I. PHẦN ĐỌC HIỂU (3,0 điểm):

Đọc bài thơ sau và thực hiện các câu hỏi bên dưới:

Những tháng năm lam lũ với dã tràng

Chuyện buồn vui giấu vào trong mép sóng

Cả xóm chài xôn xao chiều biển động

Bão giông thường tạt xuống lắm buồn đau

 

Mẹ lặng thầm ngồi tát cạn đêm thâu

Lo nỗi đời nhiều mưa nguồn chớp bể

Tôi nông nổi đi hết bờ tuổi trẻ

Còn nghe lời nhắn nhủ tự xa sâu

 

Những con đê cường tráng tựa vai nhau

Vẫn nở vàng một loài hoa nhỏ dại

Khi tôi đi sóng vỗ vào nỗi nhớ

Khi tôi về biển hát điệu dân ca…                                   

(Trích: Gửi quê - Trần Văn Lợi (**), in trong tập thơ Miền gió cát, NXB Thanh niên, 2000, tr.10)

(0,5 điểm): Xác định thể thơ của bài thơ trên.

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận văn học gồm 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận.

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận

HS có thể triển khai theo nhiều cách, lập luận chặt chẽ thuyết phục. Sau đây là một hướng gợi ý:

1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Tác giả, hoàn cảnh xuất xứ của tác phẩm

- Nội dung chủ đề:

      Truyện kể về gia đình Thu, vì bà ốm mẹ Thu đi chợ từ sớm để bán rau lấy tiền mua thuốc cho bà. Sắp đến tết trung thu mà Thu chẳng có đèn ông sao để đi chơi cùng các bạn. Buổi chiều khi Thu đi học về em vui mừng thấy bà đã khỏe hơn, mẹ đi chợ về và có quà là chiếc đèn ông sao mà em từng ao ước. Thu vui sướng nghĩ đến buổi tối được đi rước đèn cùng các bạn.Thu lấy ra chiếc bánh nướng nhỏ là phần quà mà em được tặng từ một đoàn thanh niên tình nguyện về trường để cả nhà em cùng được đón tết trung thu.

       Truyện thể hiện rõ nét chủ đề về tình yêu thương, sự quan tâm của những thành viên trong gia đình qua đó ngợi ca tình cảm gia đình thiêng liêng mà gần gũi. Đây là chủ đề không mới nhưng được tác giả Trọng Bảo khai thác tinh tế và nhân văn, khắc họa sâu sắc những giá trị của tình thân.

2. Phân tích nội dung chủ đề của tác phẩm

- Vẻ đẹp của bé Thu – hiếu thảo, hiểu chuyện, giàu yêu thương:

+ Dù còn nhỏ nhưng hiểu chuyện, luôn yêu thương, quan tâm đến người thân trong gia đình: Chăm sóc bà khi mẹ đi chợ sớm, nhường thức ăn cho bà, hiểu sự vất vả của mẹ.

+ Dù rất muốn được đi rước đèn với các bạn nhưng hiểu hoàn cảnh gia đình mình nên không đòi hỏi mẹ mua đèn lồng, từ chối đi chơi cùng các bạn.

+ Cố gắng học thật giỏi để bà và mẹ vui lòng.

+ Từ chối nhận đồ chơi mà xin phần quà là chiếc bánh nướng nhỏ để mang về cùng bà và mẹ đón tết trung thu.

(HS lấy bằng chứng và phân tích).

=> Thu là đứa trẻ ngoan, hiểu chuyện và luôn yêu thương người thân trong gia đình mình từ đó giúp người đọc cảm nhận giá trị của tình yêu thương nhất là tình cảm gia đình, tình cảm cao đẹp trong trái tim mỗi người.

- Tình yêu thương của người mẹ và bà:

+ Luôn dành tình yêu thương cho thành viên trong gia đình: Mẹ đi bán rau sớm để có tiền mua thuốc cho bà và lo cho gia đình. Mẹ chuẩn bị chu đáo đồ ăn sáng cho cả hai bà cháu và không quên mua cho con gái nhỏ chiếc đèn ông sao để con được vui chơi cùng bạn bè.

+ Bà luôn chăm lo cho Thu, nhắc nhở Thu ăn sáng để đi học.

