Trong các buổi học thực địa tại một số khu bảo tồn sinh thái, học sinh được quan sát nhiều ví dụ phong phú về mối quan hệ giữa các loài trong tự nhiên. Một số loài có mối quan hệ hỗ trợ để tồn tại và phát triển, trong khi một số loài khác có mối quan hệ đối kháng lẫn nhau. Hiểu rõ các mối quan hệ này giúp con người có ý thức hơn trong việc bảo vệ đa dạng sinh học và giữ gìn cân bằng sinh thái.

Dưới đây là một số mối quan hệ tiêu biểu được ghi nhận:

1. Cây phong lan sống bám trên thân cây gỗ lớn.

2. Tảo giáp nở hoa tiết chất độc hại cho sinh vật thủy sinh.

3. Linh cẩu và sư tử tranh giành xác động vật chết.

4. Vi khuẩn Rhizobium sống trong nốt sần rễ cây họ Đậu.

5. Vi khuẩn phân giải cellulose sống trong dạ cỏ của bò.

6. Lúa và cỏ lồng vực cạnh tranh chất dinh dưỡng.

7. Cây nắp ấm bắt và tiêu hóa côn trùng.

8. Tỏi tiết chất ức chế một số loài vi sinh vật có hại trong đất.

Liệt kê thứ tự các mối quan hệ không gây hại cho bất kỳ loài nào theo thứ tự từ nhỏ đến lớn.

Khi nghiên cứu về mối quan hệ cạnh tranh giữa 2 loài chim (M) và (N) người ta phát hiện ra tỷ lệ sống sót khi xảy ra cạnh tranh của 2 loài này phụ thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm của môi trường được chia thành 3 vùng điều kiện (I), (II) và (III) như Bảng 3 và Hình 5. Giả sử trong quá trình nghiên cứu điều kiện về thức ăn, nước uống và các điều kiện ngoại cảnh khác không ảnh hưởng đến chúng.

Vào năm 2023, tại một khu vực rừng núi Tây Bắc Việt Nam, các nhà nghiên cứu tiến hành khảo sát giới hạn sinh thái về nhiệt độ của cây Sa mộc (Cupressus torulosa) – một loài cây gỗ quý thích nghi với khí hậu mát lạnh. Qua nhiều năm quan sát, họ nhận thấy cây Sa mộc sinh trưởng tốt trong khoảng nhiệt độ từ 10°C - 25°C. Tuy nhiên, cây vẫn có thể tồn tại khi nhiệt độ xuống đến 0°C hoặc tăng lên 30°C, nhưng tốc độ sinh trưởng bị chậm lại. Khi nhiệt độ vượt quá 30°C, cây bắt đầu có dấu hiệu suy giảm sức sống như héo lá, giảm khả năng quang hợp. Trong những năm gần đây, do tác động của biến đổi khí hậu, nhiệt độ mùa hè có thời điểm tăng lên tới 35°C dẫn đến nguy cơ suy giảm kích thước quần thể loài này.

Xác định phạm vi giới hạn sinh thái về nhiệt độ của cây Sa mộc bằng cách sắp xếp các nhận định đúng theo thứ tự từ nhỏ đến lớn:

(1) Khoảng thuận lợi của cây là 10°C - 25°C.

(2) Cây có một khoảng chống chịu là 25-30°C

(3) Giới hạn dưới và giới hạn trên của cây lần lượt là 0°C và 35°C.

(4) Giới hạn sinh thái của loài là từ 0°C đến 35°C.

Hình A và hình B dưới đây mô tả về ảnh hưởng qua lại giữa các loài trong một quần xã.

Ví dụ về mối quan hệ giữa hai loài như sau:

(1) Phong lan bám trên thân cây gỗ trong rừng.

(2) Chim sáo trên lưng trâu.

(3) Mèo và chuột.

(4) Giun sống trong ruột người.

(5) Trùng roi sống trong ruột mối.

Trong các ví dụ trên, có bao nhiêu ví dụ mà trong đó ít nhất một loài được lợi?

Khi nghiên cứu sự ảnh hưởng của loài A và B đến sự sinh trưởng và phát triển của loài C, người ta thực hiện các thí nghiệm như sau:

- Thí nghiệm 1 (TN1): Loại bỏ cả 2 loài A và B ra khỏi khu vực loài C sinh sống.

- Thí nghiệm 2 (TN2): Loại bỏ loài A ra khỏi khu vực loài C sinh sống.

- Thí nghiệm 3 (TN3): Loại bỏ loài B ra khỏi khu vực loài C sinh sống.

- Thí nghiệm 4 (TN4 - Đối chứng): Cả loài A và loài B sinh trưởng cùng trong khu vực loài C sinh sống.

Sau 24 tháng theo dõi thí nghiệm, kết quả thu được biểu thị ở đồ thị 2 như sau:

Từ kết quả các thí nghiệm này người ta rút ra các kết luận dưới đây.