Đọc văn bản:

LÂU ĐÀI BẰNG ÁNH SÁNG

(trích)

[Lược phần đầu: Hà có người chú ruột đi bộ đội về, bị thương hỏng hai mắt. Chú Hảo sống cùng gia đình và luôn quan tâm đến mọi việc của Hà.]

Một hôm đang ngồi vót nan - chú Hảo của tôi làm nghề mây tre đan và chú thuộc loại khéo tay - bỗng chú dừng lại hỏi:

- Con Hà làm gì thế?

Sẵn cơn ấm ức, tôi gắt:

- Cháu làm gì ... thì việc gì đến chú nào?

- Cháu đang ngồi mơ mộng phải không? - Chú Hảo vẫn hỏi bằng giọng bình thường.

Trời ạ! Lại thế nữa! - Tôi muốn gào lên. - Ngay cả mơ mộng một tí cũng có người quấy quả. Tuy nghĩ vậy, nhưng tôi đáp khẽ, cố giấu đi vẻ phật ý.

- Cháu có dám mơ gì đâu ạ? Ngữ cháu thì rồi làm được cái gì ...

Chú Hảo vẫn vót nan thoăn thoắt, không có vẻ gì tự ái. Lát sau chú bảo:

- Biết mơ ước là tốt cháu ạ! Phải mơ ước mới dám làm việc lớn. Nhưng chú chỉ muốn nói, mơ mộng mà không có cơ sở thì chỉ là mơ mộng hão.

Tôi lẳng lặng bỏ đi, vừa bực vừa có phần kính nề chú. Đúng là tôi thường hay ngồi một mình mơ về rất nhiều điều xa vời. Lúc tôi thấy mình là nghệ sĩ ba-lê, diễn viên dạy thú, lúc tôi lại thấy mình là nhà văn nổi tiếng hay chí ít cũng là cầu thủ bóng chuyền ... những giấc mơ của tôi cũng lộn xộn như góc học tập của tôi vậy. Chỉ có điều tôi ít để ý là sau mỗi lần tôi bày bừa bãi thì chính chú Hảo lại là người thu dọn. Riêng việc này không bao giờ chú ca thán. Về sau tôi mới biết chú đoán được ý nghĩ, ước mơ của tôi nhờ những dịp như thế.

Một hôm tôi ở trường về và tôi thấy chú Hảo đang ngồi ghi chép gì đó vào cuốn sổ chú vẫn cất tận đáy ba-lô cùng với nửa chiếc lược làm bằng xác máy bay. Những đồ vật bí ẩn ấy chú giữ gìn ghê lắm. Tôi nhón chân, rón rén lại gần rồi kiễng lên nhìn qua vai chú. Những dòng chữ, lạ thay cứ thẳng tăm tắp. Tôi đọc nhanh được một đoạn như sau: “M. ạ, mình vẫn cất giấu kĩ những giấc mơ của cậu. Hôm nay khi xếp lại bàn học cho đứa cháu gái, mình mừng không sao kể xiết khi phát hiện ra nó đang mơ giấc mơ mà cậu và mình đành bỏ dở. Mình hoàn toàn yên tâm rằng: Sự mất mát của bọn mình sẽ không uổng phí. Cứ yên nghỉ M. nhé!”.

Trời ơi! Ngay cả giấc mơ của tôi cũng thành niềm vui của chú, một niềm vui không sao diễn tả được bằng lời. Nhưng ... xem nào, tôi mơ gì nhỉ. Điều này sẽ chẳng bao giờ tôi nhớ ra nếu không có một hôm, khi tôi đang buồn bã một cách vô cớ thì chú Hảo đến cạnh tôi, đem theo một vật gì đó được trùm khăn kín. Chú bảo tôi: “Cháu thử mở ra xem”. Một “tòa lâu đài” lộng lẫy, vô cùng tinh xảo được tết công phu bằng bẹ ngô.

- Có đúng là giấc mơ của cháu không?

 

- Không phải, cháu không mơ tới lâu đài.

- Cháu nhìn lại xem. Nó mang hình một thư viện cổ đấy.

Tôi mở to mắt và lần này thì tôi không giấu được nỗi sung sướng.

Tôi ôm chầm lấy chú:

- Làm sao chú biết được điều cháu nghĩ. “Tòa lâu đài” này ... Cháu hiểu rồi. - Nó là kho báu tri thức của nhân loại mà cháu đang nóng lòng muốn khám phá. Nó là hiện thân của ánh sáng!

- Chính thế. Và nó từng là ước mơ của chú. Chỉ có điều không phải ai cũng vào được nếu từ tấm bé ...

