Tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học

Tác phẩm văn học là sản phẩm nghệ thuật ngôn từ được sáng tạo bởi nhà văn (hữu danh hoặc vô danh). Sản phẩm nghệ thuật này có thể là tác phẩm truyền miệng hoặc tác phẩm văn học viết, là thơ hoặc văn xuôi (xét về hình thức), là truyện, thơ, kịch hoặc kí (xét về loại, thể loại).

Tác phẩm nghệ thuật là khái niệm chỉ chung các sản phẩm thuộc các ngành nghệ thuật khác nhau như: kiến trúc, điêu khắc, hội họa, âm nhạc, vũ đạo, sân khấu, điện ảnh,... được sáng tạo bởi cá nhân hay tập thể tác giả. Tác phẩm nghệ thuật thuộc ngành nghệ thuật nào thì sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật cùng các đặc trưng thuộc loại hình, phương thức sáng tạo, tiếp nhận của ngành nghệ thuật đó.

Vậy, thế nào là tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học?

Trường hợp 1: Bài thơ Lá đỏ và bài hát Lá đỏ

Thực hiện các yêu cầu sau:

(trang 28 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Đối chiếu, so sánh lời thơ và lời bài hát (ca từ); nhận xét về sự tương đồng, khác biệt về phần lời.

Trả lời:

1. Sự tương đồng

- Chung thông điệp và cảm xúc chủ đạo: Cả hai phiên bản đều thể hiện tinh thần hào hùng, lãng mạn cách mạng, ca ngợi những người lính và những hy sinh cao cả của họ.

- Hình ảnh chủ đạo: Hình tượng lá đỏ xuất hiện xuyên suốt như một biểu tượng của lòng yêu nước, khí phách anh hùng, và sự chuyển giao thế hệ trong chiến tranh.

- Chất trữ tình và sử thi: Cả bài thơ và bài hát đều mang hơi thở sử thi nhưng vẫn đậm chất trữ tình, gần gũi với người nghe, người đọc.

2. Sự khác biệt trong cách biểu đạt nội dung và cảm xúc

3. So sánh cụ thể với giọng hát Quốc Hương, Quang Thọ

- Ca sĩ Quốc Hương: Giọng hát ấm áp, trữ tình, truyền cảm, giúp bài hát có chiều sâu xúc cảm, đặc biệt là sự thiết tha của người lính trong chiến tranh.

- Ca sĩ Quang Thọ: Giọng hát mạnh mẽ, hùng tráng, giúp bài hát mang đậm chất sử thi, thể hiện tinh thần chiến đấu kiên cường.

4. Nhận xét chung

- Khi đọc diễn cảm, bài thơ Lá đỏ thiên về chiều sâu suy tưởng, giúp người nghe cảm nhận từng câu chữ một cách tinh tế.

- Khi trở thành bài hát, Lá đỏ trở nên dễ lan tỏa hơn, có sức sống mãnh liệt hơn nhờ sự kết hợp giữa ca từ và giai điệu.

- Việc phổ nhạc không làm mất đi chất thơ mà còn giúp nâng tầm bài thơ, biến nó thành một tác phẩm nghệ thuật đa tầng ý nghĩa.

* Kết luận: Cả hai hình thức đều có giá trị riêng, nhưng bài hát có lợi thế trong việc truyền tải cảm xúc mạnh mẽ và tiếp cận đông đảo công chúng hơn.

Trả lời:

1. Điểm tương đồng

- Cùng nội dung phản ánh: Cả đoạn trích và tranh đều thể hiện hình ảnh Thánh Gióng – vị anh hùng huyền thoại của dân tộc, người đã đánh đuổi giặc Ân để bảo vệ đất nước.

- Biểu tượng sức mạnh: Cả hai đều nhấn mạnh đến sức mạnh phi thường của Thánh Gióng, thể hiện qua hình ảnh cưỡi ngựa sắt, vươn mình lớn nhanh để đánh giặc.

- Tinh thần yêu nước: Cả hai tác phẩm đều đề cao tinh thần chống giặc ngoại xâm và lòng yêu nước của nhân dân ta.

2. Điểm khác biệt

3. Giải thích nguyên nhân của sự tương đồng và khác biệt

- Tương đồng: Cả hai tác phẩm đều dựa trên cùng một cốt truyện truyền thuyết, phản ánh tinh thần dân tộc và tôn vinh Thánh Gióng.

- Khác biệt: Do đặc trưng của từng loại hình nghệ thuật:

+ Truyền thuyết sử dụng ngôn ngữ kể chuyện, giúp người đọc hình dung chi tiết về nhân vật và sự kiện.

+ Tranh Đông Hồ mang phong cách dân gian, sử dụng hình ảnh và màu sắc để truyền tải nội dung một cách cô đọng, trực quan, phù hợp với nghệ thuật khắc gỗ truyền thống.

Như vậy, dù thể hiện bằng hai hình thức khác nhau, cả hai đều góp phần lưu giữ và tôn vinh hình tượng Thánh Gióng trong văn hóa dân gian Việt Nam.