Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ (Cathartes aura) sống khu vực từ miền nam Canada tới cực nam Nam Mỹ, chuyên ăn xác động vật. Loài chim ăn xác thối này có một chiến thuật độc đáo nhằm ngăn chặn động vật săn mồi, đó là phun axit dạ dày và thịt tiêu hóa dở vào kẻ tấn công, theo Live Science.

Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ sống trong môi trường sống đa dạng, bao gồm rừng cận nhiệt đới, vùng cây bụi thấp và sa mạc. Chúng có chiếc đầu trụi lủi để khi ăn xác thối, máu và ruột không dính vào lông. Giống như nhiều loài kền kền khác, chúng ăn xác động vật đã chết thay vì tự giết con mồi.

Dù có kích thước lớn với sải cánh lên tới 1,7 m, kền kền Thổ Nhĩ Kỳ cũng là mồi săn của nhiều loài chim khác, bao gồm đại bàng, cú và chim ưng. Khi bị đe dọa hoặc sợ hãi, chúng phun hợp chất axit mùi chua có thể làm bỏng mắt và da động vật săn mồi. Axit dạ dày của chúng mạnh không kém axit pin và mạnh gấp 100 lần axit trong dạ dày con người, giúp loài chim này trung hòa chất độc khi ăn thịt phân hủy như bệnh than và bệnh ngộ độc thịt.

Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ tìm thức ăn bằng thị giác và khứu giác nhạy bén. Chúng bay thấp để có thể phát hiện khí gas giải phóng trong giai đoạn đầu phân hủy ở động vật chết. Theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí Ecosystem Services năm 2022, kền kền ngăn hàng chục triệu tấn khí chứa carbon thải ra mỗi năm thông qua ăn xác động vật trước khi chúng phân hủy và giải phóng khí nhà kính. Không giống những loài chim khác, chúng đẻ trứng trên đất và che giấu dưới cây cỏ, trong hang động hoặc thân cây rỗng. Dù là loài chim có tính xã hội và sống theo bầy đàn, chúng không có ống minh quản, cơ quan dùng để phát ra tiếng hót của chim.

(Báo VNExpress, Kền kền phun axit làm bỏng kẻ thù).

Loài kền kền Thổ Nhĩ Kỳ không có ống minh quản như các loài chim khác. Điều này ảnh hưởng như thế nào đến tập tính sống của chúng?

Đáp án B

Hướng dẫn giải

- A sai. Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ sống trong môi trường đa dạng như rừng cận nhiệt đới, vùng cây bụi và sa mạc, nhưng chiếc đầu trụi lủi không được đề cập có vai trò điều chỉnh nhiệt độ cơ thể. Mục đích chính của đặc điểm này không liên quan đến kiểm soát nhiệt mà liên quan đến việc giữ sạch khi ăn xác thối.

- B đúng. Đoạn văn nêu rõ chiếc đầu trụi lủi giúp ngăn máu và nội tạng từ xác thối bám vào lông. Điều này rất quan trọng vì:

+Vệ sinh: Máu và ruột chứa nhiều vi khuẩn từ xác chết, nếu bám vào lông, có thể gây bệnh cho chim.

+Thích nghi: Đặc điểm này là một sự tiến hóa để giúp kền kền duy trì sức khỏe trong môi trường khắc nghiệt của loài ăn xác thối.

- C sai. Đặc điểm nhận biết đồng loại trong đàn không liên quan đến chiếc đầu trụi lủi. Việc giao tiếp hoặc nhận biết đồng loại chủ yếu dựa trên hành động, cử chỉ, hoặc các yếu tố khác, không phụ thuộc vào hình dáng đầu.

- D sai. Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ có sải cánh lớn và thường bay lượn để tìm thức ăn. Tuy nhiên, chiếc đầu trụi lủi không đóng vai trò trong việc giảm sức cản không khí khi bay. Thiết kế cánh và hình dáng cơ thể của chúng mới là yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả bay.

Chiếc đầu trụi lủi giúp kền kền Thổ Nhĩ Kỳ giảm nguy cơ máu và vi khuẩn từ xác thối bám vào lông khi ăn, giúp chúng duy trì sức khỏe và thích nghi với lối sống ăn xác thối. Các đáp án khác không phù hợp hoặc không liên quan đến đặc điểm sinh học này.

1. Đặc điểm sinh học:

- Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ là loài ăn xác thối, thường xuyên tiếp xúc với xác động vật trong tình trạng phân hủy.

- Chiếc đầu trụi lủi là đặc điểm tiến hóa quan trọng, giúp chúng thích nghi với môi trường sống và lối ăn uống đặc biệt. Khi chúng ăn xác, máu, nội tạng và chất lỏng từ xác động vật dễ tiếp xúc với cơ thể, đặc biệt là vùng đầu.

- Nhờ không có lông trên đầu, chúng dễ dàng giữ sạch khu vực này, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

2. Vai trò trong việc phòng ngừa bệnh tật:

- Ngăn vi khuẩn và mầm bệnh:

+ Máu và chất thải từ xác động vật có chứa nhiều vi khuẩn nguy hiểm, chẳng hạn như vi khuẩn

gây bệnh than hoặc bệnh ngộ độc thịt.

+ Nếu máu và ruột bám vào lông trên đầu, vi khuẩn có thể sinh sôi và gây bệnh cho kền kền.

Đầu trụi lủi giúp loại bỏ môi trường thích hợp cho vi khuẩn phát triển.

- Vệ sinh dễ dàng hơn:

+ Sau khi ăn, đầu không có lông sẽ dễ dàng được làm sạch hơn so với những loài chim có đầu đầy lông. Điều này làm giảm nguy cơ bệnh truyền nhiễm từ xác chết.

3. Sự liên hệ với hệ tiêu hóa đặc biệt của kền kền:

- Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ đã thích nghi để ăn xác thối nhờ axit dạ dày cực mạnh, có khả năng tiêu diệt vi khuẩn và độc tố. Tuy nhiên, ngăn ngừa vi khuẩn từ bên ngoài (như trên bề mặt lông) vẫn quan trọng để đảm bảo sức khỏe toàn diện.

- Chiếc đầu trụi lủi là một phần trong hệ thống bảo vệ tự nhiên của chúng, giúp chúng đối phó với điều kiện sống đầy mầm bệnh.

4. Vai trò tiến hóa:

- Chiếc đầu trụi lủi có thể được xem như một đặc điểm chọn lọc tự nhiên. Những cá thể có đầu trụi lủi dễ dàng tránh được bệnh tật, sống sót tốt hơn và truyền lại đặc điểm này cho thế hệ sau. Điều này giúp loài kền kền Thổ Nhĩ Kỳ phát triển và tồn tại trong môi trường đầy thử thách.

Đáp án A

Hướng dẫn giải

Trong đoạn văn, mức độ mạnh mẽ của axit dạ dày kền kền Thổ Nhĩ Kỳ được nhấn mạnh qua câu: “Axit dạ dày của chúng mạnh không kém axit pin và mạnh gấp 100 lần axit trong dạ dày con người.”

Biện pháp so sánh được sử dụng ở đây để:

- Tạo hình ảnh cụ thể: So sánh axit dạ dày của kền kền với axit pin và axit dạ dày con người giúp người đọc hình dung rõ hơn về sức mạnh của nó.

- Nhấn mạnh ý nghĩa: Sự mạnh mẽ vượt trội của axit dạ dày được làm nổi bật qua mức độ “mạnh gấp 100 lần,” khiến thông tin trở nên ấn tượng và dễ nhớ.

Các biện pháp tu từ khác không phù hợp trong ngữ cảnh này:

- Nhân hóa: Không có yếu tố gán tính cách con người cho axit.

- Ẩn dụ: Không có hình ảnh thay thế trực tiếp nào được sử dụng.

- Hoán dụ: Không có phần nào được dùng để gọi thay cho toàn thể.

Đáp án A

Hướng dẫn giải

- A đúng.

+ Trong thế giới loài chim, khứu giác thường không phải giác quan chủ đạo. Phần lớn các loài chim dựa vào thị giác (mắt) để tìm kiếm thức ăn và nhận biết môi trường xung quanh.

+ Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ là một trong số ít loài chim có khứu giác phát triển đặc biệt mạnh mẽ. Điều này giúp chúng phát hiện khí gas giải phóng từ xác động vật trong giai đoạn phân hủy. Đây là đặc điểm nổi bật và hiếm thấy, làm chúng trở nên đặc biệt trong thế giới loài chim.

