Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 89 đến câu 96.

QUÁ TRÌNH ĐÔNG MÁU Ở ĐỘNG VẬT CÓ XƯƠNG SỐNG

Máu động vật có xương sống là một mô liên kết gồm các tế bào lơ lửng trong một khối dịch gọi là huyết tương. Thành phần tế bào chiếm khoảng 45% thể tích của máu, bao gồm hồng cầu vận chuyển O₂ và bạch cầu có chức năng bảo vệ. Máu cũng có tiểu cầu, đây là các mảnh tế bào chất bị cắt rời từ các tế bào tủy xương, có đường kính khoảng 2–3 μm và không có nhân. Chức năng chính của tiểu cầu là tham gia vào quá trình đông máu.

Quá trình đông máu bắt đầu khi lớp dưới niêm mạc của thành mạch máu bị tổn thương tạo ra bề mặt gỗ ghề và có lực hút tĩnh điện cho phép tiểu cầu bám vào các sợi collagen và giải phóng chất kích thích kết dính các tiểu cầu gần đó. Sự hoạt hóa tiểu cầu tạo thành nút tiểu cầu nhanh chóng lấp kín mạch máu bị tổn thương. Các yếu tố đông máu được giải phóng từ tiểu cầu và các tế bào bị tổn thương kết hợp với các yếu tố đông máu có sẵn trong huyết tương tạo thành một chuỗi phản ứng giúp chuyển hóa Prothrombin bất hoạt thành dạng Thrombin hoạt động. Thrombin được tạo thành có chức năng xúc tác hình thành các sợi Fibrin từ Fibrinogen hòa tan trong máu. Các sợi fibrin này tạo thành một mạng lưới vững chắc, giữ lại các tế bào máu để hình thành cục máu đông vững chắc ngăn chặn sự mất máu và bảo vệ cơ thể khỏi sự xâm nhập của vi khuẩn.

   

Tiểu cầu có những đặc điểm nào sau đây?

Phương pháp giải

Phân tích văn bản để tìm ra phần trăm theo thể tích của các thành phần của máu.

Theo đề bài: “Máu động vật có xương sống là một mô liên kết gồm các tế bào lơ lửng trong một khối dịch gọi là huyết tương.”

“Thành phần tế bào chiếm khoảng 45% thể tích của máu”

Lời giải

Ta có: Thể tích toàn phần của máu = thể tích tế bào máu + thể tích huyết tương

Mà thành phần tế bào chiếm khoảng 45% thể tích của máu

→ thể tích huyết tương = 100% - 45% = 55%

Phương pháp giải

Phân tích văn bản để tìm ra từ khóa thích hợp cho mỗi ô trống.

Theo đề bài: “Thành phần tế bào chiếm khoảng 45% thể tích của máu, bao gồm hồng cầu vận chuyển O₂ và bạch cầu có chức năng bảo vệ.”

Lời giải

Đáp án đầy đủ:

Khi vi sinh vật tấn công vào cơ thể, các tế bào bạch cầu trong máu sẽ thực hiện các cơ chế phòng vệ để chống lại mầm bệnh

Hồng cầu là các tế bào màu đỏ có chứa hemoglobin – protein có khả năng liên kết với O₂. Nhờ đó, chúng vận chuyển O₂ đi khắp cơ thể, cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào.

Phương pháp giải: Phân tích văn bản và sơ đồ để hiểu các bước của quá trình đông máu và tìm ra từ khóa thích hợp cho mỗi ô trống.

Lời giải

Theo đề bài: “Các yếu tố đông máu được giải phóng từ tiểu cầu và các tế bào bị tổn thương kết hợp với các yếu tố đông máu có sẵn trong huyết tương tạo thành một chuỗi phản ứng giúp chuyển hóa Prothrombin bất hoạt thành dạng Thrombin hoạt động.”

→ Các yếu tố đông máu được chia thành 3 loại chính gồm các chất được giải phóng từ tiểu cầu, các chất được giải phóng từ các tế bào bị tổn thương và các chất lưu hành trong máu.

Từ sơ đồ ta thấy: fibrinogen là dạng tiền chất hòa tan của fibrin, trong các phản ứng chuyển hóa fibrinogen thành fibrin có sự tham gia xúc tác của thrombin

→ Trong quá trình đông máu, thrombin đóng vai trò làm chất xúc tác trong các phản ứng nhằm chuyển hóa fibrinogen – dạng tiền chất hòa tan của fibrin thành dạng hoạt động.

