I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau:

(1) Một đêm mưa phùn ẩm ướt và tối tăm về cuối tháng chạp, hai anh em chúng tôi đi nghỉ sớm. Nằm trên giường, trùm chăn lên tận cằm, chúng tôi cùng nhau nói chuyện phiếm để đợi giấc ngủ.[…]

Hai anh em chúng tôi vừa cuộn kín trong chăn cho ấm vừa nói chuyện. Chúng tôi nghĩ đến, rồi thương hại những người lữ khách vào giờ này hãy còn đi trên đường vắng, ướt như chuột lột và run như cầy sấy, đi vội vàng để tìm một chỗ trú chân. Chúng tôi lại ái ngại cho những nhà nghèo bên hàng xóm, giờ này vợ chồng con cái đều phải dậy để chống cái nhà lá mà mỗi cơn gió mạnh làm lung lay và để đem các chậu thau hứng những chỗ dột nước.

Khi người ta được yên ấm trong một căn phòng nhà gạch chắc chắn, không sợ mưa gió về phần mình, thì người ta dễ có lòng thương đối với những người xấu số hơn.

(2) Chúng tôi đương ở vào cái tâm tình tốt đẹp ấy, bỗng nhiên anh sẽ thích tay vào tôi bảo im rồi nói khẽ:

– Có nghe thấy gì không?

Tôi lắng tai: qua tiếng gió, tiếng mưa ở ngoài, tôi nghe có tiếng chiêm chiếp như tiếng chim kêu. Tôi bảo anh tôi:

– Tiếng chiêm chiếp như tiếng chim kêu phải không?

– Phải rồi. Tôi nghe thấy từ lúc nãy.

Hai chúng tôi lại chăm chú nghe: tiếng chiêm chiếp khe khẽ và yếu ớt hình như ở chiếc cửa sổ phía đầu cái màn đỏ đưa lại. Tôi hỏi anh tôi:

– Quái, không biết con chim nó đến đây kêu làm gì nhỉ? Anh tôi chợt nghĩ ra:

– Thôi phải rồi, chắc hẳn là một con chim bị mưa gió đánh bạt đến đây trú.

– Tội nghiệp, chắc ở ngoài ấy nó rét lắm.

(3) Chúng tôi tưởng tượng ngay ra một con chim xù lông ra vì rét, đến chỗ cửa sổ đòi vào vì nó thấy ánh sáng trong phòng ấm áp chiếu ra. Câu chuyện con chim gáy một hôm tránh bão tuyết, đến gõ cửa nhà vợ chồng người cày ruộng, được hai vợ chồng này nâng niu và rắc bánh cho ăn, câu chuyện mà hồi nhỏ chúng tôi đã đọc trong quyển “Bài tập đọc” bây giờ lại thoáng qua trong trí nhớ, làm chúng tôi đem lòng thương con chim kia vô hạn, và muốn cứu vớt nó.

Tôi bảo anh tôi:

– Hay là chúng ta mang nó vào trong này cho nó ấm.

– Mang thế nào được?

– Sao lại không được! Ta cứ việc mở cửa rồi dụ nó vào có khó gì. Chứ nếu để nó ở ngoài ấy thì nó chết mất.

– Ừ, phải đấy.

(Trích Tiếng chim kêu, Thạch Lam, NXB Văn học, 2013, tr.63 – 66)

Thực hiện các yêu cầu:

Xác định ngôi kể trong đoạn trích.

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: Nghị luận xã hội.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Cách ứng xử của những người trẻ tuổi khi đối diện với khó khăn, thử thách.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

*  Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

*  Thân bài: Triển khai vấn đề nghị luận:

– Giải thích:

+ Ý kiến của Đặng Thùy Trâm: nhấn mạnh quy luật tất yếu của cuộc sống, khuyên con người không được đầu hàng, lùi bước trước những khó khăn, thất bại.

+ Cách ứng xử của những người trẻ tuổi khi đối diện với khó khăn, thử thách: biết chấp nhận những thử thách trong cuộc sống; có thái độ sống tích cực; có bản lĩnh, ý chí, nghị lực vượt lên mọi gian khó và đạt được thành công.

– Bàn luận:

+ Khó khăn, thử thách là một phần tất yếu của cuộc sống, là môi trường rèn luyện giúp tuổi trẻ có thêm nhiều bài học kinh nghiệm và trải nghiệm, góp phần hình thành bản lĩnh và giá trị cho mỗi người.

+ Trước khó khăn, thử thách, giới trẻ cần hiểu được vai trò của những trở ngại trong cuộc sống, nhận thức đúng về bản thân, biết chấp nhận, đứng lên sau mỗi lần vấp ngã, không ngừng nỗ lực khẳng định chính mình.

+ Có cách ứng xử phù hợp khi đối diện với khó khăn, thử thách, người trẻ sẽ luôn lạc quan, trân trọng, tin yêu con người và cuộc sống, kiên định với mục tiêu đã đề ra, sẵn sàng sẻ chia, giúp đỡ người khác, hoàn thiện chính mình mỗi ngày,…

+ HS đưa ra được dẫn chứng cụ thể trong văn học và trong cuộc sống, làm sáng tỏ vấn đề nghị luận.

– Mở rộng, trao đổi quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác: phê phán lối sống thiếu nghị lực, thói quen ỷ lại, dễ dàng bỏ cuộc, buông xuôi, đầu hàng trước khó khăn, thử thách,…

*  Kết bài: Khái quát vấn đề nghị luận.

d. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu sau:

– Triển khai ít nhất được hai luận điểm để làm rõ quan điểm của cá nhân.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận, phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận.

– Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng; bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng.

đ. Diễn đạt:

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

e. Sáng tạo:

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. HS có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, móc xích hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

So sánh vẻ đẹp của lòng nhân ái ở các nhân vật trong hai đoạn trích Tiếng chim kêu (Thạch Lam) và Con chim sẻ thân quen (Vũ Tú Nam).

c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp, kết hợp chặt chẽ lí lẽ và dẫn chứng trên cơ sở bảo đảm những nội dung được đề xuất dưới đây:

– Giống nhau: lòng nhân ái của các nhân vật ở hai đoạn trích được thể hiện qua tình cảm yêu thương, đồng cảm; qua hành động sẵn sàng cứu vớt, chở che cho những chú chim non tội nghiệp khi gặp phải hoàn cảnh đáng thương.

– Khác nhau:

+ Đoạn trích Tiếng chim kêu (Thạch Lam): tình yêu thương, sự đồng cảm chân thành của những đứa trẻ được khơi gợi qua trí tưởng tượng phong phú khi hai anh em lắng nghe thấy âm thanh chiêm chiếp khe khẽ và yếu ớt vang lên trong đêm mưa gió.

+ Đoạn trích Con chim sẻ thân quen (Vũ Tú Nam): lòng nhân ái ở nhân vật tôi và người bạn của mình được bộc lộ qua hành động cứu và hết lòng yêu thương, quan tâm, chăm sóc chú chim sẻ non.

– Giải thích sự tương đồng, khác biệt: cùng viết về đề tài lòng nhân ái của những đứa trẻ nhưng mỗi tác giả có một phong cách sáng tác riêng, điểm nhìn riêng,… tạo nên giá trị nhân đạo sâu sắc cho từng đoạn trích và tác phẩm.

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề cần nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.