PHẦN I: ĐỌC HIỂU (4.0 điểm)

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:

Cho dù sức khỏe đang giảm sút nghiêm trọng, thầy Par Harfan thậm chí còn hăng say giảng bài cho chúng tôi hơn sau chiến thắng ở giải Học sinh giỏi. Thầy không biết mệt mỏi là gì, dốc lòng dốc sức chuẩn bị cho chúng tôi đối mặt với kỳ thi tốt nghiệp sắp đến.

Thầy hướng dẫn cho chúng tôi hàng giờ liền. Thầy làm việc như thể đang chạy đua với cái gì đó. Nên dù phải học cật lực như thế, chúng tôi vẫn quá đỗi vui mừng. Phương pháp giảng dạy của thầy Harfan giúp cho những bài học thuộc lòng dường như trở thành bữa ăn thịnh soạn. Những bài toán hóc búa trở thành những trận thi thố, môn số học khó nuốt giờ thành môn giải trí.

Vào những ngày cuối tuần, thầy Harfan đi xe đạp 100 cây số đến Tanjong Pandan⁽¹⁾ mang theo cái giỏ đựng đủ thứ hoa màu từ vườn nhà thầy: dứa, chuối, riềng nếp và cả khoai nướng nữa. Thầy bán những thứ ấy để mua sách cho chúng tôi. Trên đường về, thầy ghé qua thư viện thành phố. Thầy vào đó mượn đề thi tốt nghiệp các năm trước.

Nhưng bệnh suyễn của thầy Harfan đang mỗi ngày một nặng thêm. Thầy còn ho ra cả máu, chúng tôi thường phải nhắc thầy nghỉ ngơi.

“Không lên lớp thì thầy còn mệt hơn ấy chứ” thầy luôn bảo thế.

“Và nếu thầy có chết, thầy sẽ chết tại ngôi trường này” thầy đùa.

Thầy Harfan cứ tiếp tục làm việc không ngơi nghỉ như thế. Thầy chữa bài tập cho chúng tôi đến tận khuya lơ khuya lắc. Thầy phê thật chi tiết vào tờ kiểm tra của chúng tôi, hướng dẫn cách khắc phục từng khuyết điểm một.

Suốt hàng mấy tháng trời, tối nào cũng vậy, sau buổi đọc kinh Koran⁽²⁾ chúng tôi lại chạy ào về trường để nhận bài tập làm thêm thầy Harfan giao.

Vậy mà vào một đêm nọ, chúng tôi đợi trong lớp mất một lúc mà không thấy thầy Harfan đến. Chúng tôi bèn đến văn phòng thầy bên cạnh vườn trường. Chúng tôi gõ cửa, nhưng không nghe tiếng trả lời. Chúng tôi mở cửa và trông thấy thầy ngồi gục mặt lên bàn. Tôi gọi thầy, nhưng thầy không đáp lại. Tôi đến gần hơn một chút và thấy thầy như đang ngủ say. Tôi tiến lại gần hơn và gọi thầy lần nữa. Thầy vẫn im lặng. Tôi chạm vào tay thầy, bàn tay lạnh như đá. Thầy không còn thở nữa. Thầy Harfan đã ra đi.

(Lược bỏ một đoạn: Thầy Harfan đi dạy đã hơn ba mươi năm, thầy là người đầu tiên góp phần xây dựng nên ngôi trường Muhammadiyah⁽³⁾ ở Indonesia. Ngày đó, sự phân biệt giáo dục vô tình khiến cho trẻ em bỏ học dần. Chúng trở thành cu li hoặc làm ngư dân.)

Nhưng thầy Harfan vẫn luôn cần mẫn cố gắng thuyết phục những đứa trẻ ấy rằng học thức thể hiện lòng tự trọng, rằng giáo dục thể hiện lòng sùng kính đối với đấng tạo hóa, rằng học tập không phải lúc nào cũng buộc chắc với những mục tiêu như lấy được bằng cấp hay trở nên giàu có. Học tập là cao quý, là ca tụng nhân bản, là niềm vui khi được cắp sách tới trường và là ánh sáng văn minh. Đó là định nghĩa hết sức thú vị đến hơi thở cuối cùng mới có thể giữ được. Một cái chết vinh quang, như thầy vẫn hằng mong muốn.

