II. VIẾT (4,0 điểm)

Bên cạnh việc lắng nghe những thanh âm từ cuộc sống hiện tại, mỗi người chúng ta còn cần phải lắng nghe cả những vang vọng từ trong quá khứ. Có như thế, ta mới có thể thấu hiểu, trân trọng và giữ gìn những tình cảm không thể đo đếm bằng vật chất. Điều này đã được thể hiện đầy xúc động trong bài thơ Bài ca dao cho ngoại của Nguyễn Thị Quốc Minh, nơi tiếng lòng của người cháu vang lên khi hồi tưởng về tuổi thơ bên bà, về những yêu thương đã từng được gửi gắm trong từng lời ru, từng hơi ấm, mà chỉ khi biết lắng nghe thật sâu ta mới có thể cảm nhận trọn vẹn.

Từ những nội dung trên, anh/ chị hãy viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá chủ đề và một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của bài thơ dưới đây:

BÀI CA DAO CHO NGOẠI

(1) Con lớn lên bên cây vú sữa già

Nơi đó là “hoàng cung” và con là “công chúa”

Con lớn lên bên bờ tre, ruộng lúa,

Nơi bến sông, mùa nước đỏ đã tràn về.

 

(2) Con lớn lên trong mùi khói rơm quê

Trong chái bếp đượm nồng canh rau, cá

Trong những ngày ngoại chưa đi đâu cả

Vẫn quẩn quanh trong vườn nhỏ, đợi con về.

 

(3) Con lớn lên mang theo những đam mê

Trong mùi dầu ngoại xoa, trong lời ngoại hát

Trong những ngày trời mưa con tắm mát

Ngoại không cho, con cứ trốn đi hoài.

 

(4) Con đi học xa, ngoại mong con từng ngày

Ra vào chờ con, mòn vẹt góc nhà đã cũ

Ở nơi ấy con vẫn thường tự nhủ

Sẽ sớm quay về để được ngoại ầu ơ...

 

(5) Để bây giờ, con vừa khóc vừa ru:

Ấu ơ... Gió đưa bà ngoại về trời

Cháu ngoại ở lại một đời nhớ thương

Cháu ngoại ở lại nhớ thương một đời...

Nguyễn Thị Quốc Minh

(Theo Tạp chí Văn học và tuổi trẻ, số tháng 5 (549),

năm 2024, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 50)

- Nguyễn Thị Quốc Minh là cây bút nữ thân thuộc với nhiều bạn đọc trên các kì tạp chí Văn học và tuổi trẻ. Tác giả thường xuyên viết về tình cảm gia đình với giọng thơ mộc mạc và chân thành.

- Bài thơ được đăng trên Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ (số tháng 5/2024), thể hiện những kỷ niệm tuổi thơ ấm áp của người cháu bên bà ngoại. Qua tình cảm gia đình thiêng liêng và sự biết ơn sâu sắc dành cho người bà tảo tần gắn với những hình ảnh giản dị của quê hương, tác phẩm để lại nhiều rung động sâu lắng trong lòng người đọc.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của bài văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 600 chữ) của bài văn. HS có thể trình bày bài văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, móc xích hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Phân tích, đánh giá được nét đặc sắc về chủ đề và một số hình thức nghệ thuật của bài thơ Bài ca dao cho ngoại (Nguyễn Thị Quốc Minh)

c. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu:

*Mở bài

- Giới thiệu tác phẩm sẽ phân tích, đánh giá.

- Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát nhận định ban đầu về vấn đề nghị luận.

*Thân bài

- Giới thiệu khái quát về tác phẩm (thể loại, nội dung chính, tác giả, hoàn cảnh sáng tác…)

- Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về chủ đề của văn bản

- Phân tích, đánh giá nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của văn bản.

- Học sinh phải nêu được ít nhất 2 ý kiến (luận điểm) về đặc sắc nghệ thuật của văn bản:

Cách gieo vần, ngắt nhịp, phối thanh; Cách ngắt dòng, chia đoạn; Các hình ảnh thơ đặc sắc; Các từ ngữ, biện pháp nghệ thuật đặc sắc; Chủ thể trữ tình…

*Chủ đề:

- Chủ đề bài thơ là tình cảm yêu thương, biết ơn và nỗi nhớ thương sâu sắc của người cháu dành cho bà ngoại.

- Đây là một chủ đề vừa gần gũi, thân quen, dễ khơi gợi cảm xúc nơi người đọc vì tình cảm gia đình là cảm xúc chân thành, bình dị mà ai cũng có

- Từ đó mang đến trong lòng người đọc sự xúc động về tình bà cháu, gửi gắm những thông điệp ý nghĩa không chỉ về tình cảm gia đình mà còn về giá trị của những kí ức tuổi thơ.

- Chủ đề thể hiện qua:

+ “cây vú sữa già”, “mùi khói rơm quê”, “chái bếp đượm nồng canh rau, cá”   gợi không gian quê hương bình yên, nơi bà luôn hiện diện như một điểm tựa tinh thần   Bà là người gìn giữ tuổi thơ, là nguồn dưỡng nuôi cả thể xác lẫn tâm hồn.

+ “ra vào chờ con”, “mòn vẹt góc nhà đã cũ”   Nỗi nhớ của người già hiện lên đầy xúc động và cô đơn.

+ “Gió đưa bà ngoại về trời”   sự ra đi thanh thản nhưng để lại nỗi mất mát lớn khiến những ký ức trở nên thiêng liêng.

*Một số hình thức nghệ thuật đặc sắc góp phần truyền tải hiệu quả chủ đề

- Thể thơ tự do, tạo điều kiện để nhà thơ biểu đạt cảm xúc một cách tự nhiên, mềm mại, phù hợp với mạch hồi tưởng của người cháu về bà, gần gũi như lời kể chân thành

- Cách gieo vần, nhịp: vần được gieo chủ yếu là vần chân, tạo sự liên kết giữa các câu/ khổ thơ, tạo nhịp điệu tăng sức biểu cảm, phù hợp để bày tỏ nỗi nhớ mênh mang trải rộng khi nhớ về những kí ức bên bà. Nhịp thơ thay đổi linh hoạt chẵn – lẻ, ngắt nhịp tự nhiên theo mạch cảm xúc.

+ Biện pháp tu từ:, phép điệp “Con lớn lên…” (lặp lại trong các khổ 1, 2, 3) nhấn mạnh sự trưởng thành của cháu là nhờ có vòng tay yêu thương của bà; “cháu ngoại ở lại” - “một đời nhớ thương” (lặp lại 2 lần ở khổ cuối) nhấn mạnh nỗi tiếc thương khôn nguôi khi bà qua đời và niềm cô đơn, trống trải khi không còn bà bên cạnh; nói giảm nói tránh “Gió đưa bà ngoại về trời” chỉ sự ra đi thanh thản của bà, diễn đạt một cách nhẹ nhàng, tránh cảm giác đau thương, mất mát.

+ ….

- Nhận xét tổng kết về đặc sắc trong chủ đề và hình thức nghệ thuật của tác phẩm.

*Kết bài: Khẳng định quan điểm về vấn đề nghị luận, tạo được ấn tượng đẹp khi kết thúc bài viết.

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề cần nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.