Read about the Earth's tectonic plates, then answer the questions about the text, choosing either A, B, or C as the best answer for each of the questions.

Archaeologists investigating cenotes in Yucatán have uncovered remarkable insights into the Maya’s sacred landscape. At the Holtún cenote near Chichén Itzá, underwater archaeologist Guillermo de Anda and his colleague Arturo Montero confirmed that the well acted as a solar marker: during the zenith sun, a vertical shaft of light plunged into the water. This discovery suggests that Maya priests may have used cenotes as cosmic observatories to fine-tune their sophisticated calendar, while also performing rituals to appeal for rain and agricultural abundance. The cenote’s location in relation to El Castillo pyramid further indicates that the siting of Chichén Itzá was deliberately aligned with astronomical and spiritual principles.

The exploration of Holtún revealed offerings such as skulls, pottery, and sacrificial knives—clear evidence of its sacred role. Scholars now speculate that cenotes, positioned around Chichén Itzá in a diamond configuration, determined not only urban planning but also ritual practice. Just as the spring equinox creates the illusion of a serpent descending El Castillo, the zenith sun connected pyramid, cenote, and sky in a cosmic dialogue. To the Maya, pyramids were not merely monumental stone structures but living timekeepers interacting with celestial events, reinforcing the link between the heavens, Chaak—the rain god—and the survival of corn agriculture.

Yet survival in the harsh Yucatán environment was always precarious. The land’s porous limestone meant there were no rivers, so the Maya relied on seasonal rains stored in cenotes. Farming communities perfected the milpa system—rotating corn, beans, and squash—but everything hinged on the timely arrival of rain. Periods of drought could push families to the brink, prompting desperate offerings to Chaak. Even today, modern Maya farmers keep alive rituals such as Cha Chaak, elaborate rain-invoking ceremonies that involve sacred food, symbolic altars, and prayers blending Christian and pre-Hispanic beliefs. Such customs highlight remarkable cultural continuity despite centuries of upheaval.

During these rituals, shamans (hmem) mediate between gods and villagers, often drawing on visions or ancestral wisdom. In one ceremony, villagers prepared 13-layer corn breads, sacred drinks, and offerings before imitating frog calls to summon Chaak. As prayers mingled with thunder in the distance, a light summer shower finally arrived, interpreted as a divine sign. These living traditions show how the Maya continue to draw upon ancient cosmology, seeing their work, faith, and survival as bound up with the eternal dance between sun, water, and corn.

Tạm dịch: Các nhà khảo cổ học nghiên cứu các hố sụt tự nhiên (cenote) ở Yucatán đã khám phá ra những hiểu biết đáng chú ý về cảnh quan thiêng liêng của người Maya. Tại hố sụt Holtún gần Chichén Itzá, nhà khảo cổ học dưới nước Guillermo de Anda và đồng nghiệp Arturo Montero đã xác nhận rằng giếng này đóng vai trò như một điểm đánh dấu mặt trời: trong thời điểm mặt trời lên cao nhất, một luồng ánh sáng thẳng đứng chiếu xuống nước. Phát hiện này cho thấy các thầy tế Maya có thể đã sử dụng các hố sụt như những đài quan sát vũ trụ để tinh chỉnh lịch phức tạp của họ, đồng thời thực hiện các nghi lễ cầu mưa và mùa màng bội thu. Vị trí của hố sụt so với kim tự tháp El Castillo càng cho thấy rằng việc xây dựng Chichén Itzá được cố ý sắp xếp phù hợp với các nguyên tắc thiên văn và tâm linh.

Việc khai quật Holtún đã tiết lộ những vật phẩm cúng tế như sọ người, đồ gốm và dao tế lễ - bằng chứng rõ ràng về vai trò thiêng liêng của nó. Các học giả hiện đang suy đoán rằng các hố sụt, được bố trí xung quanh Chichén Itzá theo hình thoi, không chỉ quyết định quy hoạch đô thị mà còn cả các nghi lễ. Cũng như điểm phân xuân tạo ra ảo ảnh về một con rắn trườn xuống El Castillo, mặt trời trên đỉnh điểm đã kết nối kim tự tháp, giếng nước và bầu trời trong một cuộc đối thoại vũ trụ. Đối với người Maya, kim tự tháp không chỉ đơn thuần là những công trình kiến trúc đá đồ sộ mà còn là những chiếc đồng hồ sống động tương tác với các sự kiện thiên thể, củng cố mối liên hệ giữa bầu trời, Chaak - vị thần mưa - và sự tồn tại của ngành nông nghiệp trồng ngô.

 

Tuy nhiên, sự sống còn trong môi trường khắc nghiệt của Yucatán luôn bấp bênh. Đá vôi xốp của vùng đất này đồng nghĩa với việc không có sông ngòi, vì vậy người Maya dựa vào những cơn mưa theo mùa được tích trữ trong các giếng nước. Các cộng đồng nông nghiệp đã hoàn thiện hệ thống milpa - luân canh ngô, đậu và bí - nhưng mọi thứ đều phụ thuộc vào sự xuất hiện đúng lúc của mưa. Những thời kỳ hạn hán có thể đẩy các gia đình đến bờ vực, dẫn đến những lễ vật tuyệt vọng dâng lên Chaak. Ngay cả ngày nay, những người nông dân Maya hiện đại vẫn duy trì các nghi lễ như Cha Chaak, những nghi lễ cầu mưa công phu bao gồm thức ăn thiêng liêng, bàn thờ tượng trưng và những lời cầu nguyện pha trộn giữa tín ngưỡng Kitô giáo và tiền Tây Ban Nha. Những phong tục như vậy làm nổi bật sự liên tục văn hóa đáng chú ý bất chấp hàng thế kỷ biến động. Trong các nghi lễ này, các pháp sư (hmem) đóng vai trò trung gian giữa các vị thần và dân làng, thường dựa vào những linh cảm hoặc trí tuệ tổ tiên. Trong một nghi lễ, dân làng chuẩn bị bánh mì ngô 13 lớp, đồ uống thiêng liêng và lễ vật trước khi bắt chước tiếng ếch kêu để triệu hồi Chaak. Khi những lời cầu nguyện hòa lẫn với tiếng sấm từ xa, một cơn mưa rào nhẹ mùa hè cuối cùng cũng đến, được hiểu là một dấu hiệu thiêng liêng. Những truyền thống sống động này cho thấy người Maya tiếp tục dựa vào vũ trụ học cổ đại, coi công việc, đức tin và sự sống còn của họ gắn liền với vũ điệu vĩnh cửu giữa mặt trời, nước và ngô.

What does the word “this” in paragraph 1 refer to?