi thềm đá sân đình”.

– Niềm tiếc nuối, bâng khuâng xen lẫn xót xa khi đối diện hiện tại:

+ Mạch cảm xúc đột ngột chùng xuống ở hiện tại: “Tôi ngồi bấm đốt ngón tay... Tôi buồn”. Dấu chấm lửng như một tiếng thở dài. Buồn vì thời gian trôi qua quá nhanh, cuốn đi tuổi thơ và cả tuổi thanh xuân của mẹ.

+ Lời ước ao cháy bỏng: “Ước gì tôi chả lớn khôn”. Khát khao được bé lại để được sống mãi trong cái “tháng ba xưa” rực rỡ nắng, rực rỡ hoa và được ở mãi trong vòng tay chở che của mẹ.

c. So sánh cảm xúc trong hai đoạn thơ

– Điểm tương đồng: cả hai đều được khơi nguồn từ kí ức “tháng ba”, với loài hoa gạo đặc trưng của làng quê Bắc Bộ.

+ Đều đi từ quá khứ đến hiện tại, lấy hiện tại để soi chiếu quá khứ. Đều hướng tình cảm về những người phụ nữ yêu thương nhất trong gia đình.

+ Đều khép lại bằng sự hụt hẫng, buồn thương, tiếc nuối về những giá trị đã lùi xa không thể lấy lại được.

– Điểm khác biệt:

+ Khúc hồi tưởng tháng ba: Cảm xúc gắn liền với hiện thực khốc liệt (cái đói, sự nghèo khổ). Nỗi buồn mang sắc thái đắng cay, xót xa, ân hận, day dứt của đạo hiếu khi không còn cơ hội báo đáp, phụng dưỡng người bà (“ngậm ngùi tháng ba”).

+ Tháng ba: Cảm xúc gắn liền với vẻ đẹp thơ mộng, thi vị, trong trẻo của tuổi thơ và mùa xuân. Nỗi buồn mang sắc thái hoài niệm, bâng khuâng, luyến tiếc về sự chảy trôi vô tình của thời gian đã lấy đi tuổi thơ ngây dại và thanh xuân của mẹ (“Ước gì tôi chả lớn khôn”).

⇒ Sự khác biệt xuất phát từ những trải nghiệm sống cá nhân của mỗi nhà thơ, cũng như cách mỗi người định vị miền kí ức của riêng mình. Mỗi người có một “tháng ba” riêng, từ đó tạo nên sự phong phú, đa dạng cho bức tranh thơ ca hiện đại.

d. Đánh giá giá trị nghệ thuật

– Cả hai đoạn đều sử dụng thể thơ nhịp nhàng; ngôn từ giản dị, giàu sức gợi cảm, mang đậm chất liệu văn hoá dân gian; các biện pháp tu từ như tương phản, điệp ngữ được sử dụng khéo léo để đẩy cảm xúc lên cao trào.

* Kết bài:

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: