Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

CHẠY GIẶC*

Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây

Một bàn cờ thế phút sa tay.

Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,

Mất ổ bầy chim dáo dác bay.

Bến Nghé của tiền tan bọt nước,

Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây.

Hỏi trang (1) dẹp loạn rày (2) đâu vắng,

Nỡ để dân đen (3) mắc nạn này?

(In trong Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu, NXB Văn học 1971)

* Chú thích:

– Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888) sinh tại Gia Định (nay thuộc TP Hồ Chí Minh) là nhà thơ, nhà văn lớn tiêu biểu cho văn học yêu nước nửa sau thế kỉ XIX của dân tộc ta.

– Tác phẩm “Chạy giặc” được Nguyễn Đình Chiểu sáng tác vào khoảng thời gian sau khi giặc Pháp tấn công thành Gia Định (tháng 2 năm 1859). Ông đã viết bài thơ bày tỏ tâm trạng khi chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, thực dân Pháp xâm lược, triều đình nhà Nguyễn đầu hàng, để mặc dân lâm vào cảnh loạn lạc.

(1) Trang: chỉ triều đình, quan lại – những người có trách nhiệm lo việc nước, dẹp giặc.

(2) Rày: có nghĩa là nay, bây giờ, hiện nay.

(3) Dân đen: chỉ người dân lam lũ, nghèo khổ (không mang nghĩa chỉ màu da).

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

(1.0 điểm). Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào? Chỉ ra cách gieo vần trong bài thơ.

a. Đảm bảo yêu cầu hình thức của đoạn văn nghị luận văn học: Học sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp hoặc tổng phân hợp.

b. Xác định đúng yêu cầu của đề: Phân tích hai câu thơ cuối bài thơ “Chạy giặc” trong phần Đọc hiểu.

c. Triển khai hợp lý nội dung đoạn văn:

* Mở đoạn

– Dẫn dắt, giới thiệu tác giả Nguyễn Đình Chiểu và bài thơ “Chạy giặc”.

– Khái quát nội dung, tâm trạng của tác giả trong hai câu kết: Tiếng thở dài, câu hỏi tu từ đầy day dứt trước nỗi đau của nhân dân và trách nhiệm của triều đình.

* Thân đoạn

– Câu 1: Câu hỏi tu từ kết hợp với giọng điệu ngạc nhiên, mòn mỏi ngóng chờ. Nhà thơ không thấy những người gánh vác việc nước xuất hiện trong lúc giặc dữ tràn tới.

– Câu 2: Thể hiện sự bất bình, xót xa trước cảnh người dân bị bỏ mặc.

– Đánh giá chung.

* Kết đoạn

– Khẳng định lại giá trị tư tưởng và nghệ thuật của hai câu kết.

– Ý nghĩa của đoạn thơ đối với người đọc qua các thế hệ.

d. Sáng tạo: Cách diễn đạt độc đáo, có cảm nghĩ riêng, sâu sắc.

e. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp, Tiếng Việt.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn:

Đủ 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài; các ý được triển khai, sắp xếp theo một trình tự hợp lí.

b. Xác định đúng yêu cầu của đề: suy nghĩ về vấn đề giặc, giặc dốt.

c. Bài viết có thể triển khai theo nhiều cách khác nhau song cần đảm bảo các ý sau:

* Mở bài:

– Dẫn dắt vấn đề.

– Giới thiệu hình ảnh độc đáo của Bác Hồ: Gọi nạn mù chữ là “giặc dốt”.

– Nêu khái quát suy nghĩ: Đây là một quan niệm sâu sắc, khẳng định tầm quan trọng sống còn của tri thức đối với con người và vận mệnh dân tộc.

 * Thân bài:

– Giải thích khái niệm: “giặc”, “giặc dốt”.

– Lí giải Tại sao Bác Hồ gọi nạn mù chữ là “giặc dốt”:

+ Đối với cá nhân: Người thất học sẽ bị thiệt thòi, dễ bị bóc lột, mê muội, không làm chủ được cuộc sống và quyền lợi của mình.

+ Đối với dân tộc: Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu. Kẻ thù dễ bề cai trị, đồng hóa; đất nước không thể phát triển kinh tế, hội nhập và giữ vững nền độc lập nếu người dân không biết chữ, không có tri thức. (Lúc bấy giờ có tới 95% dân số mù chữ).

–  Ý nghĩa, bài học đối với thế hệ trẻ.

 * Kết bài:

– Khẳng định lại giá trị tư tưởng của Bác Hồ.

– Liên hệ bản thân: Nhận thức rõ vai trò của việc học trong thời đại mới.

d. Sáng tạo: Diễn đạt sáng tạo, sinh động, giàu hình ảnh, có giọng điệu riêng.

e. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp, tiếng Việt.