(Ngữ liệu ngoài sgk) Cánh đồng buổi chiều

Dấu hiệu hình thức: Số chữ trong các dòng không bằng nhau là dấu hiệu để xác định thể thơ tự do của bài thơ.

Hình ảnh cánh đồng buổi chiều được khắc họa qua các chi tiết: những gốc rạ lởm chởm, mùi thơm của lúa khoai, tiếng reo của cỏ may, mùa thu trở lại.

- Biện pháp tu từ điệp ngữ trong 4 dòng thơ: bao…, bao nhiêu…

- Hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ điệp ngữ:

Dưới đây là gợi ý:

+ Nhấn mạnh những vất vả, đau khổ của người nông dân để làm ra hạt gạo và hiện thực chúng ta đã thản nhiên với biết bao mồ hôi công sức của người nông dân, với những nhọc nhằn của người tạo sinh ra giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội; nhắn nhủ về thái độ sống biết đồng cảm, thấu hiểu, trân trọng đối với người lao động.

+ Làm tăng hiệu quả biểu đạt cho câu thơ; tạo giọng điệu, nhịp điệu thơ …

- Hình ảnh mồ hôi - một tín hiệu nghệ thuật của bài thơ: những hạt mồ hôi bỏ quên, bao giọt mồ hôi trên mặt ruộng, mồ hôi trở nên quá rẻ.

- Trình bày cảm nhận:

Dưới đây là gợi ý:

+ Mồ hôi không chỉ đơn thuần là công sức lao động của người nông dân, mà nó còn là ngụ ý cho những hy sinh thầm lặng, những vất vả, khổ đau mà họ phải chịu đựng, để cho ta “bát cơm trắng mỗi ngày”.

+ Mồ hôi lại đang bị “bỏ quên”, “trở nên quá rẻ” nghĩa là những nỗ lực và gian truân của người lao động đôi khi bị lãng quên, không được trân trọng đúng mức.

+ Qua đó thấy được thái độ đồng cảm, thấu hiểu của tác giả với người lao động.

Dưới đây là một số gợi ý:

- Lòng biết ơn, tình yêu với gia đình, quê hương và người lao động.

- Tình cảm với mái trường, thầy cô và bạn bè

- Trách nhiệm và bổn phận với cộng đồng, dân tộc…

- …

Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

+ Phân tích 9 dòng thơ cuối bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” của tác giả Nguyễn Khoa Điềm.

- Hệ thống ý: Hành trình trở lại cánh đồng làng của nhà thơ với bao niềm xúc động và tâm tư sâu lắng thể hiện trong 9 dòng thơ.

+ Đó là hành trình trở lại sau bao tháng năm xa cách để cảm nhận được những điều tốt lành mà đồng quê cho ta (hít sâu hương thơm no ấm), để nhận ra nỗi vất vả, nhọc nhằn, khổ đau hằn in trên gương mặt những con người lao động (mỗi khuôn mặt đen sạm), nhận ra mình đã lãng quên, hờ hững…

+ Trong hành trình chậm rãi, đồng hành, sẻ chia đó, nhà thơ thấu hiểu hơn về quê hương, xứ sở (thăm thẳm ngõ quê rơm rạ) và nhận ra sự bình yên, thanh thản trong tâm hồn mình (trái tim lăn tròn êm ả)…

+ Sự trở về của nhà thơ là hành trình nên có của người nghệ sĩ cũng như hành trình của mỗi chúng ta trong cuộc đời hướng về quê hương, nguồn cội, về những con người bình dị, giàu đức hi sinh để biết ơn, yêu quý những điều tốt lành ta đang có.

+ Đoạn thơ sử dụng ngôn từ giản dị, giàu sức gợi, giọng thơ trầm lắng, các biện pháp tu từ đảo ngữ, nhân hóa, ẩn dụ… được sử dụng tự nhiên, linh hoạt, đạt hiệu quả cao

- Phát triển đoạn văn logic, thuyết phục

+ Dẫn chứng từ văn bản để minh chứng cho nhận định.

+ Phân tích rõ 9 dòng thơ cuối bài thơ “Cánh đồng buổi chiều” của tác giả Nguyễn Khoa Điềm.

- Đảm bảo ngữ pháp, liên kết:

+ Trình bày rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả.

- Sáng tạo

+ Cách diễn đạt mới mẻ, có suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận.

Đoạn văn tham khảo

Hành trình trở lại cánh đồng làng trong đoạn thơ của Nguyễn Khoa Điềm là một cuộc trở về đầy xúc động và chiêm nghiệm. Sau bao tháng năm xa cách, nhà thơ “hít sâu hương thơm no ấm” – một cử chỉ giản dị mà thấm đẫm tình yêu quê hương, như muốn ôm trọn vào lòng hơi thở của đất trời, của lúa khoai, của cuộc sống cần lao. Trong từng khuôn mặt “đen sạm”, ông nhận ra “những tháng ngày bỏ quên” – nhận ra sự lam lũ, nhọc nhằn và cả sự hờ hững của chính mình với những người nông dân chân chất. Bằng “bước chân chậm rãi”, nhà thơ lặng lẽ hòa vào dòng đời, “nối gót người nông dân đi mãi”, chia sẻ và thấu hiểu sâu hơn giá trị của lao động, của quê hương xứ sở. Hình ảnh “ngôi sao hôm xa ngái” và “trái tim lăn tròn êm ả” là ẩn dụ cho sự dẫn lối của niềm tin và sự bình yên trong tâm hồn sau hành trình nhận thức ấy. Với ngôn ngữ mộc mạc, giọng thơ trầm lắng, Nguyễn Khoa Điềm đã khắc họa một cuộc trở về mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc: trở về với quê hương, với con người lao động, với cội nguồn để biết ơn và sống trọn vẹn hơn.