I. ĐỌC HIỂU: (3,0 điểm)

Đọc ngữ liệu sau:

Như những cây cỏ dại mọc ở ven đường - đến cái tên cũng không được người đời nhớ tới - cũng đang nỗ lực để sống. Những cây cỏ dại ấy, tuy mọc lên giữa vết nứt trên đường nhựa, bị thiêu đốt bởi cái nóng ngày hè nhưng nó vẫn nỗ lực vượt qua chỗ chật chội, thoát khỏi nóng bỏng để nở hoa, kết hạt. Một nhánh cỏ dại cũng biết chịu đựng hoàn cảnh để tồn tại.

Thế giới tự nhiên xung quanh chúng ta tồn tại được cũng là nhờ sự nỗ lực của từng nhánh, từng nhánh cỏ dại mọc lên từ khe nứt trên mặt đường nhựa như vậy. Động vật, kể cả côn trùng cũng thế. Để sống còn, tất cả đều phải nỗ lực hết mình. Nỗ lực không phải là điều gì đặc biệt cả. Nỗ lực là lẽ đương nhiên để tồn tại.

Trong học tập, trong công việc nhiều khi nỗ lực rồi mà vẫn không thành công. Những lúc đó, nếu chúng ta thử tiếp tục cố gắng, cố gắng đến mức tối đa mà vẫn không thành thì sau đó có phải bỏ cuộc mới không ân hận.

Nhưng nếu đó là kết quả nỗ lực nửa vời thì thế nào cũng có lúc các bạn phải hối hận và thất vọng: “Biết vậy mình cố gắng thêm chút nữa thì đâu đến nỗi này”. Không có gì vô nghĩa bằng cuộc đời của những người suốt đời chỉ biết có “lẽ ra...” hay “biết thế...".

(Trích Ước mơ của bạn nhất định thành hiện thực,

Inamori Kazuo, NXB Trẻ, 2019, tr. 118-119)

Trả lời câu hỏi/ Thực hiện yêu cầu:

(0,5 điểm) Đoạn trích trên bàn về vấn đề gì?

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

Có đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

Hướng dẫn chấm:

- Bài làm đầy đủ ba phần: 0,25 điểm.

- Bài làm chưa đầy đủ ba phần: 0,00 điểm.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Bài thơ ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, ấm áp và niềm hạnh phúc giản dị, vô tận của người mẹ khi được chở che, nuôi dưỡng, đồng hành cùng con.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,5 điểm.

- Thí sinh xác định chưa đầy đủ vấn đề nghị luận: 0,25 điểm.

0,5

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

c.1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu đôi nét khái quát về tác giả Hồng Vũ;

- Giới thiệu khái quát về bài thơ Mùa cỏ nở hoa và nêu vấn đề nghị luận.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh giới thiệu được như đáp án: 0,5 điểm.

- Thí sinh chỉ giới thiệu được 1 ý: 0,25 điểm.

0,5

c.2. Phân tích, đánh giá nội dung chủ đề

- Bài thơ thể hiện sâu sắc tình yêu thương bao la và niềm hạnh phúc giản dị của người mẹ dành cho con:

- Phân tích:

+ Con là vẻ đẹp rực rỡ nhất của mẹ: mẹ là “cánh đồng”, con là “cỏ, nở hoa trong lòng mẹ”.

+ Tình mẹ bao la, bền bỉ, dịu dàng: mẹ tuy “chẳng đủ rộng dài như sông bể” nhưng tình yêu con luôn đong đầy “chứa chan ngày nắng”, “hứng muôn ánh sao rơi”, “sương lấp lánh”,...

+ Niềm hạnh phúc giản dị của mẹ: mong con "cứ hồn nhiên mà lớn", "phủ xanh non lên đất mẹ hiền hòa", hạnh phúc của mẹ: “Được bên con mãi mãi đến vô cùng."

- Mùa cỏ nở hoa là một khúc ca về tình yêu thương, nơi tình mẫu tử được tôn vinh là mạch nguồn vô tận, nuôi dưỡng niềm hạnh phúc làm mẹ giản dị và vĩnh cửu.

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm hợp lí; lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng; bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng): 1,5 điểm.

-. Đáp ứng tương đối yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm khá hợp lí; lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không tiêu biểu): 0,75 – 1,25 điểm.

- Chưa đáp ứng yêu cầu của đề bài; lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng; không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 - 0,5 điểm.

1,5

c.3. Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật

- Thể thơ và nhịp điệu: Thể thơ tự do (đa dạng số chữ trong câu, gieo vần, ngắt nhịp linh hoạt), giọng điệu thủ thỉ, tâm tình.

