Đọc văn bản sau:

NGỌN LỬA TUỔI THƠ

Xuân Quỳnh¹

 

Đêm liên hoan, ngọn lửa sáng lên rồi Các anh hát những bài ca chiến dịch: “Đây Tây Bắc núi ngàn trùng tít tắp Pháo vượt đèo trấn thủ đẫm mồ hôi Điện Biên2 xa lúa chín rực bên đồi Những điệu xoè rập rờn trên đồng ruộng Đá núi gập ghềnh, đèo cao chót vót...” Thương đôi giày rách nát các anh tôi. Một tình thương không nói được nên lời Của đứa trẻ gầy còm nhút nhát Nấp sau cột lặng thầm theo tiếng hát Cháy bao điều khao khát mãi khôn nguôi.   Đêm liên hoan ngọn lửa sáng lên rồi Xanh tiếng hát, xanh áo màu bộ đội Ngọn lửa xanh lá nguy trang vẫy gọi Tới những miền vời vợi nhớ thương xa.

Các anh đi các anh có đâu ngờ Bài hát vẫn dạt dào như sóng vỗ Trong mắt trẻ bao dòng sông kỳ lạ Bao nẻo đường hoang dã, những màu mây...   Tôi gặp các anh ở khắp đó đây Các anh trồng rau, các anh lau súng Anh bộ đội tôi gọi trong thầm lặng Ước ao mình được nắm dải ba lô.   Biết bao làng các anh đã đi qua Bao thành phố, bao nhiêu trẻ nhỏ Làm sao biết mà các anh đâu nhớ Đứa trẻ gầy nấp sau cột hôm nao.   Năm tháng qua tôi đã đổi thay nhiều Các anh xưa, tóc bây giờ chắc bạc Nhưng ngọn lửa đã bừng lên tiếng hát Vẫn diệu kỳ trong suốt tuổi thơ tôi. 1984 (Trích Thơ Xuân Quỳnh, NXB Văn học, 2009, tr.37-39)

* Chú thích:

(1) Xuân Quỳnh: (1942-1988) là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại. Sáng tác của bà bao gồm cả thơ và văn xuôi, trong đó tình yêu, hạnh phúc gia đình và trẻ em là các đề tài chiếm vị trí nổi bật. Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng của một người phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên, tươi tắn vừa chân thành đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng hạnh phúc đời thường bình dị.

(2) Điện Biên: một tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc của Việt Nam.

Thực hiện các yêu cầu:

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Xác định nhân vật trữ tình trong văn bản trên.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn
Bảo đảm yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp...

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận

- Phân tích được hình ảnh ngọn lửa trong văn bản ở phần Đọc hiểu.

c. Viết được đoạn văn đảm bảo các yêu cầu

Lựa chọn các thao tác lập luận và phương thức biểu đạt phù hợp; lập luận chặt chẽ, đưa ra được lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm; lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp theo trình tự hợp lí. Có thể triển khai theo hướng:

- Ngọn lửa thực trong đêm liên hoan, khi các anh bộ đội dừng chân trên đường hành quân.

- Ngọn lửa ẩn dụ (biểu tượng) cho kí ức tuổi thơ, soi sáng và tiếp thêm động lực cho hiện tại, đó là ngọn lửa của niềm lạc quan yêu đời, của lí tưởng, khát vọng, niềm tin và tình yêu quê hương đất nước...
- Hình ảnh ngọn lửa được thể hiện bằng ngôn từ giàu hình ảnh, nhạc điệu, kết hợp các biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, điệp, liệt kê...
- Ngọn lửa là hình ảnh giàu ý nghĩa, mang đậm dấu ấn sáng tạo của Xuân Quỳnh, gợi suy ngẫm sâu sắc về dòng chảy tiếp nối bền bỉ, mạnh mẽ của lòng yêu nước và khát vọng sống qua bao thế hệ con người Việt Nam.

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng được khoảng 2/3 số ý như Đáp án, lập luận chặt chẽ, lí lẽ bằng chứng xác đáng: 1,0 điểm.

