Chế độ phong kiến là một chế độ xã hội tất nhiên phải xuất hiện trong một thời kì lịch sử nào đó để giải quyết những vấn đề xã hội trong những khẳng định lịch sử nhất định. Thời đại lịch sử ấy, ở Tây Âu các đế quốc tan rã, văn minh thượng cổ suy nhược, trật tự xã hội đổ nát. Con người chỉ biết đánh nhau, giết nhau. Chính trong cảnh hỗn loạn ấy một trật tự xã hội mới được thành lập. Thoạt tiên những kẻ yếu, vì bản năng sinh tồn, cảm thấy sự cần thiết phải tự vệ, tìm tới một người cầm đầu. Người ấy có thể là một tù trưởng rợ, một giáo sĩ, một quan lại, một tay địa chủ hay một tên gian hùng. Bất cứ người nào có đủ sức mạnh, can đảm cũng được họ tôn lên để dẹp loạn, lập lại an ninh trật tự. Người yếu tôn người người mạnh, người mạnh ấy lại phục tùng người mạnh hơn nữa. Cứ như thế sự đoàn kết tự nhiên giữa người mạnh và người yếu, người bảo hộ và người lệ thuộc biến thành cái hệ thống phong kiến. Buổi đầu, người yếu muốn được người mạnh che chở phải đóng góp một phần tài sản hoặc một phần hoa lợi để nuôi võ sĩ, sắm khí giới, phải nộp một phần công xây đắp thành trì. Thành trì này khởi đầu là chỗ mọi người tới ẩn núp hoặc cất của cải khi có giặc. Như vậy là tự vệ mà buổi đầu mọi người bằng lòng tôn người cầm đầu, đóng góp để cho người ấy tổ chức binh đội tổ chức binh đội và xây đắp thành trì. Dần dần số người lệ thuộc càng đông, uy quyền người cầm đầu càng lớn. Rồi trải qua một thời gian, người này đánh dẹp được người kia, đất đai tập trung vào một số ít người thật mạnh khi ấy đã thành ra hoàng đế, quốc vương, lãnh chúa, người này tùy thuộc người kia và dưới cùng hết là đại đa số nông dân.

(Nguyễn Hiến Lê, Thiên Giang, Lịch sử thế giới, NXB Hồng Đức, Hà Nội, 2023)

Chế độ phong kiến xuất hiện trong bối cảnh lịch sử nào ở Tây Âu?