(4,0 điểm)

Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích đặc điểm nội dung và nghệ thuật của bài thơ sau:

NHÀ MÌNH

Đặng Bá Khanh1

Nhà mình ở dưới lùm tre mát Cây rơm được nắng ánh lên vàng Trâu nằm nhai bọt lau phau trắng Tiếng gà ai gáy xác xao trưa   Vẫn bên bờ dậu chum2 đựng nước Mái hiên cối giã mẹ giần sàng3 Cầu ao cha bắc chênh vênh nắng Em ngồi ngơ ngẩn ngắm sen thưa   Bao năm vất vưởng nơi đất khách Có đêm giữa phố chợt thót mình Tiếng mưa xào xạc trên thềm đá Ngỡ đang ngọt giấc chốn quê xưa

Ngổn ngang một kiếp như mắc nợ Ngơ ngác hồn quê cứ gọi thầm Mải miết tóc xanh rồi tóc bạc Lưng trời cánh nhạn mịt mù xa   Ta về mái cũ trong se lạnh Bỗng thấy mùa xanh rắc ấm lòng Hình như tiếng mẹ nơi đầu võng Cha ngồi hong sách4 trước đèn khuya.   (Theo Giọt mùa, NXB Hội Nhà văn, 2018, tr.26-28)

1Đặng Bá Khanh (sinh năm 1961) là một cựu chiến binh và nhà thơ người Bắc Ninh. Thơ ông nổi tiếng với phong cách giản dị, đậm chất truyền thống, mang cảm hứng công dân sâu sắc về quê hương, đất nước và đồng đội. 

2Chum: Đồ dùng bằng đất nung, bụng phình to, miệng vừa phải, thường để ngoài sân/hiên để hứng nước mưa hoặc chứa nước sinh hoạt.

3Giần sàng: Những vật dụng đan bằng tre, nứa dùng để loại bỏ trấu, cám, sạn ra khỏi gạo sau khi xay, giã. 

4Hong sách: Đem sách ra phơi ở nơi có gió, có nắng hoặc để gần nguồn nhiệt (như ngọn đèn dầu) cho khô ráo, tránh ẩm mốc, mối mọt.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn phân tích tác phẩm văn học: Mở bài nêu vấn đề, Thân bài triển khai vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.

0,25

b. Xác định đúng yêu cầu của đề: Phân tích đặc điểm nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Nhà mình” (Đặng Bá Khanh).

0,25

c. Triển khai vấn đề: Học sinh có thể triển khai bài viết theo nhiều cách nhưng về cơ bản cần đáp ứng được những yêu cầu sau:

1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nêu nhận xét chung (0.25 điểm).

2. Nêu và phân tích nội dung (1.75 điểm)

- Nêu nội dung: Bài thơ thể hiện tình yêu quê hương da diết, nỗi nhớ thương đau đáu về những kỉ niệm êm đềm bên gia đình và sự thức tỉnh của tâm hồn người con ly hương trước những giá trị văn hóa, gia đình vĩnh cửu.

- Phân tích:

+ Bức tranh quê nhà tĩnh lặng và bình yên: Hiện lên qua những hình ảnh đặc trưng như “lùm tre”, “cây rơm”, “con trâu”, “tiếng gà”. Không gian thấm đẫm sắc vàng của nắng và sự thong thả của nhịp sống xưa cũ. Hình ảnh cha mẹ gắn liền với những công việc đời thường gợi sự lam lũ nhưng ấm áp, chở che.

+ Sự đối lập giữa phố thị ồn ào và quê hương xưa ngọt ngào. Tiếng mưa xào xạc trở thành tác nhân đánh thức nỗi nhớ, khiến nhân vật trữ tình nhận ra sự bơ vơ nơi đất khách, khao khát hơi ấm quê nhà.

+ Khổ thơ cuối là sự trở về của tác giả, trở về nơi có những kỉ niệm thân thương. Hình ảnh cha mẹ ở khổ thơ này như biểu tượng của sự bình yên, là nơi trú ngụ cuối cùng của tâm hồn sau những bão giông của cuộc đời.  

3. Chỉ ra và phân tích tác dụng của một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật (1.0 điểm):

- Thể thơ 7 chữ, giọng thơ nhẹ nhàng, tha thiết, chậm rãi, sâu lắng; ngôn ngữ thơ giản dị, gần gũi như lời tâm tình của người con quê hương.

- Sử dụng nhiều từ láy giàu sức gợi; sử dụng những cặp hình ảnh đối lập làm nổi bật sự hữu hạn của đời người, sự vô hạn của nỗi nhớ quê hương.

→ Thông qua các nét nghệ thuật để giúp người đọc hình dung rõ nét vẻ đẹp của làng quê Việt Nam, đồng thời tạo sự đồng cảm sâu sắc với nỗi niềm hoài thương của tác giả về quê nhà.

* Lưu ý:

- HS lựa chọn được các thao tác lập luận, phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận.

- Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng; bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng.

3,0

d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.

0,25

e. Sáng tạo: Bố cục mạch lạc, cảm xúc chân thành, thể hiện suy nghĩ sâu sắc về đối tượng biểu cảm.

0,25

Lưu ý: Học sinh có thể bày tỏ quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.