- Đáp ứng 1/3 các ý như Đáp án, lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục: 0,5 điểm.

- Không hiểu vấn đề hoặc không trình bày: 0,0 điểm.

d. Diễn đạt

Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

đ. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn đạt mới mẻ.

a. Bảo đảm bố cục của bài văn nghị luận

Bảo đảm yêu cầu về bố cục 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: những giải pháp để lan tỏa các giá trị quý báu của lịch sử dân tộc.

c. Viết được bài văn nghị luận bảo đảm các yêu cầu

Lựa chọn các thao tác lập luận và phương thức biểu đạt phù hợp; lập luận chặt chẽ, đưa ra được lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm; lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp theo trình tự hợp lí. Có thể triển khai theo hướng:

Mở bài: giới thiệu được vấn đề nghị luận.

Thân bài:

* Giải thích

- Lịch sử dân tộc là quá trình hình thành, phát triển, đấu tranh dựng nước và giữ nước, ghi dấu những sự kiện, con người và giá trị hình thành nên bản sắc và sự tồn tại của một quốc gia qua các thời kỳ.
- Lan tỏa các giá trị của lịch sử là giữ gìn, phát huy những giá trị tốt đẹp, những bài học kinh nghiệm từ quá khứ đến thế hệ hiện tại và tương lai.

Hướng dẫn chấm:

- Có thể giải thích theo nhiều cách khác nhau, nhưng hợp lí, thuyết phục: 0,5 điểm.

- Không hiểu vấn đề hoặc không giải thích: 0,0 điểm.

* Bàn luận

- Lan tỏa các giá trị của lịch sử dân tộc là rất cần thiết vì:
+ Lịch sử cung cấp những bài học sâu sắc giúp xây dựng và phát triển đất nước trong hiện tại và tương lai.

+ Với học sinh, việc hiểu rõ các giá trị quý báu của lịch sử dân tộc sẽ bồi đắp lòng tự hào dân tộc, nuôi dưỡng niềm tin, nguồn động lực tinh thần mạnh mẽ, thêm trân trọng hòa bình, độc lập.

- Đề xuất giải pháp:

+ Học tập, nghiên cứu và mở rộng tìm hiểu về lịch sử dân tộc...
+ Lan tỏa các giá trị của lịch sử bằng nhiều hình thức: tuyên truyền, tham gia các hoạt động kỷ niệm ngày lễ lớn, các cuộc thi, triển lãm lịch sử...

+ Lan tỏa bằng việc ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường hoạt động trải nghiệm thực tế...

Hướng dẫn chấm:

- Lập luận chặt chẽ thuyết phục, đưa ra được lí lẽ, bằng chứng thuyết phục: 1,5 điểm.

- Lập luận chưa thật chặt chẽ, dẫn chứng chưa tiêu biểu: 1,0 điểm.

- Lập luận không chặt chẽ, dẫn chứng chưa phù hợp: 0,5 điểm.

- Không hiểu vấn đề hoặc không trình bày: 0,0 điểm.

* Mở rộng vấn đề, trao đổi với quan điểm trái chiều.

- Trao đổi với ý kiến trái chiều: “Lịch sử là quá khứ nên không cần nhớ, chỉ cần hướng tới tương lai”. Hướng tới tương lai là quan trọng, nhưng tương lai bền vững chỉ có thể được xây dựng khi hiểu rõ cội nguồn và mang những giá trị tốt đẹp của quá khứ ...

- Phê phán những biểu hiện sai lệch: một bộ phận học sinh thiếu hiểu biết, lãng quên lịch sử, ...

Hướng dẫn chấm:

- Biết trao đổi, mở rộng vấn đề hợp lí, thuyết phục: 0,5 điểm.

- Không hiểu vấn đề hoặc không trình bày: 0,0 điểm.

Kết bài: khẳng định lại vấn đề nghị luận, rút ra bài học nhận thức và hành động.

Lưu ý: Thí sinh có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với yêu cầu của đề và chuẩn mực đạo đức, pháp luật.

d. Diễn đạt

Bảo đảm chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

đ. Sáng tạo

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn đạt mới mẻ.