Đọc văn bản:

TRÊN XUẤT SẮC

Tiếng thằng bé vút qua tai tôi khi nó vừa nói như hét vừa lao vào nhà, cả người chúi về phía trước: Mẹ ơi, con được học sinh xuất sắc, được thưởng một cái hộp xếp hình. Tôi chưa kịp khen thì vừa tháo quai cặp khỏi vai, nó lại hỏi tiếp: Mẹ ơi thế tiên tiến với xuất sắc thì cái gì hơn?

Tôi trả lời chưa dứt câu, nó dồn ngay: Thế trên xuất sắc là gì hả mẹ?

Tôi đành xin khất đến hôm sau. Tôi không muốn trả lời con một cách cho xong việc. Sự trong trắng của trẻ con như tờ giấy trắng, nó đòi hỏi ta phải cẩn trọng, phải băn khoăn khi có lời. Tôi thường hồi hộp khi ngồi vào bàn viết trước một trang giấy quá trắng.

[ ... ] Nhưng tôi còn phải trả lời con tôi. Tôi không hài lòng lắm với câu tôi đã định trả lời, tôi bỗng cảm thấy nó có vẻ nông cạn và công thức. Càng ngày tôi càng hiểu những câu hỏi bao giờ cũng thú vị cũng hấp dẫn hơn những câu trả lời. Hình như một trong những cái khổ của người lớn là hay phải trả lời.

Trên xuất sắc nghĩa là từ những miếng nhựa này, con xếp được nhiều thứ nhất. Thằng bé như muốn được “trên xuất sắc” ngay, nó ôm thật nhanh cái hộp vào góc nhà và bắt đầu xếp... Lúc tôi đến bên thì thằng bé đang xếp một hình gì đó thật khó hiểu: nó gồm các miếng nhựa chồng lên nhau, mỗi “tầng” một miếng cao ngất ngưởng, trên cùng là một miếng vuông.

Con xếp gì đấy? Nhà đấy mẹ ạ. Đây không phải là nhà con ạ. Nói rồi tôi định dỡ “ngôi nhà” kì cục kia, xếp mẫu cho nó xem, nhưng nó đã gạt tay tôi ra một cách quyết liệt: Nhà của con, có sân bay trên nóc đấy!

Tôi sững người không phải vì cái gạt tay quyết liệt nhưng yếu ớt kia mà vì mấy tiếng rất đĩnh đạc, rất người lớn của thằng bé: Nhà của con. Tôi cũng đã từng xây nhà, những ngôi nhà cát ướt, trong có những vỏ ốc làm chén bát, những cuống lá làm thìa để “ngôi nhà” khỏi trống trải. Mọi người đã cười những “ngôi nhà cát” kì quặc và rồ dại ấy vì hình dáng của chúng chỉ giống mỗi trí tưởng tượng của tôi.

Thế mà lúc chiều, suýt nữa tôi đã làm hỏng “ngôi nhà” tưởng tượng của nó.

Nó có vẻ giận tôi, bất hợp tác ...

Tôi lại lan man nghĩ đến tuổi thơ của mình.

Không hiểu bây giờ tôi là ai nếu hồi ấy mẹ đồng ý khi tôi định bỏ học đi làm kiếm tiền giúp bố mẹ như nhiều nhà khác. Nhà mình nghèo thật, nhưng bố mẹ sẽ cố hết sức để các con được đi học vì mẹ biết dù nói thế con vẫn rất muốn được đi học. Và tôi sẽ là ai khác nữa nếu hồi ấy cha không đồng ý để tôi theo học một ngành rất “con trai”, ngành tự động học mặc dầu ông rất muốn con theo nghề viết. Hay là cha mẹ không ép tôi vì đã dửng dưng trước tương lai của đứa con đầu lòng bướng bỉnh? Nếu vậy thì buồn quá!

 

Rồi chẳng hiểu cơn cớ gì lại đưa đẩy tôi trở về với nghiệp cha. Khi cầm tập truyện đầu tay của tôi, cha chỉ im lặng xoa đầu con gái, mắt cười đầy nước. Tôi bỗng hiểu cha mẹ đã yêu tôi, đã hi sinh thầm lặng vì những ngôi nhà của tôi như thế nào.

Tôi thấy cần phải gặp con đã như một việc khẩn cấp để xin lỗi nó và để nói với nó rằng: Con đã làm được một việc trên xuất sắc vì con đã xây một ngôi nhà đúng là nhà của con. Tôi nhìn ngôi nhà xếp kì quặc của nó sừng sững trên bàn, nấn ná mãi mới dắt được xe ra cửa ...