- B sai. Mặc dù kền kền Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng khứu giác để phát hiện khí gas từ xác chết, việc “phân biệt nhiều loại khí độc hại” không được nhắc đến trong đoạn văn. Chúng chỉ tập trung tìm kiếm khí liên quan đến giai đoạn đầu của sự phân hủy, không phải các loại khí phức tạp khác.

- C sai. Đoạn văn không đề cập đến việc chúng phải bay ở độ cao lớn để tìm thức ăn. Trái lại, kền kền thường bay thấp để phát hiện khí gas từ xác chết, điều này phù hợp với khả năng sử dụng khứu giác nhạy bén.

- D sai. Khứu giác của kền kền Thổ Nhĩ Kỳ không được sử dụng để phát hiện động vật sống. Chúng chuyên tìm xác động vật chết, và khứu giác của chúng nhạy cảm với các hợp chất hóa học được giải phóng trong quá trình phân hủy, không phải mùi từ động vật còn sống. Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ là một trong số ít loài chim có khứu giác nhạy bén, trong khi hầu hết các loài chim khác phụ thuộc vào thị giác thay vì khứu giác để tìm thức ăn. Điều này làm chúng trở nên đặc biệt trong thế giới loài chim.

1. Khứu giác ở loài chim thường kém phát triển:

- Phần lớn các loài chim dựa vào thị giác để tìm kiếm thức ăn và nhận diện môi trường. Ví dụ:

+ Chim săn mồi như đại bàng và chim ưng sử dụng thị lực sắc bén để phát hiện con mồi từ xa.

+Chim nhỏ như chim sẻ hoặc hoàng yến tìm kiếm thức ăn dựa trên màu sắc và chuyển động.

- Khứu giác yếu là đặc trưng chung ở hầu hết các loài chim. Điều này làm cho khả năng sử dụng khứu giác nhạy bén của kền kền Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một đặc điểm hiếm có và đặc biệt.

2. Khứu giác đặc biệt của kền kền Thổ Nhĩ Kỳ:

- Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ có khứu giác cực kỳ nhạy bén, giúp chúng phát hiện khí gas giải phóng trong giai đoạn đầu phân hủy của xác động vật, ngay cả từ khoảng cách xa.

- Loài này có thể bay thấp, sử dụng khứu giác để xác định vị trí chính xác của xác chết trong các khu vực rộng lớn, một kỹ năng mà rất ít loài chim khác có được.

- Đặc điểm sinh học:

+ Ở kền kền Thổ Nhĩ Kỳ, cấu trúc não liên quan đến khứu giác được phát triển vượt trội so với các loài chim khác, cho phép chúng phân biệt mùi rất tốt.

3. Ý nghĩa của khứu giác nhạy bén:

- Tìm kiếm thức ăn hiệu quả:

+ Trong môi trường tự nhiên, xác động vật có thể bị che khuất bởi cây cỏ hoặc địa hình. Khứu giác nhạy bén giúp kền kền tìm thấy nguồn thức ăn mà mắt thường không thể nhìn thấy.

- Giảm cạnh tranh với các loài chim khác:

+ Do khứu giác nhạy bén, kền kền Thổ Nhĩ Kỳ có thể phát hiện xác chết ở giai đoạn rất sớm, trước khi các loài ăn xác thối khác (chẳng hạn kền kền khác hoặc thú ăn thịt) tiếp cận. Điều này giảm thiểu sự cạnh tranh trực tiếp.

- Vai trò tiến hóa:

+ Khả năng sử dụng khứu giác đã giúp kền kền Thổ Nhĩ Kỳ thích nghi tốt hơn với môi trường sống, cho phép chúng phát triển và sinh tồn trong những môi trường mà nhiều loài chim khác không thể cạnh tranh.

Đáp án B

Hướng dẫn giải

- A sai. Mặc dù kền kền ăn xác động vật giúp hạn chế sự lây lan của vi khuẩn, nhưng ý này chỉ là một phần nhỏ trong vai trò tổng quát của chúng. Đáp án đúng cần thể hiện rõ vai trò quan trọng hơn, đặc biệt là liên quan đến khí nhà kính.

