“Trong nửa sau thế kỷ XX, quan hệ quốc tế được mở rộng và đa dạng hơn bao giờ hết so với các giai đoạn lịch sử trước kia. Nét nổi bật của quan hệ quốc tế từ sau năm 1945 là sự đối đầu gay gắt giữa hai siêu cường, hai phe trong tình trạng chiến tranh lạnh kéo dài hơn bốn thập kỷ. Tuy nhiên phần lớn các quốc gia trên thế giới vẫn cùng tồn tại hòa bình, vừa đấu tranh vừa hợp tác. Cuối cùng chiến tranh lạnh chấm dứt thế giới dần chuyển sang xu thế hòa dịu, đối thoại, hợp tác và phát triển”

(Trần Huy Đoàn, Trần Thùy Chi, Chuyên đề lịch sử, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2019,tr.138.)

a. Nét nổi bật của quan hệ quốc tế từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay là gì? Em hãy làm rõ những nét nổi bật đó?

b. Nguyên nhân làm cho quan hệ quốc tế mở rộng và đa dạng từ nửa sau thế kỷ XX đến nay?

c. Chiến tranh lạnh chấm dứt thế giới phát triển theo các xu thế chính nào? Các xu thế đó tác động như thế nào đến các nước Đông Nam Á?

Nét nổi bật của quan hệ quốc tế từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay là gì? Em hãy làm rõ những nét nổi bật đó?

- Từ đồng minh chống phát xít sau chiến tranh thế giới 2 do đối lập về mục tiêu chiến lược Liên Xô và Mỹ chuyển sang đối đầu căng thẳng. Sự đối đầu giữa hai siêu cương Xô- Mỹ hai phe XHCN-TBCN khởi nguồn từ phát động chiến tranh lạnh của Mỹ năm 1947. Quan hệ quốc tế bị chi phối bởi trật tự 2 cực Ianta và chiến tranh lạnh bao trùm hơn 4 thập kỷ.

-   Liên Xô và Mỹ tăng cường chạy đua vũ trang thành lập các tổ chức quân sự như Na tô, Vác sa va....

- Các cuộc chiến tranh cục bộ diễn ra ở nhiều nơi đều có sự tham gia hoặc ủng hộ của hai phe: TBCN và XHCN, đứng đầu là Mỹ và Liên Xô, tiêu biểu là chiến tranh Triều Tiên (1950 - 1953), chiến tranh xâm lược Đông Dương của Pháp (1945 - 1954), chiến tranh xâm lược Việt Nam của Mỹ (1954 - 1975),...

- Sau chiến tranh thế giới thứ hai phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc phát triển dành thắng lợi, hơn một trăm quốc gia độc lập ra đời làm thay đổi bản đồ chính trị, quan hệ quốc tế và xói mòn trật tự hai cực Ianta.

- Đầu những năm 70 của thế kỷ XX xuất hiện xu thế hòa hõa Đông Tây Liên Xô và Mỹ đạt được những thỏa thuận bước đầu về hạn chế vũ khí chiến lược và tiến hành các cuộc gặp gỡ cấp cao, tháng 12/1989, hai nước tuyên bố chấm dứt chiến tranh lạnh. Tháng 12/1991, Liên xô sụp đổ chấm dứt sự tồn tại của trật tự hai cực Ianta.

- Sau chiến tranh lạnh thế giới phát triển theo 4 xu thế chính cùng hợp tác và phát triển......

Nguyên nhân làm cho quan hệ quốc tế mở rộng và đa dạng từ nửa sau thế kỷ XX đến nay?

- Sau chiến tranh thế giơiis thứ hai Mỹ và Liên xô đối lập về mục tiêu chiến lược, Mỹ muốn bá chủ thế giới....gây ra chiến tranh lạnh...

- Sự tham gia của các nước Á,Phi, Mỹ latinh mới dành đọc lập vào các hoạt động chính trị quốc tế góp phần làm cho quan hệ quốc tế đa dạng và mở rộng.

- Sự phát triển của các cường quốc Mĩ, Nga, Nhật, Trung Quốc, Đức, Pháp trong cuộc chạy đua về sức mạnh quốc gia tổng hợp và sự phát triển của các tổ chức khu vực và thế giới.

- Xu thế toàn cầu hóa và  cách mang khoa học- công nghệ đang phát triển mạnh mẽ, tạo ra những đột phá và biến chuyển trên cục diện thế giới.

Chiến tranh lạnh chấm dứt thế giới phát triển theo các xu thế chính nào? Các xu thế đó tác động như thế nào đến các nước Đông Nam Á?

* Các xu thế chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh:

- Xu thế đa cực.

- Xu thế lấy phát triển kinh tế làm trung tâm.

- Xu thế đối thoại, hợp tác trong quan hệ quốc tế.

- xu thế toàn cầu hóa

*Tác động như thế nào đến các nước Đông Nam Á

- Tác động tích cực:

+ Có điều kiện thuận lợi để tăng cường kết nối, thúc đẩy hợp tác và phát triển đất nước, nâng cao vị thế quốc gia. 

+ Có cơ hội để đẩy mạnh quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới; tranh thủ được các nguồn lực để phục vụ cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

+ Các quốc gia Đông Nam Á cũng có cơ hội tham gia xử lý các vấn đề nhân đạo trên trường quốc tế; tham gia đấu tranh với các hiện tượng, hoạt động phi văn hóa, phản văn hóa, chống lại nhân loại... Nói cách khác, Đông Nam Á có cơ hội phát huy “sức mạnh mềm” của đất nước và gia tăng sức cạnh tranh về “sức mạnh mềm” trên trường quốc tế.

+ Tận dụng động lực phát triển từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

+ Tranh thủ được nguồn vốn đầu tư từ bên ngoài;

+ Có cơ hội để học hỏi về kinh nghiệm và phương pháp quản lí kinh tế, thể chế pháp luật, các mô hình phát triển kinh tế…

- Tác động tiêu cực:

Thách thức “chọn bên” sẽ gia tăng trong bối cảnh các nước lớn (Mĩ, Trung Quốc, Liên bang Nga, Đức,…) tăng cường cạnh tranh ảnh hưởng.

+ Nguy cơ mất độc lập, tự chủ, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa…

+ Thách thức về bảo vệ, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc ngày càng gia tăng.

+ Đông Nam Á cũng đối mặt nguy cơ tụt hậu và sự cạnh tranh quyết liệt khi tham gia hội nhập khu vực và quốc tế.

+ Các vấn đề an ninh phi truyền thống đe dọa đến ổn định trật tự xã hội và an ninh quốc gia, ví dụ như: tội phạm xuyên biên giới; biến đổi khí hậu; an ninh lương thực; an ninh năng lượng; an ninh mạng,…

=> Các quốc gia Đông Nam Á cần xây dựng sức mạnh tổng hợp của đất nước dựa trên: nền sản xuất phồn vinh; tài chính vững chắc; khoa học - công nghệ có trình độ cao; lực lượng quốc phòng hùng mạnh,…