Tôi nghẹn ngào muốn nói với chú rằng: “Cháu hiểu rồi”. Và ngay lúc ấy tôi đột nhiên khám phá thêm một bí mật lớn: “Có một thứ ánh sáng không nhìn thấy nhưng xuyên được qua tâm hồn con người. Chú Hảo của tôi là người có nhiều ánh sáng ...”.

(Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi, NXB Hội Nhà văn, 2025, tr.91- 93)

Thực hiện các yêu cầu:

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

(0,5 điểm) Xác định ngôi kể trong văn bản.

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng đoạn văn
Bảo đảm yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ).
Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng hợp.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: tình yêu thương của nhân vật chú Hảo dành cho Hà trong văn bản ở phần Đọc hiểu.

c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu: Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng trên cơ sở bảo đảm những nội dung sau:

- Phân tích tình yêu thương của nhân vật chú Hảo dành cho Hà qua những bằng chứng lấy từ văn bản Đọc hiểu:

+ Thể hiện qua sự quan tâm, nhắc nhở của chú Hảo với Hà: động viên Hà sống phải có ước mơ, kiên nhẫn thu dọn góc học tập mà không ca thán,...
+ Thấu hiểu ước mơ của Hà qua hành động tặng "tòa lâu đài" và mong muốn cháu biết nuôi dưỡng ước mơ.

- Đánh giá:

+ Qua tình yêu thương chú Hảo dành cho Hà, tác giả khắc họa vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật, đồng thời gửi thông điệp tới người đọc về giá trị của ước mơ, tình yêu thương, sự thấu hiểu trong cuộc sống con người.
+ Nghệ thuật: Ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật Hà bộc lộ những cảm xúc suy nghĩ về chú Hảo một cách tự nhiên, sinh động; nhân vật chú Hảo được khắc họa chân thực qua lời nói, hành động; nhan đề giàu ý nghĩa,...

d. Diễn đạt: Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản.

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo.

a. Bảo đảm bố cục và dung lượng của bài văn nghị luận
Bảo đảm yêu cầu về bố cục và dung lượng (khoảng 600 chữ) của bài văn

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Cần làm gì để trao gửi lòng tốt trong cuộc sống?

c. Viết bài văn nghị luận bảo đảm các yêu cầu: Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp, kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống các ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

c1. Mở bài: Giới thiệu được vấn đề nghị luận.

c2. Thân bài:

- Giải thích:

+ Lòng tốt: là tấm lòng lương thiện, sẵn sàng giúp đỡ, sẻ chia với người khác.
+ Biểu hiện: Trong cuộc sống, lòng tốt có những biểu hiện như: yêu thương, lắng nghe, thấu hiểu; sẻ chia về vật chất, tinh thần với người khác, đặc biệt với những người có hoàn cảnh khó khăn.
+ Cần phải có nhận thức, hành động đúng đắn để trao gửi lòng tốt trong cuộc sống.

- Bàn luận: Vì sao cần trao gửi lòng tốt?

+ Lòng tốt tạo động lực, sức mạnh giúp con người vượt qua khó khăn, thử thách; đem lại cho con người niềm tin vào những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.

+ Khi trao lòng tốt, mỗi người sẽ cảm nhận được niềm vui, ý nghĩa của cuộc sống, giá trị của bản thân.

+ Lòng tốt kết nối con người lại gần với nhau hơn; lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng, tạo nền tảng cho một xã hội nhân văn.
+ HS trình bày dẫn chứng thuyết phục để làm rõ ý nghĩa của lòng tốt.
- Phản biện, mở rộng:

+ Phê phán thái độ đi ngược lại với giá trị của lòng tốt như: sống ích kỉ, vô cảm, không biết sẻ chia.

+ Trao lòng tốt nhưng phải đúng thời điểm, đúng đối tượng để lòng tốt không bị lợi dụng.

- Đề xuất giải pháp:

+ Cần nhận thức được giá trị của lòng tốt và biết nuôi dưỡng lòng tốt trong cuộc sống;

+ Biết lắng nghe, thấu hiểu, đặt mình vào hoàn cảnh của người khác để lòng tốt được trao đi có ý nghĩa;

+ Mỗi người biết sẻ chia lòng tốt bằng những hành động như: giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn, tham gia các hoạt động thiện nguyện, lan tỏa giá trị tích cực trong cộng đồng;

+ Cộng đồng, xã hội cần chung tay lan tỏa giá trị của lòng tốt tới mọi người; cần tổ chức những hoạt động thiện nguyện, giúp đỡ người khó khăn; xây dựng xã hội lành mạnh để lòng tốt được phát huy; biểu dương gương người tốt, việc tốt;...

c3. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề nghị luận

d. Diễn đạt: Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn bản

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo.