II. VIẾT (4,0 điểm)

Viết một bài văn phân tích những giá trị về nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Đi qua giông bão mà thương quê mình” của tác giả Nguyễn Doãn Việt.

Đi qua giông bão mà thương quê mình

Nằm nghe nước xiết trên đồng

Thương quê mùa lụt nghẹn lòng mẹ ơi

Quê ta nắng rát mặt người

Mưa đồng chưa dứt, bão khơi rập rình

Đến con sông cũng chết chìm

Chợt nghe giọt nước mắt mình ứa ra.

Bao nhiêu thóc lúa lợn gà...

Mồ hôi nước mắt mẹ cha bao ngày

Ngôi nhà bão giật gió lay

Trống trơ đôi mái tranh gầy mà đau

Đã quen với những dãi dầu

Mỗi năm mấy bận cơ cầu cũng qua

Bí bầu... còn đó câu ca

Chắt chiu nên những thiết tha mặn nồng

Gừng cay muối mặn đã từng

Đi qua giông bão mà thương quê mình.

(Nguyễn Doãn Việt, Đi qua giông bão mà thương quê mình, https://baovannghe.vn/, truy cập 4/12/2025)

a. Đảm bảo kiểu bài và cấu trúc bài nghị luận:

– Viết đúng kiểu bài nghị luận văn học.

– Đảm bảo chức năng các phần: Mở bài nêu được vấn đề cần nghị luận; Thân bài triển khai được vấn đề; Kết bài khẳng định giá trị vấn đề.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích những giá trị về nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Đi qua giông bão mà thương quê mình” của tác giả Nguyễn Doãn Việt.

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

HS có thể triển khai theo nhiều cách nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng để làm rõ luận điểm đã đưa ra.

Gợi ý về triển khai:

1. Mở bài:

– Dẫn dắt và giới thiệu tên tác giả, tác phẩm sẽ phân tích, đánh giá.

– Giới thiệu vấn đề nghị luận hoặc nêu khái quát cảm nhận ban đầu về vấn đề nghị luận.

2. Thân bài:

Có thể phân tích vấn đề nghị luận theo hai cách:

* Cách 1:

Luận điểm 1: Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về nội dung của văn bản:

– Đề tài: Quê hương/Quê hương trong hoàn cảnh thiên tai.

– Chủ đề: Tình yêu quê hương được thử thách qua gian nan, thiên tai; lòng thương, sự đồng cảm với những người lao động nghèo (chứng minh qua nhan đề, từ ngữ, hình ảnh...).

+ Nhan đề (nhan đề còn lặp lại ở câu kết) cô đúc tinh thần bài: “Đi qua giông bão mà thương quê mình” – vừa diễn tả khung cảnh làng quê “đi qua” thử thách khốc liệt của tự nhiên, vừa nêu cảm xúc thương xót. Như vậy nhan đề tóm tắt mạch cảm xúc: trải qua thử thách -> tình yêu quê càng đậm.

+ Hình ảnh thiên nhiên dữ dội, khốc liệt: tác giả mở ra một không gian thiên nhiên gấp gáp: “nước xiết trên đồng” – động từ “xiết” gợi tốc độ, sự hung hãn; “mưa đồng chưa dứt, bão khơi rập rình” – liệt kê các hiện tượng bất ổn, báo hiệu tai ương => Nhấn mạnh bối cảnh thiên tai lặp đi lặp lại như số phận nghiệt ngã của quê hương.

+ Cuộc đời cơ cực của người dân: “Mồ hôi nước mắt mẹ cha bao ngày” / “Ngôi nhà bão giật gió lay” / “Trống trơ đôi mái tranh gầy” mang tính biểu tượng cao về một phận người, một phận quê lam lũ, mỏng manh trước thiên tai.

+ Nhưng cái đẹp sâu nhất không nằm ở cảnh đời mà ở phẩm chất tâm hồn: chắt chiu – thiết tha – mặn nồng – gừng cay muối mặn. Những “gừng cay muối mặn”, “bí bầu...còn đó câu ca” không chỉ là ẩn dụ lối sống nghĩa tình, mặn mòi mà son sắt.

– Cảm hứng chủ đạo: trữ tình nhân đạo – sự đồng cảm sâu với số phận con người và tinh thần bền bỉ của họ.

– Mạch cảm xúc: đau xót nhớ thương -> nâng lên thành chiêm nghiệm.

