Đọc văn bản: 

QUA ĐÈO NGANG

                          (Bà Huyện Thanh Quan)

        Bước tới Đèo Ngang[1], bóng xế tà,

        Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

        Lom khom dưới núi, tiều[2] vài chú,

        Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.

        Nhớ nước đau lòng con quốc quốc[3],

        Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.[4]

        Dừng chân đứng lại trời, non, nước,

        Một mảnh tình riêng ta với ta.

                             (Tuyển tập thơ Bà Huyện Thanh Quan, NXB Hội nhà văn, 1971, tr 76)

*Chú thích:

- Bà Huyện Thanh Quan: tên thật là Nguyễn Thị Hinh (1805-1848); xuất thân trong một gia đình nhà nho ở làng Nghi Tàm, huyện Vĩnh Thuận (nay thuộc quận Tây Hồ, Hà Nội). Chồng bà làm quan tri huyện Thanh Quan (thuộc Thái Ninh, tỉnh Thái Bình) do đó mà bà có tên gọi là Bà Huyện Thanh Quan. Bà nổi tiếng là một nữ sĩ học rộng, tài cao. Thơ của bà thể hiện lòng yêu mến cảnh quan thiên nhiên, đất nước và tâm sự u hoài trước thế sự đổi thay. 

- Bài thơ Qua Đèo Ngang: được sáng tác khi bà trên đường từ Bắc Hà vào Huế nhận chức “Cung Trung giáo tập” dạy học cho các cung phi.

[1]. Đèo Ngang: thuộc dãy núi Hoành Sơn, một nhánh của dãy núi Trường Sơn, phân chia địa giới hai tỉnh Quảng Bình và Hà Tĩnh.

[2] Tiều: người chuyên nghề đốn củi.

[3]. Con quốc quốc (cũng viết là cuốc cuốc): chim đỗ quyên (chim cuốc). Theo truyền thuyết Trung Quốc, Thục Đế mất nước, hồn biến thành chim cuốc, kêu nhớ nước đến nhỏ máu ra mà chết.

[4]. Cái gia gia (cũng viết là da da): chim đa đa, còn gọi là gà gô.

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Chỉ ra dấu hiệu để nhận biết thể thơ của văn bản.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. HS có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, móc xích hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Phân tích bức tranh thiên nhiên trong bốn câu thơ đầu của văn bản Đọc hiểu.

c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:

*Cảnh vật thiên nhiên trong bốn câu thơ đầu.

- Nêu tên tác giả, tác phẩm, vị trí đoạn trích

- Thiên nhiên vừa hoang sơ, hùng vĩ, lại vừa tĩnh lặng, đượm buồn. Cảnh vật đèo Ngang được khắc họa qua hình ảnh “cỏ cây, đá, lá, hoa” đầy sức sống, đang trỗi dậy mãnh liệt.

- Hình ảnh con người nhỏ bé giữa khung cảnh rộng lớn càng làm nổi bật lên sự hoang vắng, tĩnh mịch của bức tranh cảnh vật nơi Đèo Ngang.

*Đánh giá:

• Về nghệ thuật: Sử dụng điêu luyện bút pháp tả cảnh ngụ tình, phép đối, đảo ngữ và hệ thống từ láy tượng hình giàu sức gợi để tạo hình bức tranh thiên nhiên.

• Về nội dung: Khắc họa thành công vẻ đẹp hoang sơ, hiu quạnh của Đèo Ngang, qua đó bộc lộ nỗi niềm u hoài, cô đơn và tâm trạng nhớ nước thương nhà của tác giả.

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề cần nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: nghị luận xã hội.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: thuyết phục mọi người từ bỏ thói quen xả rác bừa bãi.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

*Mở bài: giới thiệu được vấn đề nghị luận.

*Thân bài:

a. Giải thích được vấn đề nghị luận

- Vứt rác bừa bãi là vứt rác tuỳ ý, không đúng nơi quy định, vứt mọi nơi mọi lúc gây nên ô nhiễm môi trường.

- Vứt rác bừa bãi là thói quen xấu xảy ra ở nhiều người, nhiều địa điểm: cầu cống, sông ngòi, đường xá, các khu du lịch, bãi biển, trên các phương tiện công cộng,…

b. Những lí do mọi người nên từ bỏ thói quen vứt rác bừa bãi:

- Hành động vứt rác bừa bãi sẽ gây ô nhiễm môi trường; bên cạnh đó còn có thể phát sinh hàng loạt các dịch bệnh nguy hiểm và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống con người.

- Vứt rác bừa bãi làm mất cảnh quan sinh thái, các khu du lịch hay danh lam thắng cảnh.

- Gây tổn hại tiền của cho nhà nước để xử lí rác thải.

- Tạo ra một thói quen xấu trong đời sống văn minh hiện đại: Lối sống của mỗi người ngày càng văn minh, tiến độ ứng xử có văn hóa. Đặc biệt là trong yêu cầu của cuộc sống ngày nay, đường phố xanh - sạch - đẹp là một tiêu chuẩn không thể thiếu đối với một thành phố văn minh, sạch đẹp. Điều đó khiến mỗi người cần có ý thức giữ gìn vệ sinh để bảo vệ sức khỏe cho bản thân mình và người khác.

c. Làm thế nào để từ bỏ thói quen vứt rác bừa bãi?

- Mỗi người cần nâng cao ý thức của mình trong việc bảo vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh công cộng.

- Tích cực tham gia các hoạt động thu gom rác thải, bảo vệ môi trường như: Ngày thứ bảy tình nguyện, ngày chủ nhật xanh,...

- Tuyên truyền những người xung quanh cùng chung tay giữ gìn môi trường sống xung quanh sạch sẽ, trong lành.

d. Mở rộng, nâng cao vấn đề nghị luận và rút ra bài học

- Khẳng định lại thói quen xả rác bừa bãi là thói quen xấu mà mọi người nhất định phải thay đổi.

- Rút ra bài học cho bản thân: Thay đổi thói quen, bảo vệ môi trường để góp phần tạo nên Trái Đất xanh.

*Kết bài: khẳng định được vấn đề nghị luận.

d. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu sau:

– Triển khai ít nhất được hai luận điểm để làm rõ quan điểm của cá nhân.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận, phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận.

– Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng; bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng.

đ. Diễn đạt:

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

e. Sáng tạo:

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.