I.2. Đọc văn bản 2 và trả lời các câu hỏi từ 6 đến 10.

VĂN BẢN 2

Bộ não của chúng ta là cơ quan chứa đựng cả tâm hồn. Biết bao nhiêu cảm xúc, suy nghĩ của con người đều được chứa đựng trong mạng lưới dây thần kinh. Và hàng vạn hàng tỉ những dây thần kinh ấy tập hợp lại để hình thành nên tâm hồn. Thời gian trôi qua, những dây thần kinh không còn cần thiết nữa hoặc già nua cũ kĩ sẽ biến mất. Ngược lại, hệ thống dây thần kinh thường xuyên được sử dụng hoặc có liên kết với một sang chấn tâm lí sâu sắc nào đó sẽ ngày càng được củng cố và trở nên vững chắc. Quá trình lặp đi lặp lại này tạo ra một bộ não cực kì nhạy cảm, khiến vật chủ của chúng trở thành “người cực kì nhạy cảm”. Các thành phần với chức năng khác nhau của não bộ kết hợp với nhau để điều chỉnh sự nhạy cảm này. Hệ viền/ limbic system nằm ở chính giữa bộ não có chức năng kiểm soát cảm xúc và kí ức (Hình 4). Nó duy trì cân bằng nội sinh/ homeostasis nhằm điều khiển kí ức, cảm xúc, việc học tập, mơ ước, sự tập trung, sự tỉnh táo, khả năng thể hiện hỉ nộ ái ố, đồng thời quản lí và điều chỉnh các nhu cầu bản năng cơ bản của con người như cảm giác đói, khát, ham muốn”.

Hồi hải mã/ hippocampus phụ trách kí ức ngắn hạn và vùng dưới đồi/ hypothalamus điều chỉnh giấc ngủ, cảm giác thèm ăn, nhu cầu tình dục đều nằm bên trong hệ viền. Hệ viền kết nối với thuỳ trán/ frontal lobe. Phần lớn những kích động và kí ức bản năng của con người tạo ra ở hệ viền đều được kiềm chế tại thuỳ trán. Con người có khả năng kiềm chế kích động vượt trội hơn hẳn động vật chính là nhờ sự phát triển của thuỳ trán.

Kí ức thời thơ ấu gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thuỳ trán và hệ viền. Những người từng bị bạo hành, bỏ rơi lúc bé có thể có vấn đề với sự phát triển của thuỷ trán và hệ viền. Đặc biệt những năm đầu tiên của giai đoạn tiểu học là thời kì thuỳ trán và hệ viền - bộ phận tạo ra cảm xúc - được hoàn thiện. Hoàn cảnh gia đình lúc này chính là nền móng để duy trì đời sống cảm xúc ổn định. Thuỳ trán quyết định khả năng ngôn ngữ, cảm xúc và tư duy logic. Nếu soi chiếu lên xã hội ta đang sống, bộ phận này có chức năng giống như một tòa án. Khi hệ viền cố gắng phát ra những cảm xúc chưa được gạn lọc, thuỳ trán sẽ cưỡng chế, kìm nén những cảm xúc này xuống.

(Theo Jeon Hong Jun, Gửi bạn người có trái tim vô cùng nhay cảm,

Five dịch, Nxb Văn học, 2021, tr.30-31)

Theo tác giả, vì sao con người có khả năng kiềm chế kích động vượt trội hơn hẳn động vật?

Tiêu chí đánh giá

Thang điểm

Nội dung

Tổ chức đoạn văn nghị luận

Từ vựng, ngữ pháp

Thể hiện được đầy đủ các tiêu chí, nội dung đánh giá:

(1) Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Ý nghĩa của sự khiêm tốn trong giao tiếp. Hiểu đúng tinh thần câu nói của Socrates: không biết không đáng trách, điều đáng phê phán là giả vờ hiểu biết, tự cao, thiếu trung thực trong giao tiếp và học tập. (0,25 điểm)

(2) Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận:

- Giải thích: Khiêm tốn là biết nhìn nhận đúng bản thân, không tự đề cao mình, luôn cầu thị, sẵn sàng học hỏi và lắng nghe người khác. Trong giao tiếp, khiêm tốn thể hiện ở thái độ chân thành, biết thừa nhận điều mình chưa biết và tôn trọng ý kiến của người khác. (0,25 điểm)

- Đưa ra các ý triển khai và các dẫn chứng để bàn luận (1,25 điểm):

+ Khiêm tốn giúp con người: dễ dàng tiếp thu tri thức mới; hoàn thiện bản thân; xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp; tạo được sự tin tưởng và tôn trọng từ người khác.

+ Người luôn cho rằng mình biết tất cả sẽ: khó tiếp thu góp ý; dễ mắc sai lầm; đánh mất cơ hội học hỏi; gây phản cảm trong giao tiếp.

+ Trong xã hội hiện nay, sự phát triển của mạng xã hội khiến nhiều người có xu hướng phát ngôn thiếu kiểm chứng, thể hiện mình am hiểu mọi vấn đề. Điều đó càng cho thấy giá trị của đức tính khiêm tốn và tinh thần cầu thị.

+ Có thể sử dụng các dẫn chứng tiêu biểu:

Socrates với quan niệm: “Điều duy nhất tôi biết là tôi không biết gì cả.”

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn học hỏi nhân dân.

Những nhà khoa học lớn luôn coi tri thức của mình chỉ là một phần rất nhỏ của thế giới.

+ Mở rộng, phản đề:

Phê phán: thói kiêu ngạo; sĩ diện; khoe khoang hiểu biết; nói những điều mình không hiểu.

Phân biệt: Khiêm tốn không đồng nghĩa với tự ti hay phủ nhận năng lực của bản thân. Khiêm tốn là biết đúng giá trị của mình và luôn có tinh thần học hỏi.

(3). Khẳng định và rút ra bài học: Khiêm tốn là một phẩm chất quan trọng của người có văn hóa. Trong học tập, công việc và giao tiếp, mỗi người cần: biết lắng nghe; dám thừa nhận điều chưa biết; không ngừng học hỏi để hoàn thiện bản thân… (0,25 điểm)

(Lưu ý: Thí sinh có thể có trình bày và triển khai các ý khác với các tiêu chí đánh giá như trên nhưng phải thể hiện được những lập luận sâu sắc, thuyết phục: thái độ, thông điệp tích cực, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật).

- Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn: Đoạn văn có dung lượng khoảng 200 chữ, có thể trình bày theo cấu trúc diễn dịch, quy nạp, tổng - phân - hợp, móc xích hay song hành.

- Đảm bảo mạch lạc, liên kết giữa các câu trong đoạn:

+ Các câu trong đoạn tập trung vào thể hiện rõ vấn đề nghị luận.

+ Các ý triển khai (phát triển chi tiết) hài hòa (không bị mắc lỗi loãng ý hay thiếu hụt ý).

+ Các câu trong đoạn liên kết chặt chẽ.

- Từ ngữ, kiểu câu trong đoạn văn sinh động, phù hợp, sắc bén.  

2,0

Xác định đúng vấn đề cần nghị luận, triển khai cơ bản hợp lí, đưa ra được những dẫn chứng nhưng chưa cập nhật, xác đáng.

Cơ bản đảm bảo được mạch lạc và liên kết trong đoạn.

Có một số lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

1,5

Xác định đúng vấn đề cần nghị luận, triển khai chung chung, dẫn chứng không thật xác đáng.

Có lỗi mạch lạc hoặc lỗi liên kết câu trong đoạn.

Có một số lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

1,0

Xác định đúng vấn đề cần nghị luận nhưng các ý triển khai sơ sài, không có dẫn chứng.

Không đảm bảo mạch lạc và liên kết trong đoạn.

Có nhiều lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

0,5

Không viết đoạn hoặc nội dung của đoạn văn không liên quan đến yêu cầu của đề bài.

0