Nhận biết và phân biệt bên trong với bề ngoài, bản sắc và màu sắc, sự thật và ngụy tạo là kĩ năng thiết yếu trong một xã hội thông tin cuộn cuộn như ta đang sống. Đôi khi ngây thơ nông nổi, ta có thể khiến bản thân trở thành cột tiếp sóng lan truyền đi những tín hiệu sai lạc. Có thể thấy rõ điều này qua nhiều biểu hiện. Ta phán xét và ném đá một con người qua vài dòng tin lan truyền trên mạng, đến lúc hiểu ra sự thật không hẳn thế thì chừng như đã quá muộn. Ta rơi vào một mê lộ ngụy tạo thông tin do ai đó thêu dệt và dẫn dắt, để rồi ta góp phần lan truyền những thông tin ấy, gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng.

Khi biết chữ, ta thấy ta dần lớn lên. Nhưng khi biết đọc mới là khi ta biết mình dần trưởng thành. Đọc sự thật đằng sau những ngọt ngào giả dối. Đọc thấy yêu thương sau những giận hờn. Đọc thấu những điều ngay lẽ phải sau những xô bồ, hỗn loạn. Biết “đọc” không chỉ khiến ta khôn ngoan hơn, mà còn khiến ta có thể bao dung hơn với những gì ta gặp.

(Theo Hà Nhân, Bay xuyên những tầng mây, NXB Văn học, 2016, trang 197-198)

Hãy phân tích tác dụng của lí lẽ và bằng chứng đối với luận điểm trong đoạn đầu của văn bản trên.

a. Xác định đúng vấn đề nghị luận

Gợi ý: Việc “biết đọc” – biết nhận ra những giá trị tốt đẹp (sự thật, tình yêu thương, điều ngay lẽ phải,…) đang bị che lấp – là một biểu hiện của sự trưởng thành.

b. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận

- Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài. Trong đó: Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm của cá nhân về vấn đề. Thân bài triển khai

được vấn đề. Kết bài Khái quát vấn đề bàn luận và rút ra bài học cho bản thân.

c. Viết được bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu.

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm theo trình tự hợp lí; trình bày được lí lẽ thuyết phục để làm sáng tỏ luận điểm; bằng chứng đa dạng, phù hợp, tiêu biểu, thuyết phục; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng. Cần sử dụng kiến thức đời sống và trải nghiệm cá nhân để bàn bạc vấn đề. Khuyến khích những bài viết có hơi thở của cuộc sống, mang tính thời sự.

Học sinh có thể có nhiều hướng làm bài khác nhau (đồng tình/ không đồng tình/ đồng tình một phần với vấn đề đặt ra) Sau đây là một hướng làm bài:

- Giải thích vấn đề nghị luận: trưởng thành: phát triển đến mức tương đối hoàn chỉnh, đầy đủ về mọi mặt, bao gồm cả thể chất, trí tuệ, nhận thức, người trưởng thành là người có ý thức đầy đủ và có khả năng chịu trách nhiệm về những hành động của mình; giá trị tốt đẹp: những điều mang ý nghĩa nhân văn, tích cực mà con người luôn trân trọng hướng đến → Vấn đề bàn luận: việc có khả năng “đọc” – nhận ra những giá trị tốt đẹp không dễ thấy (bị che lấp) – là một dấu hiệu chứng tỏ ta đã trưởng thành.

- Bàn luận, thể hiện quan điểm của người viết:

+ Trình bày được rõ ràng quan điểm của người viết: có thể trình bày một số quan điểm sau: Đồng tình; Không đồng tình; Vừa đồng tình vừa không đồng tình

+ Trình bày được lí lẽ thuyết phục để làm sáng tỏ luận điểm. Sau đây là một số gợi ý:

Phương án 1: Đồng tình

- Lí lẽ 1: Xã hội ta đang sống là một xã hội đầy ắp thông tin với rất nhiều tốt xấu, đúng sai lẫn lộn, những giá trị tốt đẹp thường bị che lấp, không hiện ra ngay trên bề mặt mà thường ẩn dưới bề sâu, đan cài phức tạp, chỉ người đủ trí tuệ và nhân cách, tức là đã trưởng thành, mới có thể nhận ra.

- Lí lẽ 2: Khả năng phát hiện ra vẻ đẹp khuất lấp cho thấy con người biết trân trọng chân giá trị và khao khát hướng thiện, tự hoàn thiện mình (tức là hướng đến sự trưởng thành).

- Lí lẽ 3: Việc biết nhận ra các giá trị tốt đẹp không chỉ đánh dấu sự trưởng thành, mà còn là phẩm chất cần được nuôi dưỡng lâu dài trong hành trình phát triển bản thân.

- Lí lẽ…

Phương án 2: Không đồng tình

- Lí lẽ 1: Không phải ai nhận ra giá trị tốt đẹp cũng thực sự trưởng thành, vì có người “đọc” được nhưng vẫn hành xử thiếu trách nhiệm và cảm thông.

- Lí lẽ 2: Việc “biết đọc” không đảm bảo cho sự trưởng thành nếu thiếu trải nghiệm, chiều sâu tâm hồn và bản lĩnh đối diện với sự thật.

- Lí lẽ 3: Trong một số trường hợp, trưởng thành đến từ hành động và lựa chọn đạo đức, không nhất thiết từ khả năng nhận biết giá trị qua tri nhận gián tiếp.

- Lí lẽ…

Phương án 3: Vừa đồng tình vừa không đồng tình

- Lí lẽ 1: Việc “biết đọc” là một biểu hiện quan trọng của trưởng thành, vì nó cho thấy con người có chiều sâu nhận thức và biết trân trọng giá trị.

- Lí lẽ 2: Tuy nhiên, để thực sự trưởng thành, con người còn cần hành động đạo đức, năng lực chịu trách nhiệm và thái độ sống tích cực, chứ không chỉ dừng lại ở nhận thức.

- Lí lẽ 3: Trưởng thành là một tiến trình nhiều mặt, trong đó “biết đọc” là một dấu hiệu đáng quý, nhưng không thể đồng nhất nó với toàn bộ bản chất của sự trưởng thành.

- Lí lẽ…

+ Trình bày được bằng chứng đa dạng, phù hợp với lí lẽ, tiêu biểu, phân tích thuyết phục.

- Mở rộng, trao đổi với quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác. Tùy thuộc quan điểm riêng trong bàn luận mà học sinh đưa ra các ý mở rộng phù hợp.

Một số gợi ý:

+ Trưởng thành không chỉ là biết nhận ra những giá trị tốt đẹp đang bị che lấp mà còn là biết nhận ra những cái xấu, cái ác đang núp bóng cái đẹp, cái thiện.

+ Sự trưởng thành được biểu hiện ở nhiều phương diện (sức vóc, tâm lí, năng lực,…) chứ không chỉ dừng ở khả năng nhận thức.

+ Trong xã hội vẫn còn nhiều người mãi không thể trưởng thành vì thiếu trau dồi, rèn luyện bản thân dẫn đến không có khả năng nhận thức các giá trị tốt đẹp của cuộc sống.

+ …

* Lưu ý: học sinh có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp, liên kết trong văn bản.

e. Sáng tạo

Thể hiện góc nhìn riêng; có suy nghĩ sâu sắc, tinh tế về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ, sáng tạo.