Bộ 10 đề thi giữa kì 1 Văn 10 Cánh diều cấu trúc mới có đáp án - Đề 8

Thể thơ: thất ngôn bát cú

Nhân vật trữ tình: người phụ nữ trong xã hội phong kiến (tác giả Hồ Xuân Hương).

- Biện pháp tu từ: phép đối

Trước nghe >< sau giận

Những tiếng >< vì duyên

Thêm rền rĩ >< để mõm mòm

- Tác dụng:

+ Nhấn mạnh mối quan hệ giữa ngoại cảnh và tâm cảnh: nghe những âm thanh sầu thảm vang vọng giữa không gian tĩnh mịch, vắng vẻ khiến người phụ nữ thêm buồn giận, đau khổ vì duyên tình không trọn vọn; gợi lên một cách xót xa tâm trạng bi kịch của chủ thể trữ tình.

+ Tạo sự cân xứng, nhịp nhàng, hài hòa cho lời thơ.

- Thái độ chất vấn, phản bác nhẹ nhàng: Câu hỏi tu từ “Tài tử văn nhân ai đó tá?” như lời chất vấn những ai cho rằng tác giả đã già, hết thời.

- Khẳng định bản thân đầy tự tin: “Thân này đâu đã chịu già tom!” cho thấy thái độ không cam chịu, khẳng định mình vẫn còn sức sống, tài năng và nhiệt huyết.

- Giọng điệu hóm hỉnh, pha chút mỉa mai: Dùng từ “già tom” gợi cảm giác dân dã, thân mật nhưng cũng đầy thách thức và tự trào.

- Tinh thần lạc quan, yêu đời: Dù đã lớn tuổi, nhân vật trữ tình vẫn giữ tinh thần trẻ trung, không khuất phục trước thời gian hay định kiến.

- Phản ánh cá tính mạnh mẽ, bản lĩnh nghệ sĩ: Dám nói, dám khẳng định giá trị bản thân, không để danh xưng “tài tử văn nhân” bị phủ định.

Ngôn ngữ Hồ Xuân Hương sử dụng trong bài thơ:

- Sử dụng nhiều từ ngữ thuần Việt: văng vẳng, gáy, bom, oán hận, trông ra, khắp, chòm, mõ thảm,...

- Sử dụng các từ láy: văng vẳng, rền rĩ, mõm mòm vừa giàu giá trị biểu đạt, vừa nôm na đậm chất dân dã.

 Ngôn ngữ thơ Hồ Xuân Hương mộc mạc, gần gũi, bình dị (khác với ngôn ngữ trang trọng, nhiều từ Hán Việt trong thơ Bà Huyện Thanh Quan).

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức: 

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý: 

- Nỗi cô đơn, lẻ loi: không gian đêm khuya với tiếng gà, tiếng chuông, tiếng mõ làm nổi bật sự cô quạnh.

- Tâm trạng oán hận, tủi phận: “Oán hận trông khắp mọi chòm” cho thấy sự bức bối, bất mãn trước số phận lẻ loi, duyên phận lỡ làng.

- Nỗi đau dồn nén và âm thầm: âm thanh “mõ thảm”, “chuông sầu” như tiếng lòng vang lên trong đêm khuya vắng, gợi sự u uất, não nề.

- Giận dữ vì duyên phận hẩm hiu: “Sau giận vì duyên để mõm mòm” thể hiện sự phẫn uất trước cuộc đời bất công, duyên tình lỡ dở.

- Khát khao yêu thương và được sống đúng nghĩa: câu thơ cuối thể hiện sự phản kháng, khẳng định mình còn sức sống, còn khát vọng yêu đương.

- Hình ảnh người phụ nữ bản lĩnh, cá tính: dù đau khổ, vẫn dám đối mặt, không cam chịu, mang tinh thần phản kháng sâu sắc.