I. PHẦN ĐỌC - HIỂU (4.0 điểm)

     Đọc văn bản và thực hiện các yêu cầu sau:

 

MÂY TRẮNG CÒN BAY

                                                    (Bảo Ninh)

Máy bay cất cánh trong mưa. Tiếng càng bánh xe gấp lại có vẻ mạnh hơn bình thường dội độ rung vào thân máy bay. Tôi tiếc là đã không nghe lời vợ. Đáng lý nên trả vé, đừng theo chuyến này. Ngày xấu, giờ xấu, thời tiết xấu.

Máy bay hẫng một cái như hụt bước. Tay vận complet ngồi bên cạnh tôi mặt nhợt đi, mắt nhắm nghiền, cặp môi run run. Tôi bấu chặt các ngón tay vào thành ghế. Con người tôi bé tí hin treo trên vực sâu đang càng lúc càng sâu thẳm.

- Mây ngay ngoài, các bác kìa! - bà cụ ngồi ở ghế trong cùng, kề cửa sổ, thốt kêu lên.

Chiếc TU đã lấy được độ cao cần thiết, bắt đầu bay bằng. Hàng chữ điện “Cài thắt lưng an toàn” đã được tắt đi. Nhưng ngoài cửa sổ vẫn cuồn cuộn mây.

- Mây cận quá, bác nhỉ, với tay ra là với được - Bà cụ nói - Y thể cây lá ngoài vườn.

Tay vận complet nhấc mi mắt lên. Môi y mím chặt, vẻ căng thẳng đổi thành quàu quạu.

- Vậy mà sao nhiều người họ kháo là tàu bay trỗi cao được hơn mây bác nhỉ?

Tay nọ làm thinh.

- Chả biết đâu trời đâu đất thế này biết lối nào mà về bến, thưa các bác?

Không được trả lời, bà cụ chẳng dám hỏi han gì thêm. Bà ngồi im, ôm chặt trong lòng một chiếc làn mây. Hình vóc bé nhỏ, teo tóp của bà như chìm lấp vào thân ghế. Khi cô tiếp viên đẩy xe đưa bữa điểm tâm đến, bà không muốn nhận khay đồ ăn. Bà bảo cơm nước lạ kiểu chẳng đũa bát gì chẳng quen, mấy lại đã ăn no bụng hồi sớm, mấy lại cũng thực tình là già chẳng có lắm tiền. Cô gái ân cần giải thích để bà cụ yên tâm rằng giá của suất ăn này đã được tính gộp trong tiền vé.

- Thảo nào hai lượt tàu bay những triệu bạc - bà cụ nói - Vậy mà lúc biếu già tấm vé các chú không quân cùng đơn vị với con trai già ngày nọ bảo là tốn có trăm ngàn. Các chú ấy cho già thì có, chứ còn tính ở quê đừng nói triệu với trăm ngàn, ngàn với trăm cũng khó.

Bà cụ hạ chiếc bàn gấp xuống song không bày bữa ăn lên đấy. Tất cả các thứ hộp thứ gói trên khay bà dồn hết vào chiếc làn mây. Bà chẳng ăn chút gì. Lúc người ta mang đồ uống đến, bà cũng chỉ xin một cốc nước lọc. Bà hỏi cô tiếp viên:

- Đã sắp đến sông Bến Hải chưa con?

 Máy bay chòng chành, dồn lắc, bên thân và dưới sàn khe khẽ phát ra những tiếng răng rắc như sắp rạn. Tay vận complet xoè diêm châm thuốc. Là dân nghiện nhưng lúc này tôi thấy gai với khói. Lẽ ra y nên xuống phía dưới mà thả khí chứ chẳng nên phớt lờ hàng chữ “không hút thuốc” sáng nay trước mũi y như vậy, tôi sẽ uể oải thầm nghĩ, đậy tờ báo lên mặt và nhắm mắt lại. Giấc ngủ thiu thiu chầm chậm trườn tới.

- Làm cái gì vậy? Hả! Cái bà già này!

