I. Đọc hiểu (4,0 điểm)

Đọc ngữ liệu sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:

NGHỆ NHÂN Ý LAN: NGƯỜI KHAI SINH RA DÒNG TRANH CÁT

(Theo Thúy Minh)

Với sự tỉ mỉ cùng đôi bàn tay khéo léo, nghệ nhân Ý Lan chính là người đầu tiên khai sinh ra dòng tranh cát đặc biệt khiến bao người Việt Nam tự hào.

Đến với nghệ thuật tranh cát từ sự tình cờ

Nghệ nhân tranh cát Ý Lan tên thật là Nguyễn Thị Hoàng Lan, sinh ra và lớn lên tại TP. Hồ Chí Minh. Cô là người người đầu tiên sáng tạo ra nghệ thuật tranh cát tại Việt Nam.

Chưa từng học qua một trường lớp hội họa nào, nghệ nhân tranh cát Ý Lan đến với môn nghệ thuật này một cách tình cờ. Trong một lần về quê chồng, cô dạo bờ biển và nhận thấy màu sắc của cát thật đẹp. Cũng như bao người khác, ý định ban đầu của Ý Lan chỉ là mang cát về đổ vào bình để cắm hoa. Nhưng không ngờ, khi cô đổ cát vào bình lại thấy màu cát hòa quyện vào nhau thật tuyệt diệu nên đã nảy sinh ra ý tưởng đi tìm các màu cát khác nhau về để tạo thành những bức tranh.         

Xem lời giải

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức: 

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý: 

- Giải thích khái niệm: sáng tạo là khả năng nghĩ ra cái mới, khác biệt với lối mòn; là sự kết hợp độc đáo giữa tư duy và hành động để tạo ra giá trị mới.

- Vai trò của sự sáng tạo:

+ Là yếu tố then chốt thúc đẩy sự phát triển trong học tập, công việc, cuộc sống.

+ Giúp con người vượt qua giới hạn, giải quyết vấn đề linh hoạt, hiệu quả.

+ Là động lực cho tiến bộ xã hội, khoa học, nghệ thuật.

- Biểu hiện của người sáng tạo:

+ Dám nghĩ khác, làm khác.

+ Không ngại thất bại, kiên trì với giải pháp mới.

+ Luôn học hỏi, đổi mới trong tư duy và hành động.

- Phê phán:

+ Lối sống rập khuôn, ngại thay đổi khiến bản thân trì trệ.

+ Lạm dụng sáng tạo thiếu cơ sở dễ dẫn đến thất bại.

- Bài học nhận thức và hành động:

+ Cần rèn luyện tư duy độc lập, tinh thần cầu tiến.

+ Trân trọng và phát huy sự sáng tạo đúng hướng để đóng góp tích cực cho xã hội.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn thuyết minh

- Học sinh biết tạo lập một bài văn thuyết minh đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài. 

b. Xác định đúng vấn đề cần thuyết minh

Hiện tượng thủy triều

c. Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

1. Mở bài

- Giới thiệu khái quát: Thủy triều là một hiện tượng tự nhiên quen thuộc ở các vùng ven biển.

- Nêu ý nghĩa: Không chỉ tạo nên vẻ đẹp kỳ thú mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất và giao thông đường thủy.

2. Thân bài

* Khái niệm thủy triều

- Thủy triều là sự dao động lên xuống của mực nước biển theo chu kỳ.

- Gồm hai trạng thái: triều lên (nước dâng) và triều xuống (nước rút).

* Nguyên nhân hình thành thủy triều

- Do lực hút hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời tác động lên Trái Đất.

- Sự quay của Trái Đất cũng góp phần tạo nên chu kỳ thủy triều.

* Đặc điểm và chu kỳ thủy triều

- Chu kỳ thường khoảng 12 giờ 25 phút/lần (2 lần triều lên và 2 lần triều xuống mỗi ngày).

- Mức độ dao động khác nhau tùy vị trí địa lý, hình dạng bờ biển, độ sâu đáy biển.

* Ảnh hưởng của thủy triều

- Tích cực:

+ Giúp tàu thuyền ra vào cảng thuận lợi.

+ Tạo môi trường sống cho nhiều loài sinh vật biển.

+ Phục vụ du lịch, đánh bắt và nuôi trồng thủy sản.

- Tiêu cực:

+ Gây khó khăn cho giao thông đường thủy nếu không tính toán đúng thời điểm.

+ Một số nơi có thủy triều mạnh có thể gây xói lở bờ biển.

* Biện pháp khai thác và ứng phó

- Lập lịch vận hành tàu thuyền theo con nước.

- Xây dựng công trình bảo vệ bờ biển.

- Nghiên cứu thủy triều để phát triển năng lượng tái tạo (điện thủy triều).

3. Kết bài

- Khẳng định: Thủy triều là hiện tượng tự nhiên vừa quen thuộc vừa quan trọng.

- Nhấn mạnh: Con người cần hiểu rõ và tận dụng hợp lý thủy triều để phục vụ đời sống, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.           

- Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.