(Trích Tiếng đáy - Tập truyện ngắn của Phạm Sông Hồng,

NXB Hội nhà văn, 2007, tr. 204 - 210)

Thực hiện các yêu cầu:

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

(0,5 điểm) Xác định ngôi kể của văn bản.

a. Đảm bảo cấu trúc của một đoạn văn: Đảm bảo yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích nhân vật người con trong văn bản .

c. Triển khai vấn đề nghị luận: Viết đoạn văn phải đảm bảo các yêu cầu:

Lựa chọn được thao tác lập luận phù hợp, kết hợp chặt chẽ lí lẽ và dẫn chứng, đảm bảo các nội dung sau:

1. Mở đoạn: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nhân vật người con trong đoạn trích.
2. Thân đoạn
* Sự hồn nhiên, ham học hỏi:
- Vui mừng khoe với mẹ thành tích “học sinh xuất sắc”.
- Liên tục đưa ra các câu hỏi: “tiên tiến với xuất sắc thì cái gì hơn?”, “Thế trên xuất sắc là gì hả mẹ?”.
=> Thể hiện sự tò mò, khát khao khám phá, mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh.
* Trí tưởng tượng phong phú, sáng tạo:
- Tự mình xếp nên “ngôi nhà” đặc biệt từ hộp đồ chơi, đặc biệt ngôi nhà còn có “sân bay trên nóc”.
=> Vừa ngây thơ vừa bay bổng, cho thấy thế giới nội tâm phong phú, không bị bó buộc bởi quy chuẩn.
* Cá tính, có ý thức bảo vệ suy nghĩ riêng:
- Quyết liệt gạt tay mẹ khi mẹ định sửa “ngôi nhà”.
- Khẳng định chắc chắn: “Nhà của con”; “có vẻ giận tôi, bất hợp tác”.
=> Thể hiện mong muốn được tôn trọng, được công nhận ý tưởng và thế giới riêng của mình.
* Nghệ thuật:
- Miêu tả tâm lí trẻ em chân thực, tự nhiên.
- Ngôn ngữ đối thoại ngắn gọn, sinh động, phù hợp lứa tuổi.
- Sử dụng ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật hiện lên qua cái nhìn trìu mến, trân trọng của người mẹ.
3. Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề nghị luận.

Hướng dẫn chấm:

- Trả lời như đáp án hoặc diễn đạt tương đương: 1,0 điểm

- Trả lời được 1 ý trong số đặc sắc nghệ thuật: 0,25 điểm

- Trả lời sai hoặc không trả lời: 0,0 điểm.

d. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

đ. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ

a. Bảo đảm bố cục và dung lượng của bài văn nghị luận

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Bàn luận và đề xuất giải pháp cho thực trạng thiếu lòng biết ơn của một bộ phận người trẻ hiện nay.

c. Viết được bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu:

Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng: tình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

c1. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

c2. Thân bài:

* Giải thích

- Lòng biết ơn: là thái độ trân trọng, ghi nhớ và đền đáp công lao, sự giúp đỡ của người khác.

- Sống thiếu lòng biết ơn: là thái độ vô tâm, thờ ơ, xem sự hi sinh, giúp đỡ của người khác là điều hiển nhiên.

* Bàn luận

* Biểu hiện những người sống thiếu lòng biết ơn:

- Không kính trọng cha mẹ; coi sự hi sinh của gia đình là trách nhiệm.
- Thiếu tôn trọng thầy cô, không ghi nhớ công ơn dạy dỗ.

- Chỉ biết đòi hỏi, hưởng thụ mà không biết sẻ chia, cống hiến.
- ...

* Nguyên nhân:

- Chủ quan: Nhận thức chưa đầy đủ về giá trị của lòng biết ơn; thiếu trải nghiệm, không thấu hiểu nỗi vất vả, hy sinh của thế hệ đi trước; ...
- Khách quan: Sự phát triển của mạng xã hội làm giảm các kết nối cảm xúc trực tiếp; sự tác động của lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân trong xã hội hiện đại.

* Hậu quả

- Đối với cá nhân: Trở nên cô độc, bị mọi người xa lánh; đánh mất các giá trị đạo đức cốt lõi; khó có được thành công bền vững.

- Đối với gia đình: Làm tan vỡ hạnh phúc, gây tổn thương cho cha mẹ và người thân.

- Đối với xã hội: Mai một truyền thống tốt đẹp, suy giảm tình đoàn kết và giá trị đạo đức, gây ra lối sống vô cảm trong cộng đồng.

* Mở rộng, trao đổi với quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác để có cái nhìn toàn diện hơn.

* Giải pháp khắc phục, giải quyết vấn đề:

- Tự ý thức, rèn luyện thói quen ghi nhớ và bày tỏ lòng biết ơn mỗi ngày bằng những hành động nhỏ.

- Gia đình: Làm gương về lòng biết ơn; dạy con trẻ nói lời cảm ơn, kể về công lao của ông bà, cha mẹ từ nhỏ.

- Nhà trường: Lồng ghép giáo dục lòng biết ơn vào các môn học, hoạt động ngoại khóa, tổ chức các chuyến đi về nguồn, thăm hỏi gia đình có công.
- ...

HS lựa chọn và sử dụng các dẫn chứng phù hợp.

c3. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề nghị luận.

d. Diễn đạt: Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

e. Sáng tạo: Có cái nhìn sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

Lưu ý:

- Học sinh biết đưa dẫn chứng phù hợp và phân tích dẫn chứng làm sáng tỏ vấn đề.

- Học sinh có thể trình bày suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với đạo đức và pháp luật