Đọc đoạn trích sau:

(1) ... Quê hương tôi có cây bầu, cây nhị

Tiếng đàn kêu tích tịch tình tang...

Có cô Tấm náu mình trong quả thị

Có người em may túi đúng ba gang.

[...]

(2) Quê hương tôi có bà Trưng, bà Triệu

Cưỡi đầu voi, dấy nghĩa trả thù chung.

Ông Lê Lợi đã trường kỳ kháng chiến

Hưng Đạo Vương đã mở hội Diên Hồng.

 

(3) Quê hương tôi có múa xoè, hát đúm

Có hội xuân liên tiếp những đêm chèo.

Có Nguyễn Trãi, có Bình Ngô đại cáo

Có Nguyễn Du và có một truyện Kiều.

[...]

(4) Cánh đồng nào cũng chôn vàng giấu bạc

Bờ biển nào cũng chói ngọc ngời châu.

Có thanh quế ngửi qua là khỏi bệnh

Có cây lim đóng cả một thân tầu.

(Nguyễn Bính, trích Bài thơ quê hương, in trong tập Thơ Nguyễn Bính,

NXB Thanh Niên, 2008, tr.167-169)

Chú thích: Nguyễn Bính (1918-1966) quê ở thôn Thiện Vịnh, xã Cộng Hòa, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Ông là một trong những nhà thơ lãng mạn nổi tiếng của thi ca Việt Nam hiện đại. Với những bài thơ mang sắc thái dân dã, mộc mạc, Nguyễn Bính được mệnh danh là nhà thơ của làng quê Việt Nam. “Bài thơ quê hương” được Nguyễn Bính sáng tác vào dịp Tết Bính Ngọ (1966).

Xác định chủ đề trong đoạn trích.

a. Bảo đảm bố cục và dung lượng của bài văn nghị luận:

Bảo đảm yêu cầu về bố cục và dung lượng (khoảng 600 chữ) của bài văn.

 Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng được yêu cầu về hình thức và dung lượng: 0,25 điểm.

- Không đáp ứng được yêu cầu về hình thức hoặc dung lượng: 0,0 điểm.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Trình bày suy nghĩ sâu sắc nhằm giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa.

Hướng dẫn chấm:

- Xác định được đúng vấn đề nghị luận: 0,25 điểm.

- Không xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,0 điểm.

c. Viết bài văn nghị luận bảo đảm các yêu cầu: Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.

Có thể triển khai theo hướng:

Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

Thân bài: Triển khai vấn đề nghị luận bằng hệ thống luận điểm, lí lẽ, bằng chứng.

* Giải thích:

- Toàn cầu hóa: Xu thế phát triển tất yếu của nhân loại, kéo gần khoảng cách giữa các quốc gia, tăng cường cơ hội giao lưu và hội nhập quốc tế, đồng thời cũng đặt ra những thách thức với giá trị truyền thống ở từng quốc gia.

- Truyền thống là gốc rễ, cội nguồn làm nên nền tảng văn hóa vật chất và tinh thần của dân tộc được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Xuyên suốt lịch sử, nhiều giá trị truyền thống dân tộc được đúc kết: yêu nước, thương người, cần cù, trọng tình nghĩa, chung thủy..... thể hiện trong lối sống và ứng xử hàng ngày.

- Hai mặt của toàn cầu hóa tác động đến đời sống hàng ngày của cá nhân và cộng đồng, đòi hỏi phải có nhận thức sâu sắc và hành động phù hợp nhằm giữ gìn truyền thống của từng quốc gia, dân tộc. Đồng thời góp phần tinh hoa của đất nước mình với thế giới.

=> Đây là đòi hỏi của thời đại với từng cá nhân để bắt kịp xu thế thời đại, khi dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình hướng tới tương lai.

* Thực trạng của vấn đề:

- Tác động của xu thế toàn cầu hóa đối với đất nước: Mặt tích cực là tạo ra tốc độ phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, thúc đẩy nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, kinh tế tăng trưởng, giao thoa văn hóa đa dạng... Mặt tiêu cực: Lối sống đua đòi hưởng thụ vật chất, sự xuống cấp trong văn hóa ứng xử, nguy cơ xa rời và phá vỡ các giá trị truyền thống dân tộc có chiều hướng tăng, tư tưởng sùng ngoại... lây lan khó kiểm soát, ảnh hưởng trực tiếp lớp trẻ.