Tôi giật bắn mình. Tôi bị giằng khỏi giấc ngủ không phải vì tiếng quát, tay ngồi cạnh tôi không quát to tiếng, chỉ nạt, nạt khẽ thôi, đủ nghe. Nhưng âm hưởng của nỗi hoảng hốt và sự cục cằn trong giọng y như tát vào mặt người ta. Thận trọng, tôi liếc nhìn. Khói thuốc và cặp vai to đùng của y che khuất cả bà cụ già, cả ô cửa sổ.

- Này, cô kia, cô nhân viên! - Y sang trọng đứng dậy mắng

 - Tới mà nhìn! Đây là hàng không hay là cái xô bếp? Là phi cơ hay là cái miếu thờ thế này, hả?

- Van bác... - Bà cụ sợ sệt - Bác ơi, van bác... Chẳng là, bác ạ, bữa nay giỗ thằng cả nhà tôi. Non ba chục năm rồi, bác ơi, tôi mới lên được đến miền cháu khuất.

Tay nọ gần như bước xéo lên đùi tôi, xấn ra lối đi. Bộ mặt hồng hào bừng bừng giận dữ và khinh miệt. Bà cụ ngồi, lặng phắt, lưng còng xuống, hai bàn tay chắp lại, gầy guộc. Trên chiếc bàn gấp bày đĩa hoa cúng, nải chuối xanh, mấy cái phẩm oản và ba cây nhang cắm trong chiếc cốc thuỷ tinh đựng gạo. Một bức ảnh ép trong tấm kính cỡ bàn tay để dựng vào thành cốc.

Cô tiếp viên vội đi tới. Cô đứng sững bên cạnh tôi. Không hề kêu lên, không thốt một lời, cô lặng nhìn.

Máy bay vươn mình nâng độ cao vượt qua trần mây. Sàn khoang dốc lên. Cái bàn thờ nhỏ bé bỏng của bà cụ già hơi nghiêng đi. Tôi xoài người sang giữ lấy cái khung ảnh. Tấm ảnh được cắt ra từ một tờ báo, đã cũ xưa, nhưng người phi công trong ảnh còn rất trẻ.

Khói nhang nhả nhè nhẹ, bốc lên dìu dịu, mờ mỏng trong bầu không khí lành lạnh của khoang máy bay. Những cây nhang trên trời thẳm toả hương thơm ngát. Ngoài cửa sổ đại dương khí quyển ngời sáng.

(Mây trắng còn bay, Nhà xuất bản Trẻ TP. Hồ Chí Minh, 2008)

* Chú thích:

Bảo Ninh (1952) tên thật là Hoàng Ấu Phương. Ông là nhà văn quân đội, từng trực tiếp tham gia chiến đấu trên chiến trường miền Nam trước năm 1975. Ông chuyên viết về đề tài về chiến tranh và muốn “văn của mình phải mang vẻ đẹp quân đội”, với quan niệm đã viết văn là phải có vốn văn hóa, hiểu biết sâu, phải có khả năng tìm tòi khám phá để nhận ra viên ngọc quý lấp lánh bên trong. Ngoài cuốn tiểu thuyết nổi tiếng “Nỗi buồn chiến tranh”và các tập truyện ngắn, Bảo Ninh còn viết một số bài trên báo Văn nghệ trẻ bàn về sự đổi mới của văn học.

* Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:

(0,5 điểm). Xác định ngôi kể của văn bản?

1

 Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích nhân vật bà cụ trong truyện ngắn “Mây trắng còn bay” của Bảo Ninh.

2,0

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn: Bảo đảm yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. Có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, móc xích, song hành.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: phân tích nhân vật bà cụ

0,25

c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp, kết hợp chặt chẽ lí lẽ và bằng chứng trên cơ sở đảm bảo một số nội dung sau:

* Mở đoạn:  Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nhận xét khái quát nhân vật bà cụ.

* Thân đoạn:  Phân tích nhân vật bà cụ:

- HS phân tích được một số đặc điểm của nhân vật bà cụ: Tác phẩm đã khắc họa chân dung một bà cụ cơ cực, nhọc nhằn, vất vả; một người mẹ Việt Nam anh hùng, xởi lởi, cởi mở, chân chất, chắt chiu, giàu tình yêu thương, giàu đức hi sinh…; biểu tượng cho những mất mát, những vết thương chưa bao giờ lành của cả dân tộc.

- Đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật: Tình huống truyện đặc sắc, đời thường mà đầy éo le (bà cụ thắp hương trên máy bay), góp phần bộc lộ bi kịch, tính cách, phẩm chất của nhân vật; nhân vật được khắc họa qua ngoại hình, hành động, lời nói và đặc biệt không có tên riêng tạo sức khái quát và ý nghĩa: bà cụ là hiện thân cho biết bao bà mẹ có con hi sinh trong chiến tranh; chi tiết nghệ thuật giàu ý nghĩa: bà cụ bày bàn thờ, bức ảnh người con trai… ; ngôn ngữ mộc mạc, giản dị…

- Ý nghĩa của hình tượng nhân vật: Qua nhân vật, nhà văn đã gieo vào lòng người đọc tình mẫu tử thiêng liêng, sâu sắc; sự thương cảm với những bà mẹ có con hi sinh trong chiến tranh. Chiến tranh kết thúc nhưng nỗi đau của con người thì còn mãi.

* Kết đoạn :Khái quát và nêu cảm nghĩ, liên hệ…

1,0

d. Diễn đạt: Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

0,25

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

0,25

VIẾT

Năm học cuối cấp thật đặc biệt! Mỗi chúng ta đều mang trong mình những mục tiêu quan trọng để đạt kết quả tốt, bước vào ngôi trường mơ ước. Để biến mong ước thành hiện thực, chúng ta cần có những giải pháp học tập phù hợp và hiệu quả.

            Hãy viết một bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ của em và đề xuất các Giải pháp làm thế nào để thực hiện Mục tiêu học tập của bản thân.

a.Đảm bảo cấu trúc của kiểu bài: Nghị luận xã hội

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Để biến mong ước thành hiện thực, chúng ta cần có những giải pháp học tập phù hợp và hiệu quả.

Hướng dẫn chấm:

Học sinh xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,5 điểm

Học sinh xác định chưa đầy đủ vấn đề nghị luận: 0,25

c. Viết được bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận; lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lý lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp, kết hợp chặt chẽ giữa lý lẽ và bằng chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

A.Mở bài: giới thiệu vấn đề nghị luận

B. Thân bài:

1. Giải thích:

Xác định mục tiêu trong học tập và cuộc sống là quá trình nhận thức và lựa chọn những gì mình muốn đạt được trong tương lai. Đối với học sinh, mục tiêu học tập có thể là đạt điểm cao, đỗ vào trường đại học mơ ước, hoặc đơn giản là hiểu sâu kiến thức. Mục tiêu cuộc sống rộng hơn, bao gồm cả sự nghiệp, gia đình, các mối quan hệ xã hội, và cả những giá trị tinh thần mà mỗi người hướng đến.

2.Phân tích vấn đề:

a. Thực trạng:

-Hiện nay, nhiều học sinh vẫn còn mơ hồ về mục tiêu của mình. Các em học tập và sống theo quán tính, không có định hướng rõ ràng, dẫn đến việc lãng phí thời gian, công sức, và tiềm năng.

-Một số em lại đặt ra những mục tiêu quá cao hoặc không phù hợp với khả năng, dẫn đến thất vọng và chán nản.

b. Nguyên nhân:

- Chủ quan: Một số bạn trẻ chưa nhận thức đúng vai trò những giải pháp học tập phù hợp và hiệu quả trong việc hoàn thành mục tiêu đề ra.

- Khách quan:

+ Một phần là do áp lực từ gia đình và xã hội, khiến học sinh không có đủ thời gian và không gian để suy nghĩ về những gì mình thực sự muốn.

+Một phần khác là do thiếu thông tin và định hướng từ nhà trường và người lớn.

+Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và mạng xã hội cũng khiến học sinh dễ bị phân tâm và mất tập trung vào những mục tiêu dài hạn.

c. Hậu quả:

-Học sinh có thể trở nên mất phương hướng, thiếu động lực học tập, và dễ bị lôi kéo vào những hoạt động không lành mạnh.

-Về lâu dài, việc này có thể ảnh hưởng đến sự nghiệp, hạnh phúc, và chất lượng cuộc sống của các em.

