Năm 2023, nhóm nghiên cứu từ Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) tổng hợp dữ liệu từ 28 phân tích riêng biệt về khói phát ra trong các vụ cháy đô thị, so sánh với thành phần hóa học của khói cháy rừng hoang dã. Kết quả, cả hai loại cháy đều tỏa ra lượng CO2, CO và bụi mịn tương tự nhau. Đây đều là những mối nguy hiểm lớn cho sức khỏe.

Tuy nhiên, khói từ cháy đô thị còn chứa nhiều chất nguy hiểm khác với nồng độ cao. Ví dụ, hydrocarbon thơm đa vòng (PAH) là nhóm hóa chất có thể gây ung thư với hệ số phát thải cao hơn ba bậc so với khói cháy rừng hoang dã. Hình thành tự nhiên trong than đá, dầu thô, xăng, PAH cũng được tìm thấy trong khói thuốc lá và liên quan đến một số rối loạn về máu và gan. Một số hóa chất nguy hiểm khác như dioxin và furan trong khói cháy đô thị thậm chí cao hơn 5 - 6 bậc so với trong các vụ cháy thảm thực vật. Những chất này đã được chứng minh là làm gián đoạn điều hòa hormone, ức chế khả năng sinh sản, góp phần gây ung thư.

Với vật liệu đa dạng trong đô thị, không ngạc nhiên khi các vụ cháy như ở Los Angeles sẽ giải phóng một tổ hợp phức tạp những hóa chất độc hại, và danh sách trên chắc chắn vẫn chưa kết thúc. Ví dụ, chất phosgene sinh ra khi nhựa cháy có thể gây tổn thương phổi, suy hô hấp. Kim loại nặng như chì, crom, cadmium, arsenic cũng phát tán vào không khí khi xảy ra cháy đô thị. Hiện tại, khó có thể khẳng định chính xác mức độ ô nhiễm không khí hay nguy cơ với sức khỏe con người từ các vụ cháy Los Angeles. Tuy nhiên, khói cháy rừng có thể di chuyển rất xa và ảnh hưởng đến dân cư cách nguồn cháy hàng nghìn km. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm tăng cả tần suất lẫn cường độ cháy rừng, mối đe dọa với sức khỏe cộng đồng có thể sẽ tăng lên trong những năm tới.

(Báo Vnexpress, Hiểm họa từ khói cháy rừng đô thị).

Nghiên cứu của EPA so sánh khói từ hai loại cháy nào?

Đáp án B

Hướng dẫn giải

Câu B sử dụng cụm từ “cao hơn ba bậc so với khói cháy rừng hoang dã” để so sánh mức độ phát thải PAH giữa khói cháy đô thị và khói cháy rừng. Đây là một sự so sánh rõ ràng, sử dụng từ so sánh “cao hơn” và mức độ “ba bậc” để làm nổi bật sự khác biệt.

Các đáp án khác không sử dụng biện pháp so sánh:

A: Câu này chỉ đơn giản là giới thiệu về nghiên cứu.

C: Câu này nói về khó khăn trong việc đánh giá mức độ ô nhiễm, không có sự so sánh.

D: Câu này đề cập đến ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến cháy rừng, không so sánh giữa các loại khói.

Đáp án A

Hướng dẫn giải

Mặc dù cả 4 đáp án đều đúng ở một mức độ nào đó, nhưng đáp án A bao quát và chính xác nhất về nội dung chính của bài viết. Nó vừa đề cập đến việc so sánh hai loại khói (cháy đô thị và cháy rừng), vừa nhấn mạnh trọng tâm là sự nguy hiểm của khói cháy đô thị.

Các đáp án khác chỉ đúng một phần hoặc chưa đầy đủ:

B: Đúng là bài viết có phân tích thành phần hóa học, nhưng đó không phải là mục đích chính mà chỉ là để làm rõ sự khác biệt về mức độ nguy hiểm.

C: Bài viết có cảnh báo về tác hại của khói cháy đô thị, nhưng chưa đầy đủ vì chưa đề cập đến việc so sánh với khói cháy rừng.

D: Đúng là bài viết đề cập đến tác động của biến đổi khí hậu, nhưng chỉ là một phần nhỏ và không phải là trọng tâm.

Đáp án A

Hướng dẫn giải

Tất cả các lựa chọn đều có vai trò nhất định trong việc giảm thiểu tác hại của khói cháy. Tuy nhiên, nếu phải ưu tiên nguồn lực, lựa chọn A - nghiên cứu vật liệu xây dựng ít tạo khói độc - mang lại hiệu quả bền vững và lâu dài nhất và là đáp án tối ưu nhất. Bởi vì:

Giải quyết vấn đề từ gốc: Thay vì tập trung vào hậu quả (chữa cháy, điều trị), lựa chọn này ngăn chặn nguy cơ từ nguồn gốc bằng cách giảm thiểu lượng khói độc hại phát sinh ngay từ đầu.

Tác động rộng lớn: Vật liệu xây dựng mới sẽ được sử dụng trong nhiều công trình, mang lại lợi ích cho cộng đồng trên diện rộng.

Hiệu quả lâu dài: Một khi vật liệu mới được đưa vào sử dụng, hiệu quả bảo vệ sức khỏe sẽ kéo dài trong suốt vòng đời của công trình.

Các lựa chọn khác tuy quan trọng nhưng chỉ mang tính tình thế hoặc giải quyết hậu quả:

B. Hệ thống cảnh báo và PCCC: Giúp giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản, nhưng không giảm được độc tính của khói.

C. Tuyên truyền, giáo dục: Nâng cao nhận thức nhưng không loại bỏ được nguồn ô nhiễm.

D. Nghiên cứu y tế: Điều trị hậu quả chứ không ngăn ngừa được tác hại của khói.

Vì vậy, trong vai trò nhà hoạch định chính sách, việc ưu tiên nguồn lực cho nghiên cứu vật liệu xây dựng mới (A) là chiến lược hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe cộng đồng về lâu dài.

Đáp án D

Hướng dẫn giải

Mặc dù tất cả các biện pháp A, B, và C đều có ích trong việc giảm thiểu tác hại của PAH, nhưng chỉ khi kết hợp cả ba mới đạt được hiệu quả tốt nhất và bền vững nhất về lâu dài:

A. Nghiên cứu khẩu trang tốt hơn: Giúp bảo vệ cá nhân khi tiếp xúc với khói, nhưng không giải quyết được tận gốc vấn đề.

B. Nâng cao nhận thức: Giúp người dân tự bảo vệ mình và có hành động phòng ngừa (ví dụ: bỏ thuốc lá, cẩn thận khi sử dụng lửa,...), nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn nguồn phát sinh PAH.

C. Tìm vật liệu thay thế: Giải quyết vấn đề từ gốc bằng cách loại bỏ nguồn phát sinh PAH, nhưng cần thời gian và công sức nghiên cứu.

Chỉ khi kết hợp cả ba biện pháp: bảo vệ cá nhân (khẩu trang), thay đổi hành vi (nâng cao nhận thức) và loại bỏ nguồn gốc (vật liệu thay thế), mới có thể đạt hiệu quả toàn diện và bền vững trong việc giảm thiểu tác hại của PAH. Do đó, đáp án D là chính xác nhất.