I. Đọc hiểu (4,0 điểm)

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

CHIỀU HÔM NHỚ NHÀ

Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn

Tiếng ốc xa đưa lẩn trống đồn.

Gác mái, ngư ông về viễn phố,

Gõ sừng, mục tử lại cô thôn.

Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi,

Dặm liễu sương sa khách bước dồn.

Kẻ chốn trang đài, người lữ thứ,

Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?

(Bà Huyện Thanh Quan)

(0,5 điểm) Bài thơ Chiều hôm nhớ nhà được viết theo thể thơ nào?

- Động từ "gác mái" biểu đạt một tâm thế nhàn của ngư ông đang sống ở miền quê, đã thoát vòng danh lợi: Đảo vị ngữ “Gác mái” càng nhấn mạnh sự nghỉ ngơi thư thái của ngư ông.

- “Gõ sừng” cũng được đảo ra phía trước để nhấn mạnh cử động của mục tử (người chăn trâu) nhưng là cử động trở về, nghỉ ngơi.

- Tóm lại, hai câu thực đã thể hiện một cách tài hoa chủ đề “chiều hôm nhớ nhà” => tạo nên không khí tĩnh lặng, cảnh chiều thêm tĩnh mịch và ẩn chứa một nỗi niềm man mác, bâng khuâng của lòng người.

- Nhấn mạnh nỗi cô đơn, không ai để tâm sự, cảm giác lạc lõng của nhân vật trữ tình.

- Làm nổi bật tâm trạng bâng khuâng, nhớ nhà, hàn ôn.

- Tạo hiệu quả biểu cảm, khiến người đọc đồng cảm với tâm trạng nhân vật.

- Nhân vật trữ tình trong bài thơ là khách phương xa, đi lữ, đang trải qua cảnh chiều tối xa nhà.

- Qua các chi tiết: “Dặm liễu sương sa khách bước dồn” và câu cuối “Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?”, rõ ràng nhân vật trữ tình mang nỗi nhớ nhà, cô đơn, bâng khuâng.

- Tâm trạng ấy được thể hiện tinh tế, nhạy cảm và đồng cảm với thiên nhiên, tạo nên không khí man mác buồn đặc trưng của thơ Bà Huyện Thanh Quan.

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức: 

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý: 

* Nội dung

- Tâm trạng cô đơn, nhớ quê: Bài thơ diễn tả tâm trạng sầu thương, nhớ nhà, nhớ quê hương của người xa xứ trong buổi chiều muộn.

- Hoài niệm về quá khứ: Tác giả sử dụng bài thơ để bày tỏ nỗi hoài niệm, nuối tiếc về những kỷ niệm xưa, đồng thời thể hiện sự chán ghét thực tại.

- Buồn của thời đại: Nỗi buồn trong thơ còn phản ánh tâm tư của tầng lớp nho sĩ phong kiến đang trên đà suy thoái, bế tắc, mang theo nỗi buồn thời đại.

* Nghệ thuật

- Tả cảnh ngụ tình: Đây là nghệ thuật chủ đạo, qua cảnh vật buồn bã, cô tịch (hoàng hôn, sương mù, tiếng ốc) để gợi lên tâm trạng của con người.

- Sử dụng từ ngữ Hán Việt: Những từ Hán Việt được sử dụng tài tình, tạo nên giọng thơ trang trọng và sâu lắng.

- Thủ pháp đối hài hòa: Tác giả sử dụng phép đối ở các câu thơ, làm cho bài thơ thêm cân đối, nhịp nhàng và nhấn mạnh sự cô đơn của con người trước thiên nhiên bao la.

- Âm điệu trầm buồn: Nhịp thơ chậm rãi, du dương, kết hợp với vần điệu trầm lắng tạo nên âm hưởng buồn nhưng thanh tao, phù hợp với nỗi nhớ nhà.

- Thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật: Thể thơ này góp phần tạo nên vẻ đẹp cổ điển, trang trọng cho bài thơ.

Có sự sáng tạo trong cách viết