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh có thể lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp, triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách để làm rõ vấn đề nghị luận, bảo đảm hợp lí, thuyết phục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

- Lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng, bằng chứng phù hợp, kết hợp giữa lí lẽ và dẫn chứng): 1,25 điểm

- Lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,75– 1,0 điểm

- Lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng, không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 – 0,5 điểm

d. Giải pháp

* Giải pháp với bản thân:

-Tự nhìn nhận bản thân, khám phá thế mạnh và đam mê: Thường xuyên dành thời gian suy ngẫm về bản thân, những điều mình yêu thích, thế mạnh và mong muốn đạt được.

-Học hỏi từ những người xung quanh, từ những tấm gương thành công: Tham gia các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ để trải nghiệm và khám phá bản thân.Trao đổi với thầy cô, bạn bè, người thân để nhận được những lời khuyên hữu ích.

-Đặt mục tiêu cụ thể, rõ ràng, có tính khả thi: Sử dụng phương pháp SMART để đặt mục tiêu. Chia nhỏ mục tiêu lớn thành những mục tiêu nhỏ hơn để dễ dàng thực hiện.Viết ra mục tiêu và đặt chúng ở nơi dễ nhìn thấy để nhắc nhở bản thân…

-Lên kế hoạch hành động và kiên trì thực hiện: Lập kế hoạch chi tiết với các bước thực hiện cụ thể, thời gian biểu rõ ràng.

Theo dõi tiến độ thực hiện và điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.Tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp khó khăn.

→ Phân tích: Hiểu rõ bản thân là bước đầu tiên để xác định mục tiêu phù hợp. Mỗi người có những khả năng, sở thích khác nhau, chỉ khi biết mình là ai, muốn gì, ta mới có thể chọn đúng hướng đi.

* Giải pháp với gia đình:

-Cha mẹ cần  hiểu được thế mạnh và đam mê của con

-Dành thời gian lắng nghe, trò chuyện cùng con, giúp con hiểu được giá trị của  bản thân

-Giáo dục con bằng tình thương, định hướng , khuyến khích con phát triển thế mạnh và đam mê của con

→ Phân tích: Gia đình là “trường học đầu tiên” hình thành nhân cách con người, vì vậy, cách ứng xử của cha mẹ có tác động rất lớn đến thái độ sống của con cái.

* Giải pháp về phía nhà trường và xã hội:  

-Nhà trường cần tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, lồng ghép các chủ đề về xác định mục tiêu sống cho HS trong các tiết học, hoạt động ngoại khóa.

-Tổ chức những buổi tọa đàm để  học sinh trình bày về mục đích, mong muốn của bản thân

-Xây dựng môi trường học đường thân thiện, đoàn kết, lan tỏa các tấm gương “con ngoan, trò giỏi”.

→ Phân tích: Khi được giáo dục và truyền cảm hứng đúng cách, học sinh sẽ biết trân trọng tình cảm gia đình và tự rèn luyện để trở thành người con hiếu thảo.

 3.Liên hệ bản thân: Bản thân cũng từng trải qua những khó khăn trong việc xác định mục tiêu. Tuy nhiên, nhờ sự động viên của gia đình và thầy cô, bản than đã dần tìm ra được đam mê của mình và đặt ra những mục tiêu , giải pháp phù hợp thực hiện mục tiêu.

C. KẾT BÀI

- Khẳng định lại vấn đề cần nghị luận.

- Bài học cho bản thân.

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh có thể đề xuất một hoặc nhiều giải pháp, trình bày theo nhiều hướng, bảo đảm hợp lí, thuyết phục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

- Giải pháp khả thi, được trình bày thuyết phục: 1,25 điểm

- Giải pháp tương đối khả thi, được trình bày thuyết phục: 0,75 – 1,0 điểm

- Giải pháp tương đối khả thi, được trình bày tương đối thuyết phục: 0,25 – 0,5 điểm

đ.Diễn đạt:

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản

e. Sáng tạo:

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn đạt mới mẻ.

Hướng dẫn chấm:

Thí sinh thể hiện sự am hiểu về vấn đề nghị luận, có ý tưởng riêng hoặc có cách diễn đạt mới mẻ: 0,5 điểm

Thí sinh thể hiện ý tưởng hoặc có cách diễn đạt tương đối mới mẻ: 0,25 điểm