+ Phần đầu: nỗi đau thấm vào từng câu chữ: nước xiết, nắng rát, lúa lợn gà trôi, nhà mái tranh “gầy mà đau”.

+ Phần giữa: giọng thơ chìm vào hoài niệm và sự cảm thông: “mồ hôi nước mắt mẹ cha bao ngày”.

+ Phần cuối: cảm xúc dồn tụ, chuyển hóa thành tình yêu quê sâu đậm.

– Tư tưởng – thông điệp: Quê hương còn nghèo khổ, nhưng tình yêu và sức chịu đựng của con người tạo nên vẻ đẹp phẩm chất của tình quê hương nghĩa đồng bào. Bài thơ khuyên người đọc không thờ ơ trước khổ đau của quê mình mà phải đồng cảm và chia sẻ.

Luận điểm 2: Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của văn bản:

– Thể thơ: thể thơ lục bát mang âm hưởng quê hương, làm bật tình quê thổn thức, tạo nên sự đồng nhất giữa nội dung và hình thức. Bài thơ nói về nỗi đau quê mùa lũ, tình thương cha mẹ, sự nhọc nhằn lam lũ của những phận đời miền Trung. Đó đều là những đề tài gắn bó sâu đậm với tính dân gian – tính ca dao.

– Chủ thể trữ tình: không xuất hiện trực tiếp nhưng có thể là người con trở về hoặc nhà thơ đồng cảm với khung cảnh làng quê mùa lũ. Chủ thể vừa quan sát vừa phản ánh, vừa bày tỏ cảm xúc...

– Biện pháp nghệ thuật:

+ Nhân hóa: “con sông cũng chết chìm” gợi hình ảnh làng quê đau thương đầy sức ám ảnh.

+ Ẩn dụ – hoán dụ: “mái tranh gầy”, “mồ hôi nước mắt” gợi lên những phận người oằn mình với thiên tai, bão lũ.

+ Liệt kê: tạo trường cảnh thiên tai dồn dập.

– Ngôn ngữ thơ: từ ngữ đời thường, dân dã: “mùa lụt”, “mồ hôi”, “tranh”, “gừng cay muối mặn” – dùng ngôn ngữ làng quê, gần với lời kể của người dân nên tạo được tính chân thực, xúc động.

– Giọng điệu/vần/nhịp...:

+ Nhiều câu có nhịp 2/2/2, 3/3 và 4/4 kết hợp với vần ơi – người – chìm – ra – gà – ngày – lay – đau – qua – ca – nồng – từng – mình... nối nhau xuyên suốt, tạo một chuỗi âm vang đặc trưng: thâm trầm, man mác, tăng độ trữ tình, diễn tả nỗi đau xót nhưng không bị thương; cay đắng nhưng vẫn có niềm yêu quê, niềm tin.

+ Giọng thơ trầm lắng, da diết, giọng kể chuyện hòa vào giọng trữ tình “mẹ ơi”, tạo cảm giác thân mật như lời con nói với mẹ.

– Đánh giá/ nhận xét chung về nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm. (HS có thể kết hợp phần đánh giá này ở kết bài)

* Cách 2:

– Phân tích các giá trị nghệ thuật và nội dung lồng vào nhau và ngắt đoạn theo luận điểm/bố cục bài thơ. (Trong quá trình phân tích, học sinh cần nhấn mạnh một vài giá trị đặc sắc về phương diện nội dung như đề tài, chủ đề, cảm hứng chủ đạo, thông điệp... và giá trị nghệ thuật như: hình ảnh tiêu biểu, ngôn ngữ thơ, chủ thể trữ tình...)

– Đánh giá/ nhận xét chung về nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm.

3. Kết bài:

– Khẳng định giá trị vấn đề nghị luận, quan điểm về vấn đề nghị luận; bày tỏ tình cảm, thái độ cá nhân sau khi thưởng thức tác phẩm văn học.

d. Sáng tạo:

– Có cách chọn lọc, sắp xếp các luận điểm, lí lẽ, dẫn chứng hợp lý, thể hiện một cách hấp dẫn, sâu sắc về vấn đề cần bàn luận;

– Có liên hệ mở rộng đến các tác phẩm khác hoặc vận dụng các kiến thức lí luận văn học một cách sáng tạo, thuyết phục để làm rõ vấn đề nghị luận.

e. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp, tiếng Việt.