I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau:

         (…) Lúc ngồi bên bạn bè, dạo trên mặt hồ dịu trong ấy, cũng là lúc tôi chợt nhận ra điều giản dị này: đời người là một cuộc tìm kiếm thanh an. Dù mỗi thời một khác, nhưng dường như đích đến đều chung. Ấy là sự trong lành, an ổn cho thân tâm và cho đời sống. Tất nhiên, có loại người không có hoặc sớm đánh mất khao khát ấy. Chả hiểu sao, với họ, trường đời là trường đục, đục nước mới béo cò. Để béo cò, họ đã cố tình khuấy đục, gây nhiễm. Họ sẵn sàng chà đạp lên thanh an ở đời này. Cũng có người thì thỏa hiệp. Với họ, nước trong thì làm gì có cá. Họ xoay xỏa để chung sống, chung thân với ô nhiễm. Còn phần đông thì không chịu thỏa hiệp. Dù bị đày vào giữa chốn ô trọc, họ vẫn tìm cách hoá giải, vượt thoát. Còn sức, còn sống, thì còn cố kiếm tìm. Không được toàn phần, thì gắng được phần nào đó. Cố mà tìm nơi thanh an hơn cả trong cái môi sinh nhiễm bẩn này. Sống như là nỗ lực bảo dưỡng mình. Có người còn quyết trút bỏ hết, từ chối tất cả những nặng nợ thế tục để được sống với tự nhiên, với bản thể, bản nguyên của mình.

           Khi ấy, tôi bỗng nhớ đến một người bạn lớn. Chị vốn là một nhà thơ có tiếng. Một đời thăng trầm: khổ nhục cũng lắm, danh vọng cũng nhiều. Bao năm đất cảng, lăn lưng kiếm sống, chăm lo gia đình, con cháu, đến lúc mọi chuyện cũng đã ổn hết rồi. Bẵng đi một độ ít liên hệ, tôi tưởng chị vẫn yên ổn phần đời còn lại với cuộc sống Hải Phòng. Nào ngờ, một lần, qua Facebook, lại thấy chị sống tận trong hồ Suối Vàng Lâm Đồng, như một nhà tu hành. Thì ra, bao năm chị nín lặng, nén chịu để làm tròn mọi bổn phận. Nay thì đã xong, chị thấy cần phải được sống cho mình, sống đúng mình. Chị đã quyết dứt bỏ hoàn toàn cuộc sống tiện nghi chốn đô thị phồn tạp. Một mình tìm vào giữa rừng sâu Đà Lạt, cất một căn nhà nhỏ, giữa thông ngàn, suối vắng, cỏ dại, hoa hoang, để mỗi ngày sống phải thực là một ngày thanh an cổ tích. Chưa bao giờ chị an lạc như thế. Nhiều bạn bè thấy người bạn bảy mươi tuổi dám sống như vậy, rất muốn noi theo. Người này người kia đã mua đất, cất nhà, đã vỡ hoang, đã gieo cây, ươm hoa… Nhưng giữa cuộc thì bỏ ngang. Về lại nơi phiền tạp, tiếp tục nhịp đời cũ. Thỉnh thoảng, ngán phố, có lên thăm người bạn già và chỗ đất đã khẩn đôi ngày. Cũng xem như là khất thực chút thanh an cho mình. Rồi, thì xuống núi, trong buồn bã (...).

(Trích “Tự tình cùng cái đẹp”, Chu Văn Sơn, NXB Hội Nhà văn, 2019, tr.160 – 162)

Thực hiện các yêu cầu:

“Lúc ngồi bên bạn bè, dạo trên mặt hồ dịu trong”, tác giả nhận ra điều giản dị nào?

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: Nghị luận xã hội.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Sống không chờ đợi.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận của bài viết:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

*  Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận, nêu khái quát quan điểm của bản thân về vấn đề.

*  Thân bài: Triển khai vấn đề nghị luận:

– Giải thích vấn đề nghị luận.

– Thể hiện quan điểm của người viết, có thể theo một số gợi ý sau:

+ Vì sao cần “sống không chờ đợi”?

• Cuộc sống luôn vận động và không ngừng biến chuyển, đòi hỏi mỗi người phải luôn chủ động tìm cách thích ứng.

• Nếu chỉ thụ động chờ đợi, phụ thuộc vào sự may rủi sẽ tự mình tạo nên những rào cản ngăn trở sự phát triển, biến mình trở thành kẻ tụt hậu.

• Giúp ta giữ được sự bình tĩnh, tự tin trong mọi hoàn cảnh; tận dụng và tự tạo ra cơ hội; phát huy tối đa khả năng của bản thân.

• Biết trân trọng từng khoảnh khắc của cuộc sống; sống một cuộc đời có ý nghĩa; lan tỏa năng lượng tích cực; không ngừng tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần, thúc đẩy sự phát triển của xã hội;…

+ Làm thế nào để “sống không chờ đợi”?

• Xác định mục đích sống, lí tưởng sống cao đẹp và chủ động thực hiện.

• Dám dấn thân, trải nghiệm; nhạy bén trước những biến động của đời sống.

– Mở rộng:

+ “Sống không chờ đợi” không có nghĩa là sống gấp, sống vội, sống hời hợt.

+ Phê phán những người sống thụ động, ỷ lai, trông chờ, dựa dẫm.

– Bài học nhận thức và hành động:

+ Nhận thức tầm quan trọng của việc “sống không chờ đợi”.

+ Không ngừng tích lũy, trau dồi vốn sống, kĩ năng…

*  Kết bài: Khái quát vấn đề nghị luận.

Lưu ý: HS có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

d. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu sau:

– Triển khai ít nhất được hai luận điểm để làm rõ quan điểm của cá nhân.

– Lựa chọn được các thao tác lập luận, phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận.

– Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng; bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng.

đ. Diễn đạt:

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

e. Sáng tạo:

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.aa

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn

Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. HS có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, móc xích hoặc song hành.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ trích “Vòng trắng” của nhà thơ Phạm Tiến Duật.

c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp, kết hợp chặt chẽ lí lẽ và dẫn chứng trên cơ sở bảo đảm những nội dung được đề xuất dưới đây:

– Nội dung: Đoạn thơ viết về những khốc liệt của chiến tranh, những đau thương mất mát lớn lao không gì có thể bù đắp được...

– Nghệ thuật: thể thơ tự do; giọng thơ bi tráng; ngôn ngữ giản dị, tinh tế; hình ảnh thơ giàu chất hiện thực…

Sắp xếp được hệ thống ý hợp lí theo đặc điểm bố cục của đoạn văn.

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề cần nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.