I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc ngữ liệu sau:

MỘT NHÀ THƠ KHÔNG CHỦ ĐỊNH: CHẤT THƠ ĐÍCH THỰC

TRONG “NHẬT KÍ TRONG TÙ”

(Trích)

(Phong Lê)

….Tất cả những gì Bác viết trong “Nhật kí trong tù” có thể có một ý nghĩa chiến đấu, tiến công, tích cực. Nhưng riêng về tác giả, người làm ra nó, không phải nhất nhất và toàn bộ đều tuân theo các định hướng ấy. Ở đây, trên nhiều bài, lắm khi đơn giản chỉ là sự ghi lại một cảnh huống, một tâm trạng, một xúc cảm ở dạng nhật kí – thơ hoặc thơ – nhật kí theo một cách hiểu và cảm nhận thông thường. Không nhằm bất cứ một định hướng nào của ý chí, của nghị lực, của niềm tin mà chỉ là trạng huống tự nhiên, hồn nhiên của cảm xúc, Bác đã đến với hồn thơ, hay chính vì vậy mà có chất thơ thực sự.

Chất thơ trong tư thế của con người gắn hoà với thế giới người; càng là người cùng khổ bất hạnh càng nhận được sự chia sẻ nhiều hơn; từ người “phu làm đường” đến “cháu bé trong nhà lao Tân Dương” rồi “người bạn tù thổi sáo”; cho đến cả người bạn tù cờ bạc vừa chết: “Thân anh da bọc lấy xương/ Khổ đau đói rét hết phương sống rồi.”.

Chất thơ trong gắn bó không chỉ với nhân quần, với đồng loại mà cả với thế giới rộng lớn chung quanh; một mùi hương, một tiếng chim, một nhành hoa, một bếp lửa, một ánh trăng – nhất là trăng, cho đến cả bầu trời, cả không gian vũ trụ “Đất trời một thoảng thu màn ướt/ Sông núi muôn trùng trải gấm phơi”.

Chất thơ, tưởng như “siêu thoát”, không chút gắn bó, không mối liên quan gì với cảnh ngộ cực kì gian khổ và bi thảm của người tù, trong “Giải đi sớm”, “Cảnh đồng nội”, “Cảnh chiều hôm”, “Trên đường đi”,... Và chất thơ đến từ những sự thật trần trụi, không “thở” chút nào: chiếc răng rụng, cây gậy, cảnh chia nước và cơm tù...

Chất thơ lồ lộ, tràn đầy trong những cảnh trăng, ngay cả trăng trong đêm lạnh với “gối quắp, lưng còng, ngủ chẳng an” và chất thơ kín đáo, lẫn thoáng, phải tinh ý lắm mới nắm bắt được như trong chuyện cháo hoa, muối trắng ở một quán nhỏ bên đường. [...]

Nếu hình dung cả cuộc đời Bác như một dòng sông lớn, chảy từ nguồn ra biển thì “Nhật kí trong tù” có thể xem là một khúc sông lặng trước lúc đổ ra đại dương.

Một khúc lặng, có xoáy ngầm, nhưng trong suốt tận đáy, để cho ta soi mà nhận ra chân dung Bác, con người Bác: và qua Bác mà nhận ra gương mặt dân tộc. [...] “Nhật kí trong tù” vì vậy, có giá trị đặc biệt trong cuộc đời hoạt động của tác giả.

(In trong: Nhà văn và tác phẩm trong trường phổ thông,

Tập Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh, Vũ Dương Quỹ tuyển chọn và biên soạn,

 NXB Giáo dục, Hà Nội, 1998, tr.108 – 111)

Thực hiện các yêu cầu:

Xác định luận đề trong ngữ liệu.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. HS có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, móc xích hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc nghệ thuật bài thơ Miền Trung của Hoàng Trần Cương.

c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:

– Phân tích, đánh giá những đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ qua những dẫn chứng lấy từ văn bản:

+ Thể thơ tự do với những câu thơ dài ngắn khác nhau phù hợp với việc diễn tả cảm xúc khi thì tự hào, ca ngợi, khi thì trăn trở, khắc khoải của nhà thơ.

+ Hình ảnh thơ giàu sức gợi, tiêu biểu “Câu ví dặm nằm nghiêng”, “mồng tơi không kịp rớt”, “Lúa con gái mà gầy còm úa đỏ”, “Eo đất này thắt đáy lưng ong” gợi tả mảnh đất miền Trung khô cằn, rất khó làm ăn sinh sống, đồng thời, gợi niềm thương cảm, xót xa cho người đọc.

+ Các biện pháp nghệ thuật được sử dụng thành công: điệp từ, ẩn dụ, nhân hoá, so sánh.

++ Điệp từ “miền Trung” nhấn mạnh mảnh đất miền Trung đã khắc sâu vào trong lòng tác giả và còn là tiếng gọi thân thương dành cho quê hương.

++ Ẩn dụ: Mồng tơi không kịp rớt là sự nghèo nàn, khốn khó của miền Trung; Lúa con gái là ẩn dụ cho độ xuân thì; trắng mặt người là tượng trưng cho sự tàn phá của thiên nhiên khắc nghiệt; tình người đọng mật là tình người đậm đà, ngọt ngào, chân thành của con người miền Trung. Các hình ảnh ẩn dụ đã làm sâu sắc thêm ý thơ và cách diễn đạt thêm tinh tế.

++ Nhân hoá: Câu ví dặm nằm nghiêng làm cho câu hát cũng có hoạt động như con người bởi câu hát thể hiện tâm hồn, sức sống, sự vất vả của con người miền Trung; Lúa con gái gầy còm úa đỏ gợi sự tàn lụi, héo hắt của cây lúa và cũng là cuộc sống của con người miền Trung do thời tiết khắc nghiệt nên khó phát triển.

++ So sánh: Gió bão tốt tươi như cỏ diễn tả sức mạnh tự nhiên của gió bão – một trong những đặc điểm nổi bật của thiên nhiên miền Trung.

⇒ Việc sử dụng kết hợp các biện pháp tu từ đã góp phần thể hiện được hình ảnh một miền quê nghèo khó, quanh năm thời tiết khắc nghiệt. Nhưng đối lập với thời tiết là hình ảnh con người miền Trung chịu thương chịu khó, mộc mạc, giản dị, đậm đà tình nghĩa, giàu ý chí, niềm tin. Từ đó thể hiện niềm thương cảm, xót xa, trăn trở, khắc khoải của nhà thơ đối với quê hương. Đồng thời còn là cảm xúc tự hào, mến yêu, trân trọng, ngợi ca dành cho mảnh đất, con người miền Trung. Tất cả đã làm nên nét riêng trong chủ đề viết về miền Trung của tác giả.

– Đánh giá những đặc sắc nghệ thuật trong việc thể hiện nội dung của văn bản: đoạn thơ đã giúp ta hiểu hơn về thiên nhiên và con người miền Trung. Từ đó, ta cảm thương, chia sẻ và mong muốn được đến miền Trung vào một ngày gần nhất.

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề cần nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: Nghị luận xã hội.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Vấn đề phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

*  Mở đầu:

– Trình bày lời chào đến người tham dự buổi lễ.

– Giới thiệu phong trào “Phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn” và hoàn cảnh trình bày bài phát biểu.

*  Nội dung chính:

– Giới thiệu ngắn gọn về phong trào “Phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn”:

+ Lí do phát động phong trào.

+ Ý nghĩa của phong trào: Tạo điều kiện thuận lợi cho việc tái chế, tái sử dụng một số loại rác thải, góp phần tiết kiệm nguồn tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu sự tác động tiêu cực từ rác thải đến môi trường; Tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu gom, xử lí một số rác thải nguy hại, có thể gây ô nhiễm nặng đến môi trường, chẳng hạn như pin; Tránh những tác nhân gây bệnh và những yếu tố độc hại có thể làm ảnh hưởng đến sức khoẻ của con người và môi trường;...

– Đưa ra lời kêu gọi hưởng ứng phong trào với những giải pháp/ phương hướng hành động khả thi:

+ Mọi người nên tích cực hưởng ứng phong trào phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn ngay từ trong môi trường học đường.

+ Giải pháp/ phương hướng hành động: cá nhân cần tìm hiểu kĩ các loại nhóm rác thải đã được phân loại; đoàn trường thiết kế áp phích/ tờ rơi hướng dẫn các bạn học sinh cách phân loại rác; bố trí đủ số lượng thùng rác tương ứng với các nhóm rác thải quy định;...

– Đặt ra, trao đổi các quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác.

*  Kết thúc: Trình bày lời chào tạm biệt, cảm ơn người tham gia buổi phát động đã chú ý theo dõi.

Lưu ý: HS có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

d. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu sau:

– Triển khai ít nhất được hai luận điểm để làm rõ quan điểm của cá nhân.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận, phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận.

– Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng; bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng.

đ. Diễn đạt:

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

e. Sáng tạo:

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.