(5,0 điểm) Phân tích, đánh giá nội dung chủ đề và những đặc sắc về hình thức nghệ thuật trong bài thơ Khói bếp chiều ba mươi của Nguyễn Trọng Hoàn:

KHÓI BẾP CHIỀU BA MƯƠI

Con đi xa vẫn nhớ nao lòng

Khói bếp nồng thơm mái rạ

Chiều ba mươi quây quần bên bếp lửa

Nồi bánh chưng nghi ngút trước giao thừa

 

Ba mươi này mẹ gói bánh chưng chưa

Mâm cỗ tất niên hương tỏa ấm

Ba mươi này mẹ vào ra trông ngóng

Khói bếp xanh quấn quyện trước hiên nhà

 

Ba mươi này mẹ biết đứa con xa

Lòng canh cánh nhớ về quê biết mấy

Khói bếp của chiều xưa thức dậy

Thuở ấu thơ vĩnh viễn đã qua rồi!

 

Khói bếp chiều phơ phất ba mươi

Cứ ám ảnh và thiêng liêng gợi nhớ

Vòng tay mẹ ... và chúng con bé nhỏ

Mà tháng năm vời vợi không nguôi

 

Quê hương và dáng mẹ

Khói bếp, chiều ba mươi ...

(Nguyễn Trọng Hoàn, in trong Văn học và Tuổi trẻ số 12

(441) năm 2019, NXB Giáo dục, tr.35)

Chú thích:

Nguyễn Trọng Hoàn (1963 - 2020), quê ở Hưng Yên, là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Bài thơ “Khói bếp chiều ba mươi” tiêu biểu cho giọng thơ nhẹ nhàng, sâu lắng, kết hợp giữa hồi tưởng quá khứ và suy ngẫm hiện tại; thể hiện tâm hồn tinh tế, nhạy cảm của ông.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

Có đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài

Hướng dẫn chấm:

- Bài làm đầy đủ ba phần: 0,25 điểm

- Bài làm chưa đầy đủ ba phần: 0,00 điểm

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Qua nỗi nhớ gần với những kỉ niệm ấm áp trong chiều ba mươi Tết của người con xa xứ, bài thơ đã khơi dậy trong lòng người đọc những rung động tha thiết về mái ấm gia đình, cội nguồn quê hương và sự trân trọng những giá trị truyền thống.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,5 điểm.

- Thí sinh xác định chưa đầy đủ vấn đề nghị luận: 0,25 điểm.

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

c.1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Trọng Hoàn và bài thơ Khói bếp chiều ba mươi.

- Khái quát chủ đề và những nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh giới thiệu được như đáp án: 0,5 điểm.

- Thí sinh chỉ giới thiệu được 1 ý: 0,25 điểm.

c.2. Phân tích, đánh giá nội dung chủ đề

- Tác phẩm là tiếng lòng da diết của người con xa xứ trong chiều cuối năm; ca ngợi tình yêu gia đình và tình yêu quê hương qua nỗi nhớ gắn với những kỉ niệm ấm áp trong chiều ba mươi Tết.

- Phân tích:

+ Nỗi nhớ quê hương và mái ấm gia đình trong chiều ba mươi Tết

+ Sự thấu hiểu nỗi lòng của mẹ nơi quê nhà đang “vào ra trông ngóng” con về.

+ Khói bếp khơi dậy tuổi thơ ấm áp bên nồi bánh chưng, bên vòng tay mẹ, khẳng định những giá trị tinh thần bất biến trước thời gian.

+ Khói bếp trở thành biểu tượng thiêng liêng của quê hương và tình mẹ.

“Khói bếp chiều ba mươi” là một khúc ca hoài niệm sâu lắng, nơi tình mẫu tử và tình yêu quê hương được tôn vinh là mạch nguồn vô tận, nuôi dưỡng và gắn kết tâm hồn con người với cội nguồn thiêng liêng.

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài, sắp xếp luận điểm hợp lí; lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng): 1,5 điểm

- Đáp ứng tương đối yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm khá hợp lí; lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không tiêu biểu): 0,75-1,25 điểm.

- Chưa đáp ứng yêu cầu của đề bài, lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng, không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 - 0,5 điểm.

c.3. Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật

- Thể thơ tự do linh hoạt số chữ tạo mạch cảm xúc tự nhiên; giọng điệu nhẹ nhàng, sâu lắng như lời thủ thỉ, tâm tình.

- Hình ảnh thơ giản dị nhưng giàu sức gợi:

+ Hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam: khói bếp, mái rạ, bếp lửa, nồi bánh chưng, mâm cỗ tất niên: tái hiện chân thực không khí Tết truyền thống.

+ Hình ảnh “khói bếp chiều ba mươi”: biểu tượng của quê hương và mái ấm gia đình.

- Biện pháp điệp ngữ “Ba mươi này...” tạo nhịp điệu tha thiết, nhấn mạnh nỗi nhớ và tâm trạng hướng về quê nhà.

- Từ láy (canh cánh, phơ phất, vời vợi...) khắc họa tâm trạng hoài niệm kết hợp dấu chấm lửng tạo khoảng lặng cảm xúc, tăng chiều sâu suy tư.

-...

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài, sắp xếp luận điểm hợp lí; lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng): 1,5 điểm

- Đáp ứng tương đối yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm khá hợp lí; lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không tiêu biểu): 0,75-1,25 điểm.

- Chưa đáp ứng yêu cầu của đề bài, lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng, không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 - 0,5 điểm.

c.4. Đánh giá chung

Khói bếp chiều ba mươi là bài thơ giàu cảm xúc về quê hương, gia đình và tuổi thơ. Giọng thơ nhẹ nhàng, hình ảnh thơ giản dị khơi dậy trong người đọc tình yêu gia đình, quê hương và sự trân trọng những giá trị truyền thống

Hướng dẫn chấm:

- Bài làm nêu được cảm nghĩ của bản thân về tác phẩm: 0.25 điểm

- Bài làm chưa nêu được cảm nghĩ của bản thân về tác phẩm 0,0 điểm

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

Hướng dẫn chấm

Không cho điểm bài làm mắc quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp

e. Sáng tạo

- Lời văn có cảm xúc, giàu hình ảnh, có chất văn, có giọng điệu riêng;

- Biết liên hệ so sánh với tác phẩm khác để làm nổi bật nét đặc sắc của bài thơ.

 Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh đáp ứng được 1 trong 2 yêu cầu: 0,25 điểm.

- Thí sinh không đáp ứng được yêu cầu nào: 0,00 điểm