Đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích những câu thơ trích trong bài thơ Biết ơn cội nguồn của tác giả Lê Nhi.

I. Yêu cầu chung

- Hình thức: đoạn văn khoảng 200 chữ, diễn đạt mạch lạc.

- Nội dung: phân tích nội dung + nghệ thuật của đoạn thơ.

- Không mắc lỗi nghiêm trọng về chính tả, ngữ pháp.

2,0

II. Yêu cầu cụ thể

1. Về hình thức:

- Đảm bảo hình thức đoạn văn.

- Đúng dung lượng (khoảng 200 – 250 chữ), có câu chủ đề, liên kết chặt chẽ.

- Trình bày rõ ràng, không xuống dòng tùy tiện.

2. Về nội dung:

- HS xác định đúng nội dung: Đoạn thơ thể hiện kí ức Tết nghèo khó của bà và bài học biết ơn cội nguồn.

HS có thể trình bày theo các cách khác nhau nhưng phải làm hướng vào nội dung đoạn thơ đã xác định. Sau đây là gợi ý:

* MĐ: Giới thiệu tác giả Lê Nhi, bài thơ "Biết ơn cội nguồn" và nội dung chính của đoạn trích.

* TĐ:

 - Ý 1. Ký ức về những năm tháng cơ cực

+ Hình ảnh: "Rét tháng mười hai", "đèn cạn bấc", "không có nổi bánh chưng" -> Tái hiện cái nghèo đói, thiếu thốn tận cùng của quá khứ.

+ Chi tiết "chiếc áo hoa": Cộc hớn, chỉ dám soi gương, chỉ Tết mới mặc -> Chi tiết lột tả chân thực cái nghèo truyền đời.

+ Cảm xúc: "Thương vô chừng", "thắt ruột thắt gan" -> Nỗi đau xót và niềm trân trọng quá khứ gian khổ của người bà.

- Ý 2. Tình cảm, thái độ của bà giữa hiện tại với quá khứ và lời dặn dò:

+ Dù nghèo khó nhưng: “bà mỉm cười” → lạc quan, bao dung.

+ Hiện tại: "Giờ các con sướng quá chừng" -> Sự đối lập giữa xưa và nay để nhấn mạnh giá trị của cuộc sống hiện tại.

+ Sự trăn trở: Làm sao để thế hệ sau "tỏ" (hiểu và cảm nhận) được những ngày cơ cực ấy khi không trực tiếp trải qua.

 + Lời dặn: "Mai sau... đi muôn phương... phải biết ơn cội nguồn". Lời dặn nhẹ nhàng nhưng thấm thía về lẽ sống. Nghệ thuật ẩn dụ: "Như cái cây / Bám đất mà xanh". Khẳng định cội nguồn là nền tảng, là dưỡng chất (đất) để mỗi cá nhân (cây) phát triển bền vững. Muốn xanh tốt, cây không thể tách rời đất…

- Nghệ thuật:

+ Thể thơ tự do, giọng điệu tâm tình.

+ Hình ảnh giản dị, chân thực.

+ Biện pháp: Điệp từ, so sánh (“như cái cây”), ẩn dụ

+ Ngôn ngữ giàu cảm xúc, gần gũi đời sống.

(Lưu ý: HS chỉ ra các biện pháp NT gắn với đặc trưng của thơ nhưng phải khái quát tác dụng trong việc làm nổi bật nội dung – tránh việc chỉ liệt kê NT)

* Kết đoạn:

-  Khẳng định giá trị của đoạn thơ.

- Liên hệ bản thân – bài học và thông điệp: Cần trân trọng quá khứ và sống có trách nhiệm với gia đình, quê hương.

III. Tiêu chí sáng tạo

·       - Đạt điểm (0,25đ): Học sinh có những liên hệ thực tế tinh tế, cách dùng từ giàu hình ảnh, có sự đồng cảm sâu sắc với nỗi lòng của người bà hoặc đưa ra những suy ngẫm sâu sắc về việc giữ gìn "gốc rễ" trong thời đại số.

·       - Không đạt (0đ): Viết lặp ý, diễn xuôi lại thơ mà không có sự phân tích hay mở rộng cảm xúc.

0,25

1,25

0,25

0,25

Bài văn NLXH 400 chữ trình bày suy nghĩ của em về: Trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống “biết ơn cội nguồn” trong xã hội hiện nay.