=> Cả bà và mẹ đều yêu thương, chăm lo cho Thu, từ đó ta thấy gia đình quan trọng và cần thiết với mỗi người. Tác giả thầm nhắn nhủ đến mọi người hãy nâng niu và trân quý gia đình nhỏ bé của chính mình bởi đó là nơi mà mỗi người luôn được hạnh phúc nhất..

3. Phân tích nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm

- Cốt truyện: đơn giản, xoay quanh số ít các nhân vật, nhưng vẫn toát lên những ý nghĩa sâu sắc.

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Nhân vật được khắc họa qua ngoại hình, lời nói, hành động, từ đó nổi bật lên đặc điểm, tính cách... (nhân vật “Hà” dù còn nhỏ nhưng luôn biết suy nghĩ, giàu lòng yêu thương; người mẹ luôn quan tâm đến các thành viên trong gia đình và rất tinh tế, khéo léo, hiếu thảo và hết lòng thương con...)

- Ngôi kể: ngôi thứ ba, điểm nhìn đặt vào nhân vật Hà làm cho câu chuyện trở nên gần gũi như đang diễn ra ngoài đời thực nhưng vẫn tạo được đồng cảm với nhân vật.

- Chi tiết: Có chi tiết đặc sắc toát lên ý nghĩa câu chuyện như Con

mới chính là Trung thu của mẹ

- Nhan đề của truyện: Trung thu của mẹ vừa mang ý nghĩa vừa gợi sự tò mò cho người đọc…

(HS nêu được đặc sắc nghệ thuật, dẫn ra bằng chứng và đánh giá được hiệu quả của nét đặc sắc nghệ thuật ấy...)

4. Đánh giá chung

- Khái quát nghệ thuật và nội dung của truyện.

- Nêu thông điệp, bài học rút ra từ câu chuyện.

- Liên hệ so sánh với các tác phẩm khác

0,5

2,0

1,0

0,5

d. Đảm bảo chính tả, chuẩn ngữ nghĩa, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn đạt mới mẻ.

0,25

a. Đảm bảo cấu trúc của đoạn văn nghị luận, đủ dung lượng.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận.

0,25

c. Triển khai vấn đề hợp lí: HS có thể triển khai theo nhiều cách trên cơ sở kết hợp lí lẽ và bằng chứng để tạo sự liên kết chặt chẽ, lô gic, thuyết phục. Có thể tham khảo hướng triển khai sau:

1,0

* Giải thích vấn đề nghị luận:

 - Kết nối với thiên nhiên là yêu quý, gần gũi, hòa hợp, cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên.

* Bàn luận, phân tích

+ Thực trạng: Việc thiếu kết nối, thiếu gần gũi với thiên nhiên đang trở thành một vấn đề ngày càng phổ biến ở nhiều học sinh hiện nay. Đó không còn chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là vấn đề của xã hội.

+ Nguyên nhân: Xuất phát từ những áp lực trong học tập, xã hội; thói quen trong sinh hoạt: Ít vận động, dành nhiều thời gian “ôm” điện thoại để “sống ảo” thay vì mở lòng, tương tác, giao cảm với

thiên nhiên…

+ Tác hại: Việc thiếu kết nối, giao cảm với thiên nhiên khiến một bộ phận học sinh chịu tác động tiêu cực về sức khỏe thể chất cũng như tâm thần, tăng nguy cơ trầm cảm...

* Đề xuất giải pháp khả thi và có tính thuyết phục:

     + Dành thời gian để sống và cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên.

     + Tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ thiên nhiên như: giữ vệ sinh môi trường, sử dụng tiết kiệm năng lượng, trồng cây xanh, yêu quý động vật.

     + Gia đình và nhà trường cần tạo cơ hội để học sinh có điều kiện gần gũi với thiên nhiên. Xây dựng Mái nhà xanh - Trường học xanh - Lớp học xanh.  

     + Có nhiều hoạt động thiết thực nhằm nâng cao nhận thức của

cộng đồng về ý nghĩa, vai trò của lối sống gần gũi, chan hòa với

thiên …; kêu gọi chung tay bảo vệ và phát triển thiên nhiên.

* Mở rộng, trao đổi với quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác để có cái nhìn toàn diện.

Cần phê phán các cá nhân, các tổ chức có hành vi xấu: phá rừng, thải nước ô nhiễm, săn bắt động vật...

d. Chính tả: Đảm bảo quy tắc về chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn

0,25

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề; cách diễn đạt mới mẻ, độc đáo.

0,25