Đọc văn bản: 

THU VỊNH¹

(Nguyễn Khuyến)

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,

Cần trúc² lơ phơ gió hắt hiu.

Nước biếc trông như tầng khói phủ,

Song thưa để mặc bóng trăng vào.

 

Mấy chùm trước giậu³ hoa năm ngoái⁴,

Một tiếng trên không ngỗng nước nào⁵

Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,

Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào⁶.

(Thơ Nguyễn Khuyến, NXB Văn học, 2016, tr.17)

*Chú thích:

(1) Thu vịnh: mùa thu làm thơ

(2) Cần trúc: cây trúc thanh mảnh giống như cần câu nên gọi là cần trúc.

(3) Giậu: hàng rào

(4) Hoa năm ngoái: hoa giống như hoa năm ngoái. Có người cho rằng câu này Nguyễn Khuyến lấy từ câu thơ: “Xuân lai hoàn phát cựu thời hoa” (Xuân về lại nở những bông hoa thời trước) trong bài “Sơn phòng xuân sự” của Sầm Tham.

(5) Ngỗng nước nào: loại ngỗng trời không biết ở xứ nào, thường bay từng đàn từ các vùng lạnh đến các vùng khí hậu ấm áp để tránh rét.

(6) Ông Đào: ở đây chỉ Đào Uyên Minh, còn gọi là Đào Tiềm (365-427), một nhà thơ nổi tiếng ở Trung Quốc thời Lục Triều. Ông đỗ tiến sĩ, ra làm quan, rồi chán ghét cảnh quan trường thối nát đã treo ấn từ quan, lui về ẩn dật (năm 405). Ông là tác giả của bài thơ “Quy khứ lai từ” (Về đi thôi!) rất nổi tiếng.

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

(0.5 điểm). Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào?

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: nghị luận văn học.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: phân tích và cảm nhận bốn câu thơ đầu trong bài thơ “Thu vịnh” của Nguyễn Khuyến.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

*Mở bài

- Nguyễn Khuyến: nhà thơ lớn của văn học trung đại Việt Nam, tiêu biểu cho thơ Nôm Đường luật, đặc biệt thành công ở chùm thơ thu (3 bài). “Thu vịnh” – một trong ba bài thơ thu nổi tiếng của ông.

- Bốn câu thơ đầu đã khắc họa bức tranh mùa thu làng quê Bắc Bộ vừa trong trẻo, tĩnh lặng, vừa thấm đượm tâm trạng của nhà thơ.

*Thân bài:

a. Bức tranh thu từ không gian cao rộng

“Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao

 Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu”:

Bầu trời thu cao, trong, khoáng đạt.

Cảnh vật thưa thớt, gió nhẹ gợi vẻ hiu quạnh. 

Cảnh thu đẹp nhưng man mác buồn.

b. Không gian thu trầm tĩnh, sâu lắng

“Nước biếc trông như tầng khói phủ Song thưa để mặc bóng trăng vào”

Mặt nước trong xanh, mờ ảo; không gian tĩnh lặng, thanh sơ. → Vẻ thu yên ả, sâu lắng.

c. Tâm trạng và nghệ thuật gửi gắm qua cảnh thu

Đằng sau cảnh thu đẹp là:

Nỗi cô đơn, trầm tư, bất lực trước thực tại xã hội của Nguyễn Khuyến khi đã cáo quan về ở ẩn; Thiên nhiên trở thành nơi giãi bày tâm sự kín đáo của nhà thơ.

Ngôn ngữ trong sáng, hình ảnh chọn lọc, bút pháp cổ điển nhưng đậm hồn quê Việt.

*Kết bài:

- Bức tranh thu tinh tế, giàu cảm xúc.

- Thể hiện tài năng và tâm hồn thanh cao của Nguyễn Khuyến.

d. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu sau:

– Triển khai ít nhất được hai luận điểm để làm rõ quan điểm của cá nhân.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận, phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận.

– Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng; bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng.

đ. Diễn đạt:

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

e. Sáng tạo:

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. HS có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, móc xích hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Ý nghĩa của việc biết kiềm chế cơn tức giận của bản thân.

c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:

Xác định được các ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận, sau đây là một số gợi ý:

- Giải thích: Tức giận là những cảm xúc tiêu cực được hình thành khi con người bị xúc phạm, lừa dối, thất bại,…Đây là cảm xúc quen thuộc trong thế giới tình cảm của con người. Ai cũng đã từng tức giận nhưng đứng trước cơn tức giận bùng phát thì mỗi người lại có cách xử sự khác nhau. (0,25 điểm)

- Ý nghĩa (hay vai trò, giá trị, tác dụng) của việc kiềm chế cơn tức giận: (0,5 điểm)

+ Giúp mỗi người giữ được sự bình tĩnh, tỉnh táo trong suy nghĩ và hành động. Từ đó tránh được những lời nói hay việc làm bốc đồng có thể gây tổn thương cho người khác hoặc cho chính bản thân mình.

+ Góp phần xây dựng, gìn giữ các mối quan hệ tốt đẹp trong gia đình, nhà trường và xã hội, bởi sự nóng nảy thường là nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn, xung đột.

+ Khi làm chủ cảm xúc, con người sẽ sống tích cực, lạc quan hơn, giảm áp lực tâm lí, nâng cao hiệu quả học tập và công việc.

=> Tóm lại: Tức giận là bản năng, kiềm chế là bản lĩnh. Kiềm chế cơn tức giận không chỉ giúp con người hoàn thiện nhân cách mà còn góp phần tạo nên một môi trường sống văn minh, nhân ái.

- Bài học nhận thức và hành động (0,25 điểm)

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề cần nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.