Đọc bài thơ sau:

CÂU HÁT

Kính tặng mẹ

Câu hát ru, giai điệu quyện với lời

mẹ vẫn hát về áo nâu, mưa nắng

Cánh đồng toan lo, con đò đứng lặng

mẹ ru, thời con gái có ngủ đâu!

 

Câu hát ru thời cắt cỏ chăn trâu

thời túm tụm vô tư mùa xuân ấy

Đêm hát chèo cô người trai níu lại

thành tơ duyên trĩu xuống vai gầy.

 

Mẹ nuôi con câu hát cũng vơi đầy

những trái gió trở trời, những chiêm khê⁽¹⁾ mùa lụt

Trên mái nhà bão bao lần xô giật

câu hát ru giông tố hoá bình yên.

 

Câu hát ru ngon giấc tuổi thơ con

lại thức dậy trong lời bà ru cháu

Câu hát ru một thời đau đáu

những sớm chiều bay lên...

(In trong tập thơ Phút rành rang sống chậm,

Nguyễn Trọng Hoàn, NXB Hội Nhà văn, năm 2019, tr.167)

* Chú thích:

- Nguyễn Trọng Hoàn quê ở tỉnh Hưng Yên, là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Tên khai sinh của ông đồng thời là bút danh nghiên cứu phê bình văn học và sáng tác (thơ, văn, kịch bản phim). Ông từng đạt nhiều giải thưởng trong các cuộc thi sáng tác thơ.

- (1) chiêm khê: vụ chiêm bị hạn, không thuận lợi cho việc trồng lúa (Theo Từ điển tiếng Việt).

Thực hiện các yêu cầu:

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

(0,5 điểm). Xác định thể thơ của bài thơ trên.

1. Hình thức và bố cục

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng đoạn văn (khoảng 200 chữ).

- Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp hoặc phối hợp.

2. Nội dung

Có thể triển khai theo hướng:

- Mở đoạn: giới thiệu nhan đề, tác giả, nêu cảm nghĩ chung về bài thơ.

- Thân đoạn: trình bày cảm nghĩ về bài thơ trên hai phương diện nội dung và nghệ thuật:

- Cảm nghĩ về nội dung (chủ đề, mạch cảm xúc, thông điệp…):
Bài thơ là một bài thơ xúc động về mẹ và ý nghĩa của lời ru. Qua lời hát ru của mẹ, người đọc đồng cảm với sự thấu hiểu, biết ơn của người con về những vất vả, sự hi sinh và tình yêu thương của mẹ… Từ đó khơi dậy trong lòng độc giả sự trân trọng giá trị của lời ru và tình mẫu tử thiêng liêng.

- Cảm nghĩ về nghệ thuật:

Thể thơ tự do, cách gieo vần, ngắt nhịp linh hoạt; giọng điệu tha thiết, ngọt ngào; hình ảnh và ngôn ngữ thơ mộc mạc, gần gũi mà giàu tính biểu tượng; sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ như: nhân hoá, ẩn dụ, điệp ngữ…

- Kết đoạn: khái quát cảm nghĩ về bài thơ.

Hướng dẫn chấm:

- Trình bày cảm nghĩ về bài thơ tương đương như đáp án: 1,25 điểm (nội dung: 0,75 điểm; nghệ thuật: 0,5 điểm).

- Trình bày cảm nghĩ tương đối đầy đủ: 1,0 điểm.

- Trình bày cảm nghĩ sơ sài hoặc chưa rõ: 0,25–0,75 điểm.

- Không thực hiện đúng yêu cầu hoặc không làm: 0,0 điểm.

3. Diễn đạt

- Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt

- Học sinh có cảm nghĩ riêng, mới mẻ về bài thơ, lời văn sinh động, hấp dẫn, giàu cảm xúc.

4. Sáng tạo: Học sinh có cảm nghĩ riêng, mới mẻ về bài thơ, lời văn sinh động, hấp dẫn, giàu cảm xúc.

1. Đảm bảo cấu trúc của một bài nghị luận xã hội, bố cục ba phần.

