Đọc ngữ liệu sau:

Có rất nhiều người luôn muốn để công việc trước mắt sang hôm sau mới làm, cho rằng ngày mai nỗ lực hơn một chút là được. Hoặc sẽ liệt ra một số kế hoạch, cho rằng những kế hoạch này không phù hợp với bản thân. Còn có những người thường xuyên nói những câu cửa miệng như “Mệt quá”, “Bận quá”, nói rằng ngày mai sẽ cố gắng hơn.

Bạn có những suy nghĩ như vậy, chứng tỏ bạn đã từ bỏ nỗ lực. Nỗ lực luôn đòi hỏi chúng ta bắt tay vào làm. Ngay cả việc “bắt tay làm ngay” mà bạn cũng không làm được, vậy thì nỗ lực sao đây? Nếu nói rằng bận, không có thời gian, vậy thời gian đâu ra để bạn đọc tiểu thuyết trên mạng, thời gian đâu ra để chát chít, thời gian đâu ra để lướt web mua sắm?

Có kế hoạch mà không hành động, chỉ khiến bạn càng trở nên lười biếng, càng trở nên không có động lực, thậm chí còn hủy hoại bản thân. Hậu quả của việc không hành động rất nghiêm trọng, đầu tiên nó là sự chần chừ, tiếp đến sẽ trở thành một áp lực vô hình đối với bạn, thậm chí là cưỡng ép bạn, khống chế bạn, khiến cho bạn cảm thấy cuộc sống thật vô vọng, làm tiêu tan ý chí phấn đấu của bạn, đập vụn mọi niềm tin của bạn.

(Trích Đừng lựa chọn an nhàn khi còn trẻ, Cảnh Thiên, NXB Thế giới, 2025, tr.233)

Trả lời câu hỏi/ Thực hiện yêu cầu:

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

(0,5 điểm) Theo đoạn trích, “Có kế hoạch mà không hành động” sẽ khiến bạn trở nên như thế nào?

a. Đảm bảo yêu cầu về hình thức đoạn văn

Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng - phân - hợp...

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Sức mạnh của tính chủ động để chiến thắng thói quen trì hoãn.

c. Triển khai vấn đề nghị luận

Học sinh có thể lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề theo nhiều cách, nhưng cần làm rõ sức mạnh của tính chủ động để chiến thắng thói quen trì hoãn.

Có thể theo hướng sau:

- Tính chủ động là ý thức tự giác làm chủ hành vi, sẵn sàng hành động mà không cần ngoại lực thúc ép. Người có tính chủ động luôn tự giác học tập, đối mặt và chinh phục thử thách; không chần chừ, không né tránh công việc.

- Sức mạnh của tính chủ động trong việc chiến thắng thói quen trì hoãn:

+ Vượt qua thói quen viện cớ, làm ngay để biến dự định thành kết quả thực tế.

+ Sắp xếp công việc khoa học, giảm áp lực, nắm bắt cơ hội thành công.

+ Sống tự lập, có trách nhiệm, không phải hối tiếc vì chậm trễ.

+ Thúc đẩy tập thể cùng hành động, tạo môi trường tích cực.

- Phê phán bộ phận cá nhân sống thụ động, ỷ lại, luôn trì hoãn; đồng thời lưu ý chủ động không phải là hấp tấp, mù quáng mà cần có kế hoạch.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh triển khai vấn đề chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng, dẫn chứng tiêu biểu, phù hợp, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và dẫn chứng: 1,0 điểm.

- Thí sinh triển khai vấn đề chưa thật chặt chẽ, thuyết phục; lí lẽ xác đáng nhưng không có dẫn chứng hoặc dẫn chứng không tiêu biểu: 0,5 điểm – 0,75 điểm.

- Thí sinh triển khai vấn đề không chặt chẽ, thiếu thuyết phục; lí lẽ không xác đáng, không liên quan mật thiết đến vấn đề nghị luận, không có dẫn chứng hoặc dẫn chứng không phù hợp: 0,25 điểm.

- Thí sinh hoàn toàn không triển khai được vấn đề: 0,00 điểm.

Lưu ý: Thí sinh có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả và ngữ pháp tiếng Việt.

Hướng dẫn chấm

Không cho điểm nếu bài làm có quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp

e. Sáng tạo

- Thể hiện suy nghĩ sâu sắc, có cách nhìn riêng, mới mẻ về vấn đề nghị luận.

- Có cách diễn đạt sáng tạo, lời văn giàu hình ảnh, có giọng điệu riêng.

Hướng dẫn chấm

- Thí sinh đáp ứng được 1 trong 2 yêu cầu: 0,25 điểm.

- Thí sinh không đáp ứng được yêu cầu nào: 0,00 điểm

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

Có đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài

Hướng dẫn chấm:

- Bài làm đầy đủ ba phần: 0,25 điểm

- Bài làm chưa đầy đủ ba phần: 0,00 điểm

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Qua nỗi nhớ gần với những kỉ niệm ấm áp trong chiều ba mươi Tết của người con xa xứ, bài thơ đã khơi dậy trong lòng người đọc những rung động tha thiết về mái ấm gia đình, cội nguồn quê hương và sự trân trọng những giá trị truyền thống.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh xác định đúng vấn đề nghị luận: 0,5 điểm.

- Thí sinh xác định chưa đầy đủ vấn đề nghị luận: 0,25 điểm.

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:

c.1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Trọng Hoàn và bài thơ Khói bếp chiều ba mươi.

- Khái quát chủ đề và những nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ.

Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh giới thiệu được như đáp án: 0,5 điểm.

- Thí sinh chỉ giới thiệu được 1 ý: 0,25 điểm.

c.2. Phân tích, đánh giá nội dung chủ đề

- Tác phẩm là tiếng lòng da diết của người con xa xứ trong chiều cuối năm; ca ngợi tình yêu gia đình và tình yêu quê hương qua nỗi nhớ gắn với những kỉ niệm ấm áp trong chiều ba mươi Tết.

- Phân tích:

+ Nỗi nhớ quê hương và mái ấm gia đình trong chiều ba mươi Tết

+ Sự thấu hiểu nỗi lòng của mẹ nơi quê nhà đang “vào ra trông ngóng” con về.

+ Khói bếp khơi dậy tuổi thơ ấm áp bên nồi bánh chưng, bên vòng tay mẹ, khẳng định những giá trị tinh thần bất biến trước thời gian.

+ Khói bếp trở thành biểu tượng thiêng liêng của quê hương và tình mẹ.

“Khói bếp chiều ba mươi” là một khúc ca hoài niệm sâu lắng, nơi tình mẫu tử và tình yêu quê hương được tôn vinh là mạch nguồn vô tận, nuôi dưỡng và gắn kết tâm hồn con người với cội nguồn thiêng liêng.

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài, sắp xếp luận điểm hợp lí; lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng): 1,5 điểm

- Đáp ứng tương đối yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm khá hợp lí; lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không tiêu biểu): 0,75-1,25 điểm.

- Chưa đáp ứng yêu cầu của đề bài, lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng, không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 - 0,5 điểm.

c.3. Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật

- Thể thơ tự do linh hoạt số chữ tạo mạch cảm xúc tự nhiên; giọng điệu nhẹ nhàng, sâu lắng như lời thủ thỉ, tâm tình.

- Hình ảnh thơ giản dị nhưng giàu sức gợi:

+ Hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam: khói bếp, mái rạ, bếp lửa, nồi bánh chưng, mâm cỗ tất niên: tái hiện chân thực không khí Tết truyền thống.

+ Hình ảnh “khói bếp chiều ba mươi”: biểu tượng của quê hương và mái ấm gia đình.

- Biện pháp điệp ngữ “Ba mươi này...” tạo nhịp điệu tha thiết, nhấn mạnh nỗi nhớ và tâm trạng hướng về quê nhà.

- Từ láy (canh cánh, phơ phất, vời vợi...) khắc họa tâm trạng hoài niệm kết hợp dấu chấm lửng tạo khoảng lặng cảm xúc, tăng chiều sâu suy tư.

-...

Hướng dẫn chấm:

- Đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài, sắp xếp luận điểm hợp lí; lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng): 1,5 điểm

- Đáp ứng tương đối yêu cầu của đề bài; sắp xếp luận điểm khá hợp lí; lập luận chưa thật chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng nhưng không có bằng chứng hoặc bằng chứng không tiêu biểu): 0,75-1,25 điểm.

- Chưa đáp ứng yêu cầu của đề bài, lập luận không chặt chẽ, thiếu thuyết phục (lí lẽ không xác đáng, không có bằng chứng hoặc bằng chứng không phù hợp): 0,25 - 0,5 điểm.

c.4. Đánh giá chung

Khói bếp chiều ba mươi là bài thơ giàu cảm xúc về quê hương, gia đình và tuổi thơ. Giọng thơ nhẹ nhàng, hình ảnh thơ giản dị khơi dậy trong người đọc tình yêu gia đình, quê hương và sự trân trọng những giá trị truyền thống

Hướng dẫn chấm:

- Bài làm nêu được cảm nghĩ của bản thân về tác phẩm: 0.25 điểm

- Bài làm chưa nêu được cảm nghĩ của bản thân về tác phẩm 0,0 điểm

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

Hướng dẫn chấm

Không cho điểm bài làm mắc quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp

e. Sáng tạo

- Lời văn có cảm xúc, giàu hình ảnh, có chất văn, có giọng điệu riêng;

- Biết liên hệ so sánh với tác phẩm khác để làm nổi bật nét đặc sắc của bài thơ.

 Hướng dẫn chấm:

- Thí sinh đáp ứng được 1 trong 2 yêu cầu: 0,25 điểm.

- Thí sinh không đáp ứng được yêu cầu nào: 0,00 điểm