4

I. Hình thức

- Có đủ mở bài giới thiệu được vấn đề nghị luận; thân bài đưa ra ý kiến bàn luận vấn đề một cách thuyết phục, có dẫn chứng; kết bài khẳng định lại vấn đề nghị luận…

- Dung lượng khoảng 400 – 450 chữ.

- Lập luận rõ ràng, mạch lạc.

0,5

II. Về nội dung: xác định đúng vấn đề nghị luận: trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc biết ơn và gìn giữ cội nguồn.

HS sử dụng các thao tác lập luận, để bàn luận vấn đề

3,0

III. Yêu cầu cụ thể: HS có thể trình bày theo nhiều cách, sau đây là gợi ý:

1. Mở bài

- Giới thiệu được vấn đề nghị luận: Trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống biết ơn cội nguồn

2. Thân bài

a. Giải thích:

+ Biết ơn cội nguồn: Là ghi nhớ, trân trọng công lao của tổ tiên, gia đình, quê hương.

+ Trách nhiệm của thế hệ trẻ: Ý thức, hành động cụ thể để giữ gìn và phát huy truyền thống đó.

b. Bàn luận

* Vì sao thế hệ trẻ cần biết ơn cội nguồn: Cội nguồn là nền tảng hình thành mỗi con người. Là đạo lí truyền thống của dân tộc. Giúp con người sống có nhân cách, có ý thức trách nhiệm…

* Biểu hiện của việc biết ơn cội nguồn: Kính trọng ông bà, cha mẹ, thầy cô. Gìn giữ bản sắc văn hóa, truyền thống dân tộc. Học tập, rèn luyện để đóng góp cho quê hương. (Dẫn chứng)

* Vai trò, ý nghĩa: Là đạo lí truyền thống tốt đẹp . Giúp hình thành nhân cách, lối sống nghĩa tình. Là nền tảng gắn kết xã hội…

* Thực trạng trách nhiệm cụ thể của thế hệ trẻ hiện nay

- Nhiều bạn trẻ sống nghĩa tình, tham gia hoạt động tri ân.

- Biết ơn gia đình, kính trọng thầy cô.

- Hướng về cội nguồn: Tham gia hoạt động “đền ơn đáp nghĩa”, thiện nguyện, tìm hiểu lịch sử, giữ gìn truyền thống. Một số bạn trẻ quay về xây dựng quê hương, quảng bá văn hóa dân tộc (qua mạng xã hội, sáng tạo nội dung). HS lấy dẫn chứng

* Mở rộng vấn đề: phê phán

- Vẫn còn một bộ phận giới trẻ chưa ý thức đầy đủ về trách nhiệm gìn giữ và phát huy truyền thống biết ơn cội nguồn.

- Sống thờ ơ, vô cảm với gia đình, ít quan tâm đến ông bà, cha mẹ, thậm chí coi những hi sinh của người thân là điều hiển nhiên.

- Chạy theo lối sống thực dụng, đề cao vật chất mà xem nhẹ các giá trị tinh thần, dần xa rời truyền thống dân tộc.

- Sự thiếu hiểu biết về lịch sử, văn hóa cũng khiến một số bạn trẻ trở nên “mất gốc.

(HS lấy dẫn chứng)

* Bài học nhận thức, hành động.

- Về nhận thức, mỗi người trẻ cần hiểu rằng mình là “cái cây” chỉ có thể xanh tươi khi bám chặt vào mảnh đất quê hương, nếu tách rời cội nguồn, chúng ta sẽ trở nên trống rỗng và mất đi bản sắc.

- Trách nhiệm chính là hành động:

+ Trong gia đình: Hiếu thảo, chăm sóc ông bà cha mẹ, giữ gìn nền nếp gia phong.

+ Với xã hội/quốc gia: Tìm hiểu lịch sử, tham gia các hoạt động "Đền ơn đáp nghĩa", bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc (tiếng nói, trang phục, phong tục).

+ Trong bối cảnh hội nhập: Khi "đi muôn phương", thế hệ trẻ có trách nhiệm quảng bá hình ảnh đất nước, giữ gìn bản sắc để không bị "hòa tan" giữa thế giới.

3. Kết bài:

- Khẳng định lại vấn đề

- Liên hệ bản thân – thông điệp, bài học

0,25

0,25

2,25

0,25

- Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

- Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn đạt mới mẻ.

0,25

0,25