Phương pháp giải: Phân tích văn bản và sơ đồ để hiểu các bước của quá trình đông máu và tìm ra cơ chế hoạt động của Rivaroxaban.

Lời giải

Ta có: Xa là một yếu tố đông máu

→ Xa tham gia vào chuỗi phản ứng giúp chuyển hóa Prothrombin bất hoạt thành dạng Thrombin hoạt động

→ chọn B

Ý A sai: việc tăng hoạt tính tiểu cầu sẽ làm tăng đông máu – không phải giảm

Ý C sai: trong quá trình đông máu, chỉ có prothrombin (tiền chất) được chuyển hóa thành thrombin (dạng hoạt động) – không có quá trình ngược lại

Ý D sai: tăng cường hoạt tính của sợi fibrin sẽ làm cục máu đông hình thành nhanh và tồn tại lâu hơn, không làm giảm đông máu

Phương pháp giải

Phân tích văn bản và sơ đồ để hiểu cơ chế của quá trình đông máu và xác định tính đúng sai của các nhận định.

Các vấn đề liên quan đến máu khó đông xảy ra do việc ngăn chặn một (hoặc nhiều) bước trong con đường hình thành cục máu đông

→ ngược lại, việc tác động vào con đường này sẽ được ứng dụng để ngăn chặn sự xuất hiện của các cực máu đông ngoài ý muốn – tác nhân gây đột quỵ

Lời giải

Ý 1 Đúng: khi thiếu các yếu tố đông máu, cơ thể không thể hình thành cục máu đông một cách hiệu quả, dẫn đến tình trạng chảy máu kéo dài và không kiểm soát → có thể gây nguy hiểm đến tính mạng ngay cả với những chấn thương nhỏ

Ý 2 Sai: Đột biến mất chức năng ở gene mã hóa prothrombin sẽ ngăn cản quá trình chuyển prothrombin thành thrombin có hoạt tính sinh học → ngăn cản hình thành sợi fibrin → lmáu không đông

Ý 3 Sai: Các chất phân giải fibrin sẽ làm tan cục máu đông → sử dụng các chất này trong trường hợp mất máu cấp tính sẽ làm cho tình trạng chảy máu trở nên nghiêm trọng hơn, không giúp cầm máu

Ý 4 Đúng: Thrombin là enzyme quan trọng trong quá trình đông máu. Khi ức chế enzyme này, chuỗi phản ứng hình thành cục máu đông sẽ ngừng lại → ngăn chặn sự hình thành huyết khối gây đột quỵ

Đáp án: A, C, D

Phương pháp giải: Phân tích đề bài và hình ảnh trong sơ đồ để xác định thành phần của các cục máu đông.

Lời giải

Theo đề bài: Các sợi fibrin này tạo thành một mạng lưới vững chắc, giữ lại các tế bào máu để hình thành cục máu đông vững chắc ngăn chặn sự mất máu và bảo vệ cơ thể khỏi sự xâm nhập của vi khuẩn.

→ thành phần của cục máu đông gồm sợi fibrin, hồng cầu và tiểu cầu

Bạch cầu không tham gia vào quá trình hình thành cục máu đông

Phương pháp giải

Phân tích văn bản và sơ đồ để hiểu cơ chế của quá trình đông máu và xác định tính đúng sai của các đáp án.

Triệu chứng chảy máu kéo dài ngay cả đối với các vết thương nhỏ → chuột mắc bệnh máu khó đông

→ Ta cần tìm ra đột biến ngăn chặn con đường hình thành cục máu đông

Lời giải

Ý A: vai trò của sợi collagen trong hình thành cục máu đông là nơi để tiểu cầu bám vào nhằm tạo ra nút tiểu cầu → tăng cường hoạt động của gene mã hóa protein collagen sẽ giúp cục máu đông hình thành nhanh chóng hơn khi bị thương

Ý B: mất chức năng ở gene mã hóa enzyme phân giải fibrin → cục máu đông khó bị phân giải hơn, làm tăng nguy cơ đột quỵ nhưng không làm ảnh hưởng đến phản ứng đông máu

Ý C: tăng cường hoạt động của gene mã hóa yếu tố đông máu VIII làm cho quá trình đông máu diễn ra nhanh và mạnh hơn

Ý D: gene mã hóa fibrinogen bị đột biến mất chức năng khiến fibrin không thể được hình thành để tạo ra cục máu đông → không thể cầm máu và dẫn tới triệu chứng chảy máu kéo dài

→ Chọn D