- Ngôn ngữ và hình ảnh thơ: Ngôn ngữ thơ giàu chất tạo hình, biểu cảm (lấp lánh, trong ngần, hiền hòa, rộn ràng, thơm thảo), hình ảnh thiên nhiên gần gũi, quen thuộc, có tính tượng trưng (cánh đồng, cỏ, hoa, nắng, sương).

- Biện pháp tu từ: Ẩn dụ (cánh đồng; cỏ nở hoa; mạch ngầm), nhân hóa (cỏ hồn nhiên; cỏ hát), liệt kê (ngày nắng; sao rơi; sương lấp lánh),…

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm hợp lí; lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng; bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng): 1,5 điểm.

-. Đáp ứng tương đối yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm khá hợp lí; lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không tiêu biểu): 0,75 – 1,25 điểm.

- Chưa đáp ứng yêu cầu của đề bài; lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng; không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 - 0,5 điểm.

1,5

c.4. Đánh giá chung

Bài thơ thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng, con là nguồn sống, hạnh phúc của mẹ. Giọng thơ nhẹ nhàng, hình ảnh thơ giản dị mà chứa đựng triết lí nhân sinh sâu sắc.

Hướng dẫn chấm:

- Bài làm nêu được cảm nghĩ của bản thân về tác phẩm: 0,25 điểm.

- Bài làm chưa nêu được cảm nghĩ của bản thân về tác phẩm: 0,0 điểm.

0,25

d. Chính tả, ngữ pháp

 Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

Hướng dẫn chấm:

Không cho điểm bài làm mắc quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp.

0,25

e. Sáng tạo

- Lời văn có cảm xúc, giàu hình ảnh, có chất văn, có giọng điệu riêng;

- Biết liên hệ so sánh với tác phẩm khác để làm nổi bật nét đặc sắc của đoạn thơ.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh đáp ứng được 1 trong 2 yêu cầu: 0,25 điểm.

- Thí sinh không đáp ứng được yêu cầu nào: 0,00 điểm.

0,25

Trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của sự nỗ lực trong cuộc sống.

2,0

a. Đảm bảo yêu cầu về hình thức đoạn văn

Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng - phân - hợp,...

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: ý nghĩa của sự nỗ lực trong cuộc sống.

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận

Học sinh lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách nhưng phải làm rõ ý nghĩa của sự nỗ lực trong cuộc sống.

  Có thể theo hướng sau:

- Nỗ lực là sự cố gắng, kiên trì vượt qua khó khăn và giới hạn của bản thân để đạt được mục tiêu trong học tập, công việc và cuộc sống. Người có tinh thần nỗ lực là người luôn chủ động vươn lên, không ngại thử thách, không dễ dàng bỏ cuộc, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

- Ý nghĩa của sự nỗ lực trong cuộc sống:

   + Nỗ lực giúp con người hoàn thiện bản thân, rèn luyện ý chí, nghị lực và khả năng vượt qua nghịch cảnh.

   + Nỗ lực là con đường dẫn đến thành công, giúp mỗi người đạt được ước mơ, khẳng định giá trị và vị thế của mình trong xã hội.

 + Nỗ lực mang lại niềm vui, sự tự tin và ý nghĩa sống, giúp con người sống trọn vẹn, không hối tiếc dù kết quả chưa trọn vẹn.

    + Trong xã hội hiện đại, nỗ lực còn là nguồn động lực phát triển chung, góp phần xây dựng một cộng đồng tiến bộ, nhân ái và bền vững.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh triển khai vấn đề chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng; dẫn chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và dẫn chứng: 1,0 điểm.

- Thí sinh triển khai vấn đề chưa thật chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng nhưng không có dẫn chứng hoặc dẫn chứng không tiêu biểu: 0,5 điểm – 0,75 điểm.

- Thí sinh triển khai vấn đề không chặt chẽ, thiếu thuyết phục: lí lẽ không xác đáng, không liên quan mật thiết đến vấn đề nghị luận; không có dẫn chứng hoặc dẫn chứng không phù hợp: 0,25 điểm.

- Thí sinh hoàn toàn không triển khai được vấn đề: 0,00 điểm.

Lưu ý: Thí sinh có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

1,0

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

Hướng dẫn chấm:

Không cho điểm nếu bài làm có quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp.

0,25

e. Sáng tạo

- Thể hiện suy nghĩ sâu sắc, có cách nhìn riêng, mới mẻ về vấn đề nghị luận;

- Có cách diễn đạt sáng tạo, lời văn giàu hình ảnh, có giọng điệu riêng.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh đáp ứng được 1 trong 2 yêu cầu: 0,25 điểm.

- Thí sinh không đáp ứng được yêu cầu nào: 0,00 điểm.

0,25