- Mỗi cá nhân và cộng đồng đều không đứng ngoài tầm ảnh hưởng của xu thế toàn cầu hóa. Đòi hỏi mỗi người đều phải nhập cuộc, nâng cao hiểu biết và có sự chuẩn bị kỹ càng trong quá trình hội nhập cùng thế giới mà không đánh mất nền tảng giá trị dân tộc mình.

* Vì sao cần giữ gìn và phát huy giá trị truyền thống

 - Thời hiện đại, các giá trị truyền thống đó cũng góp phần quan trọng tạo ra vị thế, tầm vóc và sức mạnh của dân tộc, là nét đặc sắc riêng biệt

giúp chúng ta hòa nhập mà không hòa tan.

- Tác động tiêu cực của toàn cầu hóa với đất nước chỉ ảnh hưởng một

bộ phận nhỏ thiếu ý thức, xa rời, lãng quên các giá trị truyền thống dân

tộc, tự đánh mất mình, lạc lõng trong cộng đồng đang chung tay góp sức đưa đất nước phát triển. Truyền thống và hiện đại không thể tách rời.

* Nêu ý kiến trái chiều và phản biện:

- Truyền thống đã lỗi thời, không còn phù hợp với xã hội hiện đại. − Phản biện: Những gì lỗi thời không phù hợp sẽ bị đào thải, nhưng giá trị văn hóa truyền thống - kết tinh ngàn đời của dân tộc là điểm tựa hình thành bản sắc dân tộc sẽ không mất đi, càng phát huy sức mạnh trong thời đại mới.

* Giải pháp bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc:

- Từ gia đình, nhà trường đến toàn xã hội cần đồng lòng chung sức bảo vệ, gìn giữ, lan tỏa những giá trị truyền thống trước áp lực, những tác động xấu, tiêu cực của quá trình toàn cầu hóa. Cần lưu ý tiếp nhận có chọn lọc những yếu tố văn hóa bên ngoài để bổ sung, bồi đắp nền tảng văn hóa dân tộc. Cần tránh thái độ bảo thủ, để xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

- Cần tích cực tìm hiểu, nhận rõ những cơ hội và thách thức của dân tộc. Trân trọng các giá trị truyền thống thông qua quá trình học tập và rèn luyện. Xây dựng nền tảng vững chắc trên cơ sở tiếp thu di sản văn hóa dân tộc là cách chuẩn bị hành trang trở thành công dân toàn cầu.

Kết bài:

- Khẳng định tầm quan trọng của giá trị tinh thần dân tộc và ý nghĩa, sự cần thiết của việc đưa ra những giải pháp nhằm gìn giữ và phát huy giá trị tinh thần dân tộc.

- Liên hệ bản thân: Tiếp cận thành tựu hiện đại tiên tiến của nhân loại để đáp ứng yêu cầu phát triển nhưng không tách rời cội nguồn dân tộc. Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng tốt các yêu cầu như đáp án; diễn đạt chặt chẽ, thuyết phục, lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu: 3,0 điểm.

- Đáp ứng đầy đủ các yêu cầu như đáp án, có sự kết hợp giữa li lẽ và bằng chứng: diễn đạt chưa chặt chẽ: 2,0 - 2,5 điểm.

- Đáp ứng được một nửa yêu cầu như đáp án; diễn đạt chưa chặt chẽ, có lí lẽ nhưng chưa có dẫn chứng: 1,5 điểm.

- Viết sơ sài, nêu được vấn đề trọng tâm; diễn đạt không chặt chẽ, thiếu dẫn chúng, thiếu thuyết phục: 0,5 - 1,0 điểm.

- Không viết, viết vài câu vô nghĩa: 0,0 điểm.

Lưu ý: Thi sinh có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật, giám khảo căn cứ vào

đáp án, linh hoạt ghi điểm.

d. Diễn đạt: Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

đ. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.