2. Triển khai vấn đề nghị luận.

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách. Có thể theo hướng sau:

a. Giới thiệu vấn đề nghị luận.

b. Giải thích vấn đề, nêu thực trạng

- Giải thích: Chưa thấu hiểu được nỗi vất vả của cha mẹ là chưa biết, chưa quan tâm đến những khó khăn, lo toan; chưa đồng cảm và trân trọng những việc làm, tâm tư, suy nghĩ của cha mẹ.

- Thực trạng: Hiện nay, không ít bạn trẻ thờ ơ, vô tâm trước những nỗi vất vả, cực nhọc về thể xác và tinh thần của cha mẹ; không quan tâm, không giúp đỡ cha mẹ trong những việc nhỏ hằng ngày; coi những vất vả của cha mẹ là bình thường; không chia sẻ với những khó khăn, vất vả, tâm tư của cha mẹ…

c. Bàn luận

c.1. Nguyên nhân dẫn đến vấn đề trên

- Xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ của các bạn trẻ về những vất vả của cha mẹ; sự ích kỉ, chỉ quen đòi hỏi, quen được nuông chiều, được đáp ứng vô điều kiện…

- Do nhịp sống hiện đại hối hả, cha mẹ và con cái ít có thời gian trò chuyện, tâm sự; một số cha mẹ quá bận rộn, quá nuông chiều con.

c.2. Hậu quả

- Làm cho mối quan hệ giữa con cái với cha mẹ ngày càng trở nên xa cách, thiếu sự gắn kết, cảm thông, sẻ chia; thậm chí gây mâu thuẫn, xung đột, ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình.

- Con cái trở nên vô cảm, thiếu tình yêu thương và trách nhiệm đối với cha mẹ, gia đình và cộng đồng; ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của giới trẻ; cha mẹ cảm thấy cô đơn, tủi thân; vất vả thêm về thể xác và tinh thần…

d. Đề xuất được giải pháp khả thi

Học sinh đề xuất được những giải pháp phù hợp, khả thi, thuyết phục. Có thể theo hướng:

- Về phía các bạn trẻ:

+Nhận thức được sự cần thiết phải thấu hiểu những vất vả của cha mẹ.

+Quan tâm, trân trọng những việc làm, những lo toan, hi sinh của cha mẹ dành cho mình; yêu thương, hiếu thảo với cha mẹ.

+Chủ động chia sẻ, trò chuyện để thấu hiểu những nỗi nhọc nhằn của cha mẹ; giúp đỡ cha mẹ bằng những hành động thiết thực.

+…

- Về phía gia đình:

+ Không quá nuông chiều con cái; sớm giáo dục con biết lắng nghe, biết quan tâm; dành thời gian tâm sự với con để con hiểu hơn về nỗi vất vả của mình…

+ Về phía nhà trường: Tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ; tổ chức các hoạt động chuyên đề, ngoại khóa hướng về gia đình, cha mẹ; lan tỏa thông điệp yêu thương, thấu hiểu…

Hướng dẫn chấm:

- Trình bày được các giải pháp đa dạng, phù hợp; lập luận đảm bảo tốt các yêu cầu; nêu tên giải pháp, cách thức thực hiện, đánh giá tính khả thi, thuyết phục của giải pháp; kết hợp lí lẽ và bằng chứng nhuần nhuyễn: 1,0 điểm.

- Trình bày được các giải pháp phù hợp, lập luận cơ bản đảm bảo yêu cầu; nêu tên giải pháp, cách thức thực hiện, đánh giá tính khả thi; kết hợp lí lẽ và bằng chứng: 0,5 – 0,75 điểm.

- Trình bày giải pháp chưa rõ ràng, thuyết phục: 0,25 điểm.

e. Khẳng định ý nghĩa và sự cần thiết của giải pháp

3. Diễn đạt

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp, ngữ nghĩa tiếng Việt.

4. Sáng tạo

- Có suy nghĩ sâu sắc, thể hiện sự am hiểu về vấn đề nghị luận; nêu được ý kiến trái chiều, phản đề, mở rộng phù hợp.

- Có cách diễn đạt mới mẻ, giàu hình ảnh, hấp dẫn.