Không có phát súng tiễn biệt, không một vòng hoa viếng, không phần thưởng nào từ chính quyền hay bài phúng điếu từ Bộ Giáo dục, không một lời ngợi ca nào từ bất kỳ ai. Nhưng thầy đã để lại một cái giếng mát lành trong tim của mười đứa học sinh chúng tôi, một cái giếng kiến thức không bao giờ cạn. […]

(Trích Chương 31 – “Chiến binh cầu vồng”⁽⁴⁾ , Andrea Hirata, NXB Hội nhà văn, 2020)

Chú thích:

⁽¹⁾ Tanjong Pandan: Thành phố trên đảo Belitong

⁽²⁾ Kinh Koran: Văn bản tôn giáo của những người theo đạo Hồi

⁽³⁾ Muhammadiyah: Ngôi trường do thầy Harfan làm hiệu trưởng chỉ vẻn vẹn có 10 học sinh

⁽⁴⁾ “Chiến binh cầu vồng”: Truyện được xuất bản lần đầu năm 2005 và nhanh chóng trở thành một hiện tượng văn học tại Indonesia và trên toàn thế giới. Truyện kể về cuộc sống của một nhóm học sinh nghèo tại một ngôi trường nhỏ bé và thiếu thốn có tên là Muhammadiyah trên đảo Belitong, một hòn đảo xa xôi ở Indonesia, nơi mà số phận của những đứa trẻ gần như đã được định đoạt bởi sự nghèo đói và bất công xã hội. Dưới sự dẫn dắt của thầy giáo Harfan và cô giáo Mus, 10 đứa trẻ với những tính cách và hoàn cảnh khác nhau đã cùng nhau trải qua những thử thách khắc nghiệt, nuôi dưỡng ước mơ và hy vọng cho một tương lai tươi sáng hơn.

(0,5 điểm). Xác định đề tài của đoạn trích trên.

a. Bảo đảm cấu trúc bài văn nghị luận

Mở bài giới thiệu khái quát vấn đề nghị luận; thân bài thực hiện các yêu cầu của đề bài; kết bài khẳng định vấn đề nghị luận.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Em cần làm gì để phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo” trong môi trường học đường hiện nay?

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm:

Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, cần vận dụng kết hợp các thao tác lập luận, phối hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

* Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm của cá nhân về vấn đề.

- Giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Nêu được ý kiến cá nhân về tính chất quan trọng, cần thiết của việc giải quyết vấn đề.

* Triển khai vấn đề nghị luận:

- Giải thích

+ Tôn sư trọng đạo: Là thể hiện thái độ tôn kính, tôn trọng thầy cô giáo, đề cao giá trị tri thức, những điều mà thầy cô truyền dạy.

+ Môi trường học đường: trường học, lớp học…

→ Phát huy truyền thống Tôn sư trọng đạo là việc vô cùng cần thiết trong xã hội ngày nay, tạo nền tảng cho sự phát triển của giáo dục, đồng thời góp phần xây dựng nhân cách, văn hóa, đạo đức con người.

- Thực trạng

    Trong xã hội hiện nay, nhiều học sinh biết kính trọng, biết ơn thầy cô giáo

   Tuy nhiên, một bộ phận học sinh vô lễ, thiếu tôn trọng thầy cô: nói năng hỗn hào, thậm chí có hành vi xúc phạm, chống đối. Nhiều HS coi thường việc học, thờ ơ với lời dạy của thầy cô, chỉ học đối phó... Một số giáo viên có lời nói, hành động thiếu chuẩn mực, thiếu nhân văn đối với HS...

(HS cần nêu được ít nhất 1 trong số các thực trạng trên)

- Nguyên nhân

+ Chủ quan: Một số em lười biếng, thiếu ý thức học tập, bị ảnh hưởng bởi lối sống thực dụng, coi trọng vật chất hơn đạo lí, dẫn tới vô lễ, hỗn hào.... Một số thầy cô thiếu kiềm chế, nóng nảy nên có cách ứng xử chưa phù hợp với học sinh...

+ Khách quan: Gia đình chưa chú trọng dạy con lễ nghĩa, nuông chiều quá mức hoặc buông lỏng quản lí.... Nhà trường còn nặng về thi cử, bệnh thành tích.... Xã hội do ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội, truyền thông làm méo mó hình ảnh người thầy...

- Hậu quả

   + Cá nhân: Học sinh chán học, bỏ học, thiếu định hướng, nhân cách méo mó...

+ Giáo viên: mất động lực, giảm uy tín, dễ bỏ nghề, từ đó khiến môi trường giáo dục nặng nề, giảm chất lượng...

+ Xã hội: truyền thống “tôn sư trọng đạo” bị mai một, niềm tin vào giáo dục suy giảm, ảnh hưởng sự phát triển đất nước....

- Phản đề/ mở rộng vấn đề hoặc ý kiến trái chiều và phản bác ý kiến đó.