- B đúng. Theo thông tin từ đoạn văn, kền kền Thổ Nhĩ Kỳ ăn xác động vật trước khi chúng phân hủy và giải phóng khí carbon vào môi trường. Điều này giúp ngăn chặn hàng chục triệu tấn khí nhà kính thải ra mỗi năm, thể hiện vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường.

- C sai. Đáp án này đúng về mặt lý thuyết, nhưng trong đoạn văn, thông tin này không được nhấn mạnh. Mục tiêu chính của bài viết là nhấn mạnh vai trò giảm khí nhà kính của kền kền.

- D sai. Chiến thuật phun axit dạ dày chỉ là một đặc điểm tự vệ, không phải lý do khiến kền kền được coi là “người dọn vệ sinh” của thiên nhiên.

Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ ăn xác động vật mà còn giúp giảm lượng khí nhà kính, điều này làm nổi bật vai trò của chúng như một “người dọn vệ sinh” quan trọng của thiên nhiên. Chức năng này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn góp phần vào việc giảm thiểu biến đổi khí hậu, điều mà các loài động vật khác khó có thể sánh kịp.

1. Vai trò chính trong hệ sinh thái:

Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ được gọi là “người dọn vệ sinh” vì chúng ăn xác động vật trước khi chúng phân hủy.

Trong giai đoạn phân hủy của xác chết, các khí nhà kính như methane (CH₄) và carbon dioxide (CO₂) được giải phóng vào không khí. Khi kền kền tiêu thụ xác trước khi chúng phân hủy, chúng giúp giảm đáng kể lượng khí này thải ra môi trường.

Dẫn chứng từ bài viết:

Theo nghiên cứu trích dẫn trong đoạn văn, kền kền giúp ngăn chặn hàng chục triệu tấn khí chứa carbon thải ra mỗi năm. Điều này không chỉ giúp làm sạch môi trường mà còn góp phần vào việc giảm tác động của biến đổi khí hậu.

2. Ý nghĩa trong việc giảm khí nhà kính:

Khí nhà kính là một trong những nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu và sự nóng lên toàn cầu. Nếu không có kền kền, lượng khí thải từ xác động vật sẽ tăng cao, làm nghiêm trọng thêm tình trạng ô nhiễm khí quyển.

Vai trò của kền kền trong việc giảm khí nhà kính vượt xa khả năng của nhiều loài khác, bởi chúng không chỉ làm sạch môi trường mà còn tác động tích cực đến bầu khí quyển.

3. Khả năng sinh tồn và thích nghi:

Khứu giác nhạy bén: Kền kền Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng khứu giác nhạy bén để phát hiện xác động vật từ xa, ngay cả trong giai đoạn đầu của quá trình phân hủy. Điều này giúp chúng tìm thức ăn một cách nhanh chóng, trước khi khí gas phát tán.

Axit dạ dày mạnh: Axit dạ dày của kền kền rất mạnh, có khả năng tiêu hóa thức ăn chứa độc tố, bao gồm cả vi khuẩn nguy hiểm từ xác chết phân hủy như bệnh than hoặc bệnh ngộ độc thịt. Điều này giúp chúng duy trì sức khỏe trong môi trường đầy mầm bệnh.

4. Vai trò tổng quát trong bảo vệ môi trường:

Tích cực: Giảm khí nhà kính, bảo vệ bầu khí quyển, làm sạch môi trường tự nhiên.

Ngăn ngừa ô nhiễm: Ăn xác động vật cũng giúp ngăn ngừa các chất thải từ xác chết rò rỉ vào đất và nguồn nước, gián tiếp bảo vệ môi trường sống của nhiều loài khác.

5. So sánh với các vai trò khác:

Điểm nổi bật: Trong số nhiều loài đóng vai trò dọn dẹp thiên nhiên, kền kền Thổ Nhĩ Kỳ nổi bật nhờ tác động trực tiếp và nhanh chóng đến khí nhà kính, điều mà ít loài khác có thể làm được.

Không chỉ là dọn dẹp: Vai trò của chúng còn có ý nghĩa sâu xa hơn, không chỉ làm sạch môi trường mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến khí hậu toàn cầu.