2. Cách gieo vần
Vần chân: gieo vần ở cuối các câu thơ
Vần lưng: gieo vần trong 1 câu thơ hoặc tiếng cuối câu trên với tiếng giữa câu dưới
Vần liền: vần ở 2 câu thơ liền nhau
Vần cách: vần ở 2 câu thơ không liên tiếp nhau (thường cách ra 1 câu)
3. Chủ đề
- Chủ đề: là vấn đề chính mà tác phẩm muốn nêu lên qua một hiện tượng đời sống. Để xác định được chủ đề trong tác phẩm thơ cần dựa vào các yếu tố: nhan đề, mạch cảm xúc, giọng điệu, ngôn từ, thái độ, tình cảm cảm xúc của nhân vật trữ tình.
4. Mạch cảm xúc
Mạch cảm xúc là sự tiếp nối, sự vận động của cảm xúc trong bài thơ. Xác định mạch cảm xúc: dựa vào bố cục.
5. Cảm hứng chủ đạo
Cảm hứng chủ đạo là trạng thái tình cảm mãnh liệt, thường gắn với tư tưởng và đánh giá nhất định được thể hiện xuyên suốt tác phẩm, tác động đến cảm xúc của người đọc.
6. Kết cấu của bài thơ, ngôn ngữ thơ
- Kết cấu của bài thơ được biểu hiện ở mọi phương diện tổ chức của tác phẩm:
+ Sự lựa chọn thể thơ
+ Sự sắp xếp các phần, các đoạn thơ theo một trình tự nhất định
+ Sự triển khai mạch cảm xúc
+ Sự phối hợp của vần, nhịp, hình ảnh thơ, các biện pháp tu từ.
- Ngôn ngữ thơ: hàm súc, ngắn gọn, giàu hình ảnh, gợi nhiều hơn tả, giàu nhạc điệu, được tổ chức thành một cấu trúc đặc biệt: có vần, nhịp, thanh, điệp, đối...
7. Cách đọc hiểu thể loại thơ
- Sử dụng kĩ năng tưởng tượng, suy luận khi đọc các từ ngữ, hình ảnh đặc sắc trong thơ.
- Xác định thể thơ và những đặc điểm chính của thể thơ.
- Tìm hiểu chủ thể trữ tình của bài thơ: lời của bài thơ là lời của ai, nói với ai, trong hoàn cảnh nào?
- Xác định chủ đề của bài thơ.
- Tìm và phân tích nét độc đáo về hình thức của bài thơ (kết cấu, ngôn ngữ, biện pháp tu từ)
- Làm rõ tình cảm, cảm xúc và cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
- Xác định bố cục, chủ đề, thông điệp mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
8. Các dạng câu hỏi/yêu cầu về thể loại thường gặp
a. Yêu cầu ở mức nhận biết
- Nhận biết được một số yếu tố hình thức của (thể thơ; vần, nhịp; từ ngữ, hình ảnh; bố cục, mạch cảm xúc;...).
- Nhận biết được nhân vật (chủ thể trữ tình) của bài thơ; chủ đề và tình cảm, cảm hứng chủ đạo của nhà thơ.
b. Yêu cầu ở mức thông hiểu
- Phân tích được chủ đề, tư tưởng, thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc thông qua hình thức nghệ thuật của văn bản.
- Phân tích được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của tác giả thể hiện qua văn bản.
- Lí giải được nét độc đáo về hình thức của bài thơ thể hiện qua bố cục, kết cấu, ngôn ngữ, biện pháp tu từ.
c. Yêu cầu ở mức vận dụng
- Trình bày được bài học về cách nghĩ, cách ứng xử do đoạn thơ, bài thơ gợi ra.
- Chỉ ra được điểm giống nhau và khác nhau giữa các hình ảnh, hình tượng thơ.
- Liên hệ một vấn đề thực tế được đặt ra từ nội dung của bài thơ.
II. KIẾN THỨC CẦN GHI NHỚ VỀ TRUYỆN
1. Một số đặc điểm của văn bản truyện
- Đề tài: là hiện tượng đời sống được miêu tả, thể hiện qua văn bản.
- Chủ đề: là vấn đề chính mà tác phẩm muốn nêu lên qua một hiện tượng đời sống. Để xác định được chủ đề trong tác phẩm truyện cần dựa vào các yếu tố: nhan đề, cách xây dựng nhân vật, cốt truyện, sử dụng tình huống truyện, ...
- Người kể chuyện là vai do tác giải tạo ra để kể các sự việc. Người kể chuyện theo ngôi thứ nhất là người kể chuyện xưng tôi. Người kể chuyện ở ngôi thứ ba là người kể chuyện giấu mình.
- Lời của người kể chuyện là phần lời thuật lại một sự việc cụ thể hay giới thiệu, miêu tả khung cảnh, con người, sự vật. Lời của nhân vật là lời nói của các nhân vật trong
truyện.
- Nhân vật chính là nhân vật quan trọng nhất của truyện, có những hành động, quyết định tác động đến cốt truyện và diễn tiến các sự kiện trong truyện, thể hiện rõ nhất tư tưởng, chủ đề của truyện
- Chi tiết tiêu biểu là những chi tiết chọn lọc, có giá trị biểu đạt và thẩm mĩ vượt trội trong truyện, có thể mang lại sự bất ngờ, gây chú ý hoặc sự thích thú đối với người đọc và góp phần quan trọng trong việc thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm.
...........................................................................................
III. KIẾN THỨC TIẾNG VIỆT
B. MỘT SỐ ĐỀ ĐỌC HIỂU MINH HỌA
ĐỀ 1. Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
...........................................................................................