- Giải pháp (phần trọng tâm)

Nếu HS không phân tích mà chỉ nêu giải pháp thì cho 1/3 số điểm

* Đối với học sinh:

+ Giữ thái độ lễ phép, kính trọng thầy cô trong giao tiếp và học tập.

+ Chăm chỉ học hành, rèn luyện nhân cách, coi đó là cách báo đáp công ơn thầy cô.

+ Biết lắng nghe, chia sẻ, cảm thông với thầy cô; không xúc phạm hay lan truyền thông tin sai lệch về thầy cô trên mạng xã hội.

+……

* Đối với thầy cô:

+ Hết lòng yêu thương, kiên nhẫn dạy dỗ, quan tâm, chăm sóc HS

+ Tôn trọng, lắng nghe ý kiến hoặc những lời tâm sự của HS để giúp đỡ các em khi cần thiết.

+……

* Đối với gia đình: Cha mẹ cần giáo dục con cái ngay từ nhỏ biết kính trọng thầy cô, phối hợp chặt chẽ với nhà trường để quản lí và định hướng con cái, giúp con cái hình thành thái độ đúng đắn, lễ phép, góp phần phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo”.

+……

* Đối với xã hội: Tôn vinh, tri ân thầy cô; ngăn chặn, xử lí thông tin bôi nhọ, xuyên tạc quan hệ thầy trò nhằm giúp lan tỏa giá trị nhân văn, củng cố niềm tin của xã hội vào giáo dục, giữ gìn truyền thống đạo lí dân tộc.

+……

( HS cần linh hoạt các giải pháp)

- Liên hệ bản thân

* Khẳng định lại quan điểm cá nhân đã trình bày và rút ra bài học nhận thức và hành động, thông điệp.

3,0

d. Chính tả, từ ngữ, ngữ pháp

Bảo đảm chuẩn chính tả, từ ngữ, ngữ pháp tiếng Việt.

0,25

đ. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc, có ý tưởng riêng phù hợp với vấn đề nghị luận, có cách lập luận, diễn đạt mới mẻ.

0,25

a. Đảm bảo cấu trúc đoạn văn nghị luận:

- Mở đoạn: Giới thiệu tác giả, tác phẩm, vấn đề nghị luận

- Thân đoạn: Phân tích làm rõ nhân vật thầy Harfan

- Kết đoạn: Khẳng định lại giá trị, ý nghĩa của hình tượng nhân vật

0,25

b. Xác định đúng yêu cầu nghị luận: phân tích nhân vật thầy Harfan trong đoạn trích.

c. Phân tích làm rõ:

- Nhân vật thầy Harfan trong đoạn trích:

+ Thầy luôn hết lòng vì học trò, tận tụy giảng dạy, dù sức khỏe suy kiệt vẫn miệt mài chuẩn bị cho học sinh thi tốt nghiệp.

+ Vì học sinh, thầy sẵn sàng hy sinh thầm lặng: đạp xe 100 km, bán nông sản để mua sách, mượn đề thi cho học trò.

+ Thầy luôn giữ niềm tin vào lý tưởng giáo dục: coi học tập là cao quý, là văn minh, không chỉ vì bằng cấp hay tiền bạc.

+ Sự ra đi lặng lẽ của thầy đã để lại sự tiếc thương, tình cảm vô giá trong lòng học sinh.

 => Ý nghĩa hình tượng nhân vật: hình tượng người thầy tận tụy với nhân cách cao đẹp chính là biểu tượng cho tình yêu nghề và tình yêu thương các học trò.

(HS cũng có thể nêu ý nghĩa của hình tượng nhân vật trong việc làm rõ chủ đề truyện: Qua hình tượng nhân vật thầy Harfan, tác giả đã ca ngợi những thầy cô giáo có nhân cách cao đẹp, hết lòng vì học sinh thân yêu)

* Lưu ý: Trong quá trình phân tích, học sinh cần kết hợp các bằng chứng về lời nói, hành động, tâm lí của nhân vật…

- Nghệ thuật:

+ Nghệ thuật khắc họa nhân vật: Khắc họa qua hành động, lời nói, qua mối quan hệ với các nhân vật khác,…

 + Giọng văn xúc động

 + Ngôn ngữ tự nhiên, sinh động, hấp dẫn, gây ấn tượng với người đọc.

* Lưu ý: HS phải nêu được tối thiểu 2 phương diện nghệ thuật. (Nếu HS chỉ nêu được ý thứ nhất – quan trọng nhất – thì vẫn cho 0,25đ; nếu không nêu được ý 1 nhưng nêu các ý khác thì không cho điểm)

1,5

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về hình ảnh thơ, có cách diễn đạt sáng tạo